Dodatek wyrównawczy a zasiłek chorobowy, urlop i odprawa emerytalna

Kiedy pracownik otrzymuje dodatek wyrównawczy?

Dodatek wyrównawczy pojawia się najczęściej wtedy, gdy pracownik objęty szczególną ochroną przed wypowiedzeniem otrzymuje wypowiedzenie zmieniające i po zmianie warunków ma niższe wynagrodzenie. Przy zwolnieniach z przyczyn niedotyczących pracowników podstawą może być art. 5 ust. 5 pkt 1 oraz art. 5 ust. 6 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników. Przepisy te pozwalają wypowiedzieć warunki pracy i płacy pracownikowi objętemu ochroną z art. 39 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, a jeżeli powoduje to obniżenie wynagrodzenia, nakazują wypłacać dodatek wyrównawczy do końca okresu ochronnego.

W praktyce dotyczy to m.in. sytuacji, w której następuje zmiana organizacyjna lub likwidacja stanowiska, a pracownikowi w wieku przedemerytalnym proponuje się inne stanowisko z niższą płacą. Sam fakt zbliżania się do emerytury nie tworzy jeszcze dodatku wyrównawczego; musi istnieć konkretna podstawa prawna albo zakładowa, np. przepis ustawy, regulamin wynagradzania, układ zbiorowy albo porozumienie stron.

Zasady ochrony osób zbliżających się do wieku emerytalnego wynikają z art. 39 Kodeksu pracy. Jeżeli interesuje Cię szerzej ochrona przedemerytalna, trzeba zawsze sprawdzić wiek pracownika, staż umożliwiający uzyskanie emerytury oraz przyczynę zmiany warunków zatrudnienia.

Czy dodatek wyrównawczy wchodzi do podstawy zasiłku chorobowego?

Podstawę wymiaru zasiłku chorobowego pracownika stanowi przeciętne miesięczne wynagrodzenie wypłacone za 12 miesięcy kalendarzowych poprzedzających miesiąc powstania niezdolności do pracy. Wynika to z art. 36 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Jeżeli zatrudnienie trwa krócej, podstawę ustala się z pełnych kalendarzowych miesięcy ubezpieczenia, zgodnie z art. 36 ust. 2 tej ustawy.

Przez wynagrodzenie przyjmowane do podstawy zasiłku rozumie się przychód pracownika stanowiący podstawę wymiaru składki na ubezpieczenie chorobowe, po potrąceniu składek finansowanych przez pracownika. Tak stanowi art. 3 pkt 3 ustawy zasiłkowej. W przypadku pracownika standardowo chodzi o pomniejszenie o 13,71%, czyli o składki emerytalną, rentową i chorobową finansowane przez ubezpieczonego.

Dodatek wyrównawczy wypłacany ze stosunku pracy jest co do zasady przychodem pracowniczym. Podstawa wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe pracowników wynika z art. 18 ust. 1 oraz art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Jeżeli dodatek nie korzysta z żadnego wyłączenia przewidzianego w § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe, powinien być oskładkowany, a wtedy zasadniczo wchodzi do podstawy zasiłku.

Trzeba jednak zastosować art. 41 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Zgodnie z tym przepisem przy ustalaniu podstawy zasiłku nie uwzględnia się składników wynagrodzenia, do których pracownik zachowuje prawo za okres pobierania zasiłku, jeżeli są one wypłacane za ten okres. Oznacza to, że jeżeli regulamin, porozumienie albo decyzja pracodawcy przewidują wypłatę dodatku wyrównawczego także za czas choroby, dodatek nie powinien powiększać podstawy zasiłku za okres trwania ubezpieczenia.

Wynagrodzenie chorobowe finansowane przez pracodawcę za pierwsze dni niezdolności do pracy oblicza się według zasad obowiązujących przy ustalaniu podstawy zasiłku chorobowego. Wynika to z art. 92 § 2 Kodeksu pracy. Dlatego powyższe zasady mają znaczenie również przy wynagrodzeniu chorobowym.

Jak uwzględnić dodatek przy wynagrodzeniu urlopowym?

Za czas urlopu wypoczynkowego pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia, jakie otrzymałby, gdyby w tym czasie pracował. Zasadę tę określa art. 172 Kodeksu pracy. Szczegółowe zasady obliczania wynagrodzenia urlopowego wynikają z § 6-8 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop.

Jeżeli dodatek wyrównawczy jest wypłacany w stałej miesięcznej kwocie, należy go traktować jak stały miesięczny składnik wynagrodzenia i uwzględnić w wysokości należnej w miesiącu korzystania z urlopu. Wynika to z § 7 rozporządzenia urlopowego. Jeżeli kwota dodatku jest zmienna, np. zależy od składników zmiennych, premii albo faktycznego wynagrodzenia po zmianie stanowiska, trzeba zastosować § 8 ust. 1 rozporządzenia urlopowego i przyjąć przeciętną wysokość z 3 miesięcy poprzedzających miesiąc rozpoczęcia urlopu, a przy znacznych wahaniach można przyjąć okres do 12 miesięcy, zgodnie z § 8 ust. 2 tego rozporządzenia.

