Kara więzienia za granicą a polski rejestr karny

Czy wyrok zagraniczny może znaleźć się w polskim KRK?

Krajowy Rejestr Karny nie obejmuje wyłącznie wyroków polskich sądów. Dane o osobach prawomocnie skazanych przez sądy państw obcych mogą być gromadzone w Rejestrze na podstawie art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym. W praktyce dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w których informacja o skazaniu została przekazana Polsce jako państwu obywatelstwa osoby skazanej, w szczególności w ramach współpracy państw Unii Europejskiej.

Nie oznacza to jednak, że każda dawna kara odbyta za granicą będzie dziś widoczna w polskim zaświadczeniu o niekaralności. Trzeba sprawdzić trzy elementy: czy informacja w ogóle trafiła do Polski, czy skazanie podlega ujawnieniu według aktualnych zasad KRK oraz czy nie doszło już do zatarcia skazania.

Jeżeli chcesz najpierw ustalić, jak w praktyce uzyskać informację z KRK, pomocny będzie materiał o sprawdzaniu własnych danych w KRK.

Zatarcie skazania po karze pozbawienia wolności

Kluczowe znaczenie ma art. 106 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Przepis ten stanowi, że z chwilą zatarcia skazania uważa się je za niebyłe, a wpis o skazaniu usuwa się z rejestru skazanych. W praktyce oznacza to, że po skutecznym zatarciu skazania osoba może co do zasady posługiwać się statusem osoby niekaranej w zakresie objętym zatartym wyrokiem.

Dla kary pozbawienia wolności podstawową regułę zawiera art. 107 § 1 Kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem w razie skazania na karę pozbawienia wolności wymienioną w art. 32 pkt 3 Kodeksu karnego albo karę 25 lat pozbawienia wolności, zatarcie skazania następuje z mocy prawa z upływem 10 lat od wykonania lub darowania kary albo od przedawnienia jej wykonania.

Jeżeli więc kara więzienia została wykonana w 1995 r., to przy braku szczególnych przeszkód zatarcie skazania powinno nastąpić po 10 latach, czyli w 2005 r. Dotyczy to także sytuacji, w której kara została wykonana za granicą, o ile oceniamy skutki skazania na gruncie polskich reguł zatarcia i nie zachodzi ustawowy wyjątek.

Trzeba jednak pamiętać o art. 108 Kodeksu karnego. Jeżeli przed zatarciem skazania sprawca został ponownie skazany, dopuszczalne jest tylko jednoczesne zatarcie wszystkich skazań. W takim przypadku termin zatarcia wcześniejszego wyroku może w praktyce przesunąć się do czasu, gdy spełnione będą warunki zatarcia także kolejnego skazania.

Kiedy zatarcie skazania nie działa standardowo?

Nie każde skazanie podlega zatarciu na tych samych zasadach. Szczególnie ważny wyjątek przewiduje art. 106a Kodeksu karnego. Zgodnie z tym przepisem nie podlega zatarciu skazanie na karę pozbawienia wolności bez warunkowego zawieszenia jej wykonania za przestępstwo przeciwko wolności seksualnej i obyczajności, jeżeli pokrzywdzony był małoletnim poniżej 15 lat. Jeżeli sprawa dotyczyła takiej kategorii czynu, konieczna jest indywidualna analiza dokumentów.

Znaczenie mogą mieć również środki karne, środki kompensacyjne lub środki zabezpieczające. Art. 107 § 6 Kodeksu karnego przewiduje, że jeżeli orzeczono środek karny, przepadek lub środek kompensacyjny, zatarcie skazania nie może nastąpić przed jego wykonaniem, darowaniem albo przedawnieniem wykonania. Jeżeli orzeczono środek zabezpieczający, zatarcie nie może nastąpić przed jego wykonaniem.

Czy po odbyciu kary za granicą można być poszukiwanym w Polsce?

Samo odbycie kary w Austrii albo innym państwie nie powoduje automatycznie poszukiwania w Polsce. Poszukiwanie musiałoby wynikać z odrębnej podstawy procesowej, np. listu gończego wydanego na podstawie art. 279 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, nakazu zatrzymania i przymusowego doprowadzenia na podstawie art. 247 § 1 Kodeksu postępowania karnego albo europejskiego nakazu aresztowania wydanego na podstawie art. 607a Kodeksu postępowania karnego.

Jeżeli chodzi o ten sam czyn, za który zapadł prawomocny wyrok w Austrii i kara została wykonana, istotna jest także zasada ne bis in idem w relacjach europejskich. W odniesieniu do państw obszaru Schengen art. 54 Konwencji wykonawczej do Układu z Schengen przewiduje, że osoba prawomocnie osądzona w jednym państwie nie może być ścigana w innym państwie za ten sam czyn, jeżeli kara została wykonana, jest wykonywana albo nie może być już wykonana według prawa państwa skazania.

