Konsekwencje wydania nieprawdziwego zaświadczenia o zatrudnieniu

Stan prawny: 13 lipca 2026 r.

Fałszywe zaświadczenie o zatrudnieniu – jaki problem prawny powstaje?

Zaświadczenie o zatrudnieniu lub zarobkach, wystawiane na potrzeby banku albo firmy pożyczkowej, jest dokumentem w rozumieniu art. 115 § 14 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Zgodnie z tym przepisem dokumentem jest każdy przedmiot lub inny zapisany nośnik informacji, z którym związane jest określone prawo albo który ze względu na zawartą treść stanowi dowód prawa, stosunku prawnego lub okoliczności mającej znaczenie prawne.

Jeżeli przedsiębiorca potwierdza w takim zaświadczeniu, że dana osoba jest zatrudniona, osiąga określone wynagrodzenie lub pracuje na podstawie konkretnej umowy, choć nie jest to prawdą, dokument może mieć znaczenie dla decyzji banku o udzieleniu kredytu. W praktyce sprawa nie kończy się więc na samym fałszywym dokumencie. Organy ścigania badają zwykle także to, czy dokument posłużył do uzyskania kredytu, pożyczki, limitu w rachunku, karty kredytowej albo innego finansowania.

W podobnych sprawach warto odróżnić przestępstwo poświadczenia nieprawdy od podrobienia dokumentu i od oszustwa kredytowego. To, który przepis zostanie zastosowany, zależy od dokładnego stanu faktycznego.

Poświadczenie nieprawdy – art. 271 Kodeksu karnego

Art. 271 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny stanowi, że funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

W przypadku zaświadczenia o zatrudnieniu kluczowe są trzy elementy:

• czy osoba wystawiająca dokument była uprawniona do jego wystawienia, na przykład jako pracodawca, osoba prowadząca firmę lub osoba upoważniona do spraw kadrowych,
• czy w dokumencie potwierdzono nieprawdziwą okoliczność, na przykład fikcyjne zatrudnienie, zawyżone wynagrodzenie albo nieistniejący staż pracy,
• czy ta okoliczność miała znaczenie prawne, na przykład wpływała na ocenę zdolności kredytowej przez bank.

Nie każde nieprawdziwe oświadczenie prywatne automatycznie oznacza odpowiedzialność z art. 271 Kodeksu karnego. Przepis ten dotyczy osoby, która ma szczególne uprawnienie do wystawienia dokumentu określonego rodzaju. Dlatego w konkretnej sprawie trzeba ustalić, czy dana osoba faktycznie występowała jako podmiot uprawniony do potwierdzenia zatrudnienia lub wynagrodzenia.

Poświadczenie nieprawdy a podrobienie dokumentu

Art. 271 Kodeksu karnego dotyczy sytuacji, w której dokument jest autentyczny co do pochodzenia, ale nieprawdziwy co do treści. Przykładem jest zaświadczenie podpisane przez rzeczywistego przedsiębiorcę, który wpisuje w nim nieistniejące zatrudnienie.

Inna sytuacja zachodzi wtedy, gdy ktoś sam sporządza dokument i podpisuje go cudzym nazwiskiem, używa cudzej pieczątki, przerabia cudze zaświadczenie albo podszywa się pod innego pracodawcę. Wtedy podstawą odpowiedzialności może być art. 270 § 1 Kodeksu karnego, zgodnie z którym kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument albo takiego dokumentu jako autentycznego używa, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

W praktyce sprawy dotyczące dokumentów dla banku często obejmują także fałszywe zaświadczenie o zarobkach albo podrobienie zaświadczenia o zarobkach. Różnica między tymi przypadkami ma znaczenie dla kwalifikacji prawnej i wysokości zagrożenia karą.

Zaświadczenie dla banku a przestępstwo kredytowe

Jeżeli nieprawdziwe zaświadczenie zostało przedłożone bankowi, firmie pożyczkowej lub innej instytucji finansującej, szczególne znaczenie ma art. 297 § 1 Kodeksu karnego. Przepis ten obejmuje między innymi przedłożenie podrobionego, przerobionego, poświadczającego nieprawdę albo nierzetelnego dokumentu lub nierzetelnego pisemnego oświadczenia dotyczącego okoliczności o istotnym znaczeniu dla uzyskania kredytu, pożyczki pieniężnej, gwarancji, poręczenia, dotacji, subwencji, zamówienia publicznego lub podobnego świadczenia.