Podobne zasady mają znaczenie przy obliczaniu świadczeń powiązanych z wynagrodzeniem urlopowym albo ekwiwalentem. Jeżeli pojawia się spór o ekwiwalent, trzeba ustalić nie tylko wysokość dodatku, lecz także jego charakter: stały, zmienny, miesięczny albo przysługujący za dłuższy okres.

Dodatek wyrównawczy a odprawa emerytalna

Prawo do odprawy emerytalnej wynika z art. 92¹ § 1 Kodeksu pracy. Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa, co wynika z art. 92¹ § 2 Kodeksu pracy.

Przy obliczaniu odprawy emerytalnej stosuje się zasady obowiązujące przy ustalaniu ekwiwalentu pieniężnego za urlop wypoczynkowy. Tak stanowi § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy.

W praktyce oznacza to, że odprawa emerytalna powinna być liczona z uwzględnieniem składników wynagrodzenia przyjmowanych do ekwiwalentu za urlop. Składniki stałe uwzględnia się w wysokości należnej w miesiącu nabycia prawa do odprawy, zgodnie z § 15 rozporządzenia urlopowego. Składniki zmienne za okresy nie dłuższe niż miesiąc przyjmuje się z 3 miesięcy poprzedzających miesiąc nabycia prawa do odprawy, zgodnie z § 16 ust. 1 rozporządzenia urlopowego. Składniki za okresy dłuższe niż miesiąc uwzględnia się średnio z 12 miesięcy, zgodnie z § 17 ust. 1 rozporządzenia urlopowego.

Dodatek wyrównawczy nie został wymieniony w katalogu wyłączeń z § 6 rozporządzenia urlopowego. Jeżeli więc jest normalnym, miesięcznym składnikiem wynagrodzenia, powinien być uwzględniony przy obliczaniu odprawy emerytalnej. Nie dzieli się jednak odprawy przez współczynnik ekwiwalentowy, ponieważ odprawa z art. 92¹ § 1 Kodeksu pracy jest równa miesięcznemu wynagrodzeniu ustalonemu według zasad ekwiwalentowych.

Porównanie zasad wliczania dodatku wyrównawczego

Podsumowanie

Dodatek wyrównawczy wypłacany z powodu obniżenia wynagrodzenia po zmianie warunków zatrudnienia zwykle jest składnikiem wynagrodzenia. Dlatego co do zasady może wpływać na zasiłek chorobowy, wynagrodzenie chorobowe, wynagrodzenie urlopowe i odprawę emerytalną. Nie można jednak udzielić jednej automatycznej odpowiedzi bez analizy dokumentów płacowych.

Najważniejsze jest ustalenie, czy dodatek podlega składce chorobowej, czy jest wypłacany w stałej kwocie, czy w zmiennej wysokości oraz czy pracownik zachowuje prawo do tego dodatku za okres choroby. Jeżeli dodatek jest wypłacany także za okres pobierania zasiłku, art. 41 ust. 1 ustawy zasiłkowej może wyłączyć go z podstawy zasiłku za okres trwania ubezpieczenia.

FAQ

Źródła

• Art. 39, art. 92 § 2, art. 92¹ § 1-2 oraz art. 172 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
• Art. 3 pkt 3, art. 36 ust. 1-2, art. 41 ust. 1 oraz art. 42 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
• Art. 18 ust. 1 i art. 20 ust. 1 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Art. 5 ust. 5 pkt 1, art. 5 ust. 6 oraz art. 10 ust. 1 ustawy z dnia 13 marca 2003 r. o szczególnych zasadach rozwiązywania z pracownikami stosunków pracy z przyczyn niedotyczących pracowników.
• § 2 ust. 1 pkt 7 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 29 maja 1996 r. w sprawie sposobu ustalania wynagrodzenia w okresie niewykonywania pracy oraz wynagrodzenia stanowiącego podstawę obliczania odszkodowań, odpraw, dodatków wyrównawczych do wynagrodzenia oraz innych należności przewidzianych w Kodeksie pracy.
• § 6-8 oraz § 14-17 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 8 stycznia 1997 r. w sprawie szczegółowych zasad udzielania urlopu wypoczynkowego, ustalania i wypłacania wynagrodzenia za czas urlopu oraz ekwiwalentu pieniężnego za urlop.
• § 2 rozporządzenia Ministra Pracy i Polityki Socjalnej z dnia 18 grudnia 1998 r. w sprawie szczegółowych zasad ustalania podstawy wymiaru składek na ubezpieczenia emerytalne i rentowe.