W praktyce ryzyko przy powrocie do Polski dotyczyłoby więc nie samego dawnego, wykonanego wyroku, lecz ewentualnej innej sprawy: niewykonanej polskiej kary, odrębnego postępowania, nieuregulowanego listu gończego, nakazu doprowadzenia albo europejskiego nakazu aresztowania.

Jak praktycznie sprawdzić swoją sytuację?

Najprostszym krokiem jest uzyskanie informacji o osobie z Krajowego Rejestru Karnego. Wniosek można złożyć elektronicznie przez system e-KRK albo w punkcie informacyjnym KRK. Opłata za informację z KRK wynosi co do zasady 30 zł przy wniosku papierowym oraz 20 zł przy wniosku elektronicznym, zgodnie z § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2014 r. w sprawie opłat za wydanie informacji z Krajowego Rejestru Karnego.

Trzeba jednak odróżnić zaświadczenie o niekaralności od sprawdzenia, czy dana osoba jest poszukiwana. KRK potwierdza dane gromadzone w Rejestrze, ale nie zawsze daje pełną odpowiedź na pytanie o aktywne czynności procesowe. Jeżeli istnieje obawa listu gończego, nakazu doprowadzenia albo europejskiego nakazu aresztowania, należy analizować konkretne postępowanie karne i ustalić, który organ mógł je prowadzić.

W kontekście wyjazdów poza Unię Europejską znaczenie mogą mieć także przepisy państwa docelowego. Przy ocenie dawnych skazań i formularzy wizowych pomocny może być materiał o wizie do USA i zatarciu skazania.

Odpowiedź w opisanej sprawie

Jeżeli osoba została skazana w Austrii w 1990 r., została warunkowo lub przedterminowo zwolniona i faktycznie zakończyła odbywanie kary w 1995 r., a następnie nie doszło do kolejnych skazań wpływających na termin zatarcia, to na gruncie art. 107 § 1 Kodeksu karnego skazanie powinno ulec zatarciu najpóźniej w 2005 r. Po zatarciu, zgodnie z art. 106 Kodeksu karnego, skazanie uważa się za niebyłe.

W takim układzie dawne skazanie nie powinno być ujawniane jako aktualne skazanie w polskim KRK. Nie ma też podstaw, aby z samego faktu odbycia kary w Austrii wywodzić, że osoba jest poszukiwana w Polsce. Inaczej byłoby tylko wtedy, gdyby istniała odrębna polska sprawa karna, niewykonana kara, nakaz doprowadzenia, list gończy albo europejski nakaz aresztowania.

FAQ

Czy każde skazanie za granicą trafia do polskiego KRK?

Nie każde. Art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy o Krajowym Rejestrze Karnym pozwala gromadzić dane o osobach prawomocnie skazanych przez sądy państw obcych, ale w praktyce znaczenie ma to, czy informacja została przekazana Polsce i czy nadal podlega ujawnieniu.

Czy zatarte skazanie zagraniczne trzeba ujawniać jako karalność?

Co do zasady nie. Art. 106 Kodeksu karnego stanowi, że po zatarciu skazanie uważa się za niebyłe, a wpis usuwa się z rejestru skazanych. Wyjątki mogą wynikać z przepisów szczególnych albo z wymogów prawa obcego, np. w procedurach wizowych.

Czy można wrócić do Polski po odbyciu kary w Austrii?

Jeżeli kara została wykonana, sprawa dotyczyła tego samego czynu i nie ma odrębnego polskiego postępowania, listu gończego, nakazu doprowadzenia ani europejskiego nakazu aresztowania, samo odbycie kary w Austrii nie powinno blokować powrotu do Polski.

Czy KRK pokaże, że jestem poszukiwany?

KRK służy głównie do uzyskania informacji o danych gromadzonych w Rejestrze, w tym o skazaniach. Nie należy traktować zwykłego zaświadczenia o niekaralności jako pełnego sprawdzenia wszystkich możliwych czynności procesowych, np. nakazu doprowadzenia albo europejskiego nakazu aresztowania.

Czy państwo obce może inaczej traktować zatarcie skazania niż Polska?

Tak. Polskie zatarcie skazania wynika z art. 106 i art. 107 Kodeksu karnego, ale inne państwo może stosować własne formularze i reguły oceny karalności, zwłaszcza przy wizach, pobycie, obywatelstwie albo pracy w zawodach regulowanych.

Źródła

• Art. 1 ust. 2 pkt 4 ustawy z dnia 24 maja 2000 r. o Krajowym Rejestrze Karnym.
• Art. 106, art. 106a, art. 107 § 1, art. 107 § 6 oraz art. 108 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 247 § 1, art. 279 § 1 oraz art. 607a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego.
• Art. 54 Konwencji wykonawczej do Układu z Schengen z dnia 14 czerwca 1985 r.
• § 3 ust. 1 rozporządzenia Ministra Sprawiedliwości z dnia 18 czerwca 2014 r. w sprawie opłat za wydanie informacji z Krajowego Rejestru Karnego.