Za czyn z art. 297 § 1 Kodeksu karnego grozi kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Odpowiada przede wszystkim osoba, która dokument przedkłada, ale osoba wystawiająca fałszywe zaświadczenie może odpowiadać jako pomocnik na podstawie art. 18 § 3 Kodeksu karnego, jeżeli swoim zachowaniem ułatwiła popełnienie czynu zabronionego, w szczególności dostarczając dokument potrzebny do uzyskania finansowania.

Jeżeli wystawca zaświadczenia wiedział, że dokument ma trafić do banku, oraz godził się na to, że posłuży do uzyskania kredytu, ryzyko odpowiedzialności jest zdecydowanie większe. Jeżeli dodatkowo wiedział, że osoba ubiegająca się o kredyt nie zamierza go spłacać albo wprowadza bank w błąd co do swojej sytuacji finansowej, organy ścigania mogą rozważać także udział w oszustwie z art. 286 § 1 Kodeksu karnego.

Zagadnienie zawyżenia dochodu w dokumencie dla banku bywa oceniane podobnie jak zaświadczenie dla banku zawierające nieprawdziwe dane o wynagrodzeniu.

Czy może dojść do odpowiedzialności za oszustwo?

Art. 286 § 1 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za oszustwo. Zgodnie z tym przepisem, kto w celu osiągnięcia korzyści majątkowej doprowadza inną osobę do niekorzystnego rozporządzenia mieniem przez wprowadzenie jej w błąd, wyzyskanie błędu albo niezdolności do należytego pojmowania przedsiębranego działania, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

W sprawach kredytowych oszustwo może być rozważane zwłaszcza wtedy, gdy już w chwili składania wniosku kredytowego osoba ubiegająca się o finansowanie nie miała zamiaru spłaty albo świadomie przedstawiła fałszywy obraz swojej sytuacji majątkowej. Sam fakt późniejszego niespłacania pożyczki nie przesądza jeszcze o oszustwie. Konieczne jest ustalenie zamiaru z chwili składania wniosku i uzyskiwania środków.

Osoba, która wystawiła fałszywe zaświadczenie, może ponosić odpowiedzialność za pomocnictwo do oszustwa na podstawie art. 18 § 3 Kodeksu karnego w związku z art. 286 § 1 Kodeksu karnego, jeżeli wiedziała, do czego dokument będzie wykorzystany, i swoim zachowaniem ułatwiła popełnienie oszustwa.

Jakie kary grożą w praktyce?

W przypadku skazania sąd może orzec także środek karny. Art. 39 pkt 2 Kodeksu karnego przewiduje zakaz zajmowania określonego stanowiska, wykonywania określonego zawodu albo prowadzenia określonej działalności gospodarczej. Zgodnie z art. 41 § 1 Kodeksu karnego taki zakaz może zostać orzeczony między innymi wtedy, gdy sprawca nadużył stanowiska lub wykonywanego zawodu albo dalsze jego wykonywanie zagraża istotnym dobrom chronionym prawem.

Czy sąd zawsze wymierzy karę więzienia?

Nie. Samo ustawowe zagrożenie karą pozbawienia wolności nie oznacza, że w każdej sprawie zapadnie bezwzględna kara więzienia. Sąd bierze pod uwagę między innymi stopień winy, społeczną szkodliwość czynu, wysokość szkody, motywację sprawcy, wcześniejszą karalność, zachowanie po czynie oraz to, czy szkoda została naprawiona.

W sprawach kwalifikowanych z art. 271 § 1 Kodeksu karnego albo art. 297 § 1 Kodeksu karnego możliwe jest rozważanie warunkowego umorzenia postępowania, jeżeli spełnione są warunki z art. 66 § 1 i § 2 Kodeksu karnego. Chodzi między innymi o to, aby wina i społeczna szkodliwość nie były znaczne, okoliczności czynu nie budziły wątpliwości, a sprawca nie był wcześniej karany za przestępstwo umyślne. Ocena ta zawsze zależy od konkretnej sprawy.

