Spór autora z dystrybutorem programu – co powinien zrobić użytkownik?

Co zrobić, gdy autor programu kwestionuje licencję od dystrybutora?

W opisanej sytuacji nie warto zakładać, że konflikt autora z dystrybutorem „Państwa nie dotyczy”. Z programu komputerowego można korzystać tylko wtedy, gdy istnieje skuteczna podstawa prawna do korzystania z utworu. Program komputerowy jest utworem chronionym na podstawie art. 1 ust. 1 oraz art. 74 ust. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Co do zasady korzystanie z programu wymaga uprawnienia wynikającego z umowy albo z ustawy, ponieważ autorskie prawa majątkowe obejmują m.in. zwielokrotnianie, tłumaczenie, przystosowywanie i rozpowszechnianie programu – art. 74 ust. 4 tej ustawy.

Jeżeli więc pojawia się wiarygodny sygnał, że dystrybutor mógł nie mieć prawa do udzielania licencji, użytkownik powinien potraktować sprawę poważnie. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, gdy osoba występująca jako autor przedstawia wyrok sądu, korespondencję, dane identyfikacyjne i formułuje konkretne zarzuty.

Na tym etapie nie trzeba od razu przyjmować, że autor ma rację. Trzeba jednak przerwać stan biernego zaufania i przejść do weryfikacji dokumentów.

Jakie dokumenty trzeba zażądać od dystrybutora i od osoby podającej się za autora?

Od dystrybutora należy zażądać przede wszystkim:

• umowy licencyjnej albo innego dokumentu wykazującego, że miał prawo udzielać dalszych licencji,
• wskazania zakresu tego uprawnienia, w tym czy wolno mu było sublicencjonować program,
• potwierdzenia, od kiedy do kiedy takie uprawnienie obowiązywało,
• wyjaśnienia, czy Państwa licencja jest licencją niewyłączną, sublicencją czy inną konstrukcją umowną.

Od osoby występującej jako autor trzeba zażądać:

• pełnych danych identyfikacyjnych,
• wykazania, że to jej przysługują autorskie prawa majątkowe do programu albo że jest uprawniona do ich wykonywania,
• kopii wyroku wraz ze wskazaniem sygnatury i zakresu rozstrzygnięcia,
• wyjaśnienia, czy kiedykolwiek udzieliła dystrybutorowi licencji lub przeniosła prawa.

W praktyce samo ogólne oświadczenie którejkolwiek strony nie wystarcza. Jeżeli chcą Państwo ocenić legalność licencji software, trzeba badać treść upoważnienia, a nie tylko sam fakt sprzedaży.

Warto też zwrócić uwagę, że zgodnie z art. 67 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych, jeżeli ustawa nie stanowi inaczej, twórca może udzielić upoważnienia do korzystania z utworu na określonych polach eksploatacji. Z kolei art. 67 ust. 3 tej ustawy przewiduje, że jeżeli umowa nie zastrzega wyłączności, uważa się, że licencja jest niewyłączna. To istotne, bo sam tytuł „wyłączny dystrybutor” nie przesądza jeszcze, że sprzedawca mógł skutecznie udzielać dalszych licencji użytkownikom końcowym.

Czy sama faktura i licencja od sprzedawcy chronią użytkownika?

Nie zawsze. Faktura potwierdza zawarcie transakcji, ale nie zastępuje uprawnienia autorskiego. Jeżeli sprzedawca nie miał prawa udzielić licencji, to użytkownik może nie uzyskać skutecznego prawa do korzystania z programu w takim zakresie, w jakim z niego korzysta.

W prawie autorskim uprawniony może żądać m.in. zaniechania naruszeń, usunięcia skutków naruszenia, naprawienia szkody na zasadach ogólnych oraz wydania uzyskanych korzyści – art. 79 ust. 1 pkt 1, 2, 3 lit. b i pkt 4 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Jeżeli więc korzystanie z programu okaże się bezprawne, roszczenia mogą być kierowane także do użytkownika, nie tylko do sprzedawcy.

Znaczenie ma jednak konkretny stan faktyczny. Inaczej ocenia się sytuację, gdy użytkownik miał pełny komplet dokumentów i nie miał żadnych sygnałów ostrzegawczych, a inaczej wtedy, gdy po otrzymaniu wiarygodnego wezwania nadal korzysta z programu bez dalszej weryfikacji. Właśnie od momentu uzyskania informacji o sporze rośnie ryzyko prawne.

Czy dalsze używanie programu może oznaczać odpowiedzialność karną?

Trzeba tu zachować ostrożność. Nie można automatycznie przyjąć, że każdy użytkownik programu z kwestionowaną licencją popełnia przestępstwo. Ryzyko karne zależy od ustaleń faktycznych, w szczególności od tego, co użytkownik wiedział, kiedy się dowiedział i jak zareagował.

Z punktu widzenia Kodeksu karnego istotne są art. 291 i art. 292 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, a także art. 293 § 1 Kodeksu karnego, zgodnie z którym przepisy o paserstwie stosuje się odpowiednio do programu komputerowego. Art. 292 § 1 Kodeksu karnego przewiduje odpowiedzialność za paserstwo nieumyślne, gdy ktoś nabywa, przyjmuje albo pomaga ukryć rzecz, co do której na podstawie towarzyszących okoliczności powinien i może przypuszczać, że została uzyskana za pomocą czynu zabronionego. Przepis ten – przez art. 293 § 1 Kodeksu karnego – może odnosić się także do programu komputerowego.

W praktyce samo pierwotne kupno programu od podmiotu działającego na rynku nie musi jeszcze oznaczać odpowiedzialności karnej. Problem zaczyna się wtedy, gdy użytkownik otrzymuje konkretne ostrzeżenia, widzi niespójności w dokumentach, a mimo to dalej eksploatuje program bez podjęcia działań wyjaśniających. Wtedy można mu zarzucać, że „powinien i mógł przypuszczać”, iż sytuacja jest nielegalna. To jednak zawsze wymaga indywidualnej oceny dowodów.

Warto odróżnić odpowiedzialność karną od cywilnej. Nawet jeśli w danej sprawie nie będzie podstaw do zarzutów karnych, nadal może istnieć odpowiedzialność za naruszenie autorskich praw majątkowych.

Czy trzeba od razu usunąć program z komputerów?

Najbezpieczniejsze rozwiązanie po pojawieniu się poważnych i udokumentowanych wątpliwości to czasowe wstrzymanie korzystania z programu do chwili wyjaśnienia sprawy. Nie zawsze musi to oznaczać natychmiastowe fizyczne odinstalowanie, ale w praktyce często właśnie odłączenie programu od bieżącego użycia najlepiej ogranicza ryzyko dalszego naruszenia.

Jeżeli program jest krytyczny dla działalności firmy, można równolegle:

• zabezpieczyć dane i konfiguracje,
• wdrożyć rozwiązanie zastępcze,
• ustalić, czy można legalnie nabyć licencję bezpośrednio od uprawnionego,
• sporządzić wewnętrzną notatkę o dacie otrzymania wezwania i podjętych działaniach.

To ważne także dowodowo. Jeżeli później dojdzie do sporu, będą Państwo mogli wykazać, że po uzyskaniu informacji o możliwej nielegalności nie pozostali bierni.

Jakie pisma warto wysłać w pierwszej kolejności?

W praktyce dobrze przygotować dwa odrębne wezwania:

Do sprzedawcy warto wysłać również wezwanie do usunięcia wady prawnej sprzedanego prawa lub do zwrotu ceny i naprawienia szkody. Jeżeli transakcja miała charakter umowny między przedsiębiorcami, znaczenie będą miały konkretne postanowienia umowy, Ogólne Warunki Sprzedaży i reżim odpowiedzialności kontraktowej z art. 471 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Zgodnie z tym przepisem dłużnik ma obowiązek naprawić szkodę wynikłą z niewykonania lub nienależytego wykonania zobowiązania, chyba że wykaże, iż nastąpiło to wskutek okoliczności, za które nie ponosi odpowiedzialności.

Jakie roszczenia można mieć wobec sprzedawcy wadliwej licencji?

Jeżeli okaże się, że sprzedawca nie miał prawa udzielić licencji albo wprowadził Państwa w błąd co do zakresu swoich uprawnień, można rozważyć w szczególności:

• żądanie zwrotu zapłaconej ceny,
• żądanie naprawienia szkody na podstawie art. 471 Kodeksu cywilnego,
• żądanie zwrotu kosztów wdrożenia, migracji danych i zakupu zastępczego oprogramowania, jeżeli pozostają w normalnym związku przyczynowym z nienależytym wykonaniem umowy – art. 361 § 1 i 2 Kodeksu cywilnego,
• rozważenie uchylenia się od skutków oświadczenia woli złożonego pod wpływem błędu, jeżeli zostały spełnione przesłanki z art. 84 i następnych Kodeksu cywilnego,
• zawiadomienie organów ścigania, jeżeli okoliczności wskazują na doprowadzenie do niekorzystnego rozporządzenia mieniem poprzez wprowadzenie w błąd, czyli na czyn z art. 286 § 1 Kodeksu karnego.

To, które rozwiązanie będzie najlepsze, zależy od treści umowy, zachowania sprzedawcy i skali szkody. Czasem najważniejsze jest szybkie uzyskanie legalnej licencji zastępczej, a dopiero później dochodzenie roszczeń finansowych.

Jak odpowiedzieć autorowi programu?

Odpowiedź powinna być rzeczowa i ostrożna. Nie warto przyznawać, że licencja była na pewno nieważna, ale też nie należy ignorować pisma. Rozsądna odpowiedź może zawierać:

• potwierdzenie otrzymania wezwania,
• prośbę o pełne wykazanie praw i zakresu roszczeń,
• informację, że sprawa jest weryfikowana u sprzedawcy,
• w razie potrzeby informację o czasowym wstrzymaniu korzystania z programu do czasu wyjaśnienia stanu prawnego.

Taka postawa pokazuje dobrą wiarę i dbałość o legalność działania. Ma to znaczenie zarówno procesowe, jak i praktyczne.

FAQ

Czy mogę dalej używać programu, skoro zapłaciłem za licencję?

Nie ma takiej gwarancji. Zapłata i faktura nie wystarczą, jeśli licencję udzielił podmiot nieuprawniony. Po otrzymaniu wiarygodnych informacji o sporze najlepiej wstrzymać używanie programu do czasu wyjaśnienia sprawy.

Czy autor musi pokazać wyrok albo inne dokumenty?

Tak, jeżeli formułuje wobec Państwa konkretne żądania. Powinien wykazać swoją tożsamość, przysługujące mu prawa oraz podstawę żądania. Sam e-mail bez dokumentów to zwykle za mało.

Czy sprzedawca musi ujawnić umowę z autorem?

Powinien przynajmniej wykazać, że miał prawo udzielić licencji lub sublicencji. Jeżeli zasłania się tajemnicą handlową, może anonimizować część danych, ale nie może całkowicie uchylać się od wykazania swoich uprawnień.

Czy grozi mi odpowiedzialność karna?

To zależy od faktów. Największe ryzyko pojawia się wtedy, gdy mimo wyraźnych sygnałów o nielegalności licencji użytkownik nadal korzysta z programu i nie podejmuje żadnych działań wyjaśniających.

Czy mogę żądać odszkodowania od dystrybutora?

Tak, jeżeli sprzedał Państwu wadliwą licencję albo nie miał prawa jej udzielić. Podstawą może być zwłaszcza art. 471 Kodeksu cywilnego, a przy spełnieniu przesłanek także przepisy o błędzie lub odpowiedzialności karnej za oszustwo.

Źródła

• art. 1 ust. 1, art. 67 ust. 1 i 3, art. 74 ust. 1 i 4, art. 79 ust. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
• art. 361 § 1 i 2, art. 471, art. 84 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 286 § 1, art. 291, art. 292 § 1, art. 293 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• wyrok Sądu Apelacyjnego w Szczecinie z 27 października 2016 r., sygn. II AKa 127/16 – w zakresie rozumienia paserstwa nieumyślnego