W zakresie przestępstwa kredytowego znaczenie może mieć także art. 297 § 3 Kodeksu karnego. Przepis ten przewiduje podstawę niepodlegania karze w określonych sytuacjach, jeżeli sprawca przed wszczęciem postępowania karnego dobrowolnie zapobiegł wykorzystaniu wsparcia, kredytu lub innego świadczenia albo zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego. Zastosowanie tego przepisu wymaga dokładnej analizy czasu, zachowania sprawcy i skutków czynu.

Co zrobić, jeżeli wystawiono fałszywe zaświadczenie?

Najważniejsze jest ustalenie, czy dokument został już użyty oraz czy bank lub pożyczkodawca wypłacił środki. Inaczej ocenia się sytuację, w której zaświadczenie nie opuściło firmy, inaczej gdy zostało złożone w banku, a jeszcze inaczej gdy na jego podstawie wypłacono kredyt, który nie jest spłacany.

W praktyce warto:

• zabezpieczyć kopię zaświadczenia, korespondencję i informacje o tym, kto poprosił o dokument,
• ustalić, czy dokument został przedłożony bankowi lub firmie pożyczkowej,
• nie uzgadniać wersji zdarzeń z innymi osobami i nie niszczyć dokumentów, ponieważ może to pogorszyć sytuację procesową,
• przed kontaktem z organami ścigania przeanalizować możliwe kwalifikacje prawne i linię wyjaśnień.

FAQ

Czy samo wystawienie fałszywego zaświadczenia jest karalne?

Tak, może być karalne, jeżeli spełnione są przesłanki konkretnego przepisu. Przy osobie uprawnionej do wystawienia dokumentu podstawą może być art. 271 § 1 Kodeksu karnego. Jeżeli dokument został sporządzony jako cudzy albo przerobiony, możliwy jest art. 270 § 1 Kodeksu karnego.

Czy odpowiadam, jeżeli kredytobiorca nie spłaca pożyczki?

Samo niespłacanie pożyczki przez inną osobę nie przesądza jeszcze o Twojej odpowiedzialności za oszustwo. Znaczenie ma to, czy wiedziałeś, że zaświadczenie jest nieprawdziwe, czy dokument miał trafić do banku i czy miałeś świadomość planu wyłudzenia lub uzyskania finansowania na podstawie fałszywych danych.

Czy bank musi ponieść szkodę, aby zastosować art. 297 Kodeksu karnego?

Nie zawsze. Art. 297 § 1 Kodeksu karnego penalizuje już przedłożenie nierzetelnego, podrobionego, przerobionego lub poświadczającego nierawdę dokumentu w celu uzyskania finansowania. Szkoda i brak spłaty mają jednak znaczenie dla oceny sprawy, ewentualnego art. 286 § 1 Kodeksu karnego i wymiaru kary.

Czy można uniknąć odpowiedzialności, jeżeli sprawa zostanie szybko naprawiona?

To zależy od etapu sprawy i kwalifikacji prawnej. Przy przestępstwie z art. 297 Kodeksu karnego znaczenie może mieć art. 297 § 3 Kodeksu karnego, jeżeli sprawca przed wszczęciem postępowania dobrowolnie zapobiegł wykorzystaniu finansowania albo zaspokoił roszczenia pokrzywdzonego. W innych przypadkach naprawienie szkody może wpływać na wymiar kary lub możliwość warunkowego umorzenia.

Czy przedsiębiorca zawsze jest osobą uprawnioną do wystawienia zaświadczenia?

Nie można tego oceniać automatycznie. Jeżeli przedsiębiorca rzeczywiście potwierdza okoliczności związane z zatrudnieniem w swojej firmie, może być traktowany jako osoba uprawniona do wystawienia takiego dokumentu. Jeżeli jednak dokument ma charakter wyłącznie prywatnego oświadczenia bez szczególnego uprawnienia, kwalifikacja z art. 271 Kodeksu karnego wymaga ostrożnej analizy.

Źródła

• art. 18 § 2 i § 3, art. 39 pkt 2, art. 41 § 1, art. 66 § 1 i § 2, art. 115 § 14, art. 270 § 1, art. 271 § 1–3, art. 286 § 1 oraz art. 297 § 1 i § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego