Darowizna w akcie notarialnym a zgłoszenie do urzędu skarbowego

Darowizna w akcie notarialnym a obowiązki wobec urzędu skarbowego

Jeżeli darowizna została dokonana w formie aktu notarialnego, obdarowany nie powinien traktować tej sytuacji tak samo jak zwykłego przelewu pieniędzy od rodzica. Przy akcie notarialnym notariusz wykonuje określone obowiązki podatkowe. W aktualnym stanie prawnym notariusze są płatnikami podatku od spadków i darowizn od darowizny dokonanej w formie aktu notarialnego. Oznacza to, że gdy podatek jest należny, notariusz oblicza go, pobiera przy podpisaniu aktu i wpłaca do właściwego urzędu skarbowego.

Jeżeli natomiast czynność korzysta ze zwolnienia albo z innej podstawy braku poboru podatku, informacja ta powinna wynikać z treści aktu. Notariusz przekazuje także właściwe dokumenty do urzędu skarbowego. Dlatego przy darowiźnie notarialnej nie należy automatycznie składać formularza SD-Z2 tylko dlatego, że po latach obdarowany nie znajduje u siebie potwierdzenia zgłoszenia.

Obecnie przepisy i praktyczne informacje Ministerstwa Finansów wyraźnie wskazują, że SD-Z2 nie składa się, gdy nabycie następuje na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. Formularz SD-Z2 dotyczy przede wszystkim takich sytuacji, w których osoba z najbliższej rodziny chce skorzystać ze zwolnienia, ale nabycie nie zostało objęte aktem notarialnym, np. przy darowiźnie pieniędzy przelewem.

Co było istotne przy darowiźnie z 2006 r.?

Darowizna z 2006 r. wymaga ostrożnej oceny, ponieważ nie można do niej bezpośrednio stosować dzisiejszych reguł zwolnienia dla tzw. grupy zerowej. Przepis art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn, który obecnie daje pełne zwolnienie m.in. dla dzieci, rodziców, małżonka i rodzeństwa po spełnieniu warunków formalnych, został wprowadzony nowelizacją z 16 listopada 2006 r. i zaczął obowiązywać od 1 stycznia 2007 r.

Jeżeli więc ojciec darował córce nieruchomość albo inne prawo majątkowe w 2006 r., nabycie trzeba oceniać według przepisów obowiązujących w dniu zawarcia aktu. Wtedy córka należała do I grupy podatkowej, ale nie oznaczało to jeszcze automatycznego pełnego zwolnienia na obecnych zasadach. W 2006 r. obowiązywała kwota wolna dla I grupy podatkowej w wysokości 9637 zł, a nadwyżka ponad kwotę wolną podlegała opodatkowaniu według skali właściwej dla I grupy, chyba że zastosowanie miała odrębna ulga lub zwolnienie.

W praktyce jednak przy akcie notarialnym ciężar prawidłowego rozliczenia podatku spoczywał na notariuszu. To notariusz powinien był ustalić, czy podatek należy pobrać, czy czynność korzysta ze zwolnienia, a następnie odpowiednio opisać to w akcie i przekazać odpis aktu do urzędu skarbowego.

Czy po latach trzeba składać SD-Z2?

Nie, dla darowizny z 2006 r. dokonanej w formie aktu notarialnego złożenie dziś SD-Z2 nie jest właściwym sposobem załatwienia sprawy. Po pierwsze, nabycie nastąpiło przed wejściem w życie art. 4a. Po drugie, SD-Z2 nie zastępuje obowiązków notariusza jako płatnika przy akcie notarialnym. Po trzecie, sam fakt planowanej sprzedaży darowanej rzeczy nie tworzy nowego obowiązku zgłoszenia dawnej darowizny na formularzu SD-Z2.

Jeżeli w akcie notarialnym jest zapis, że podatek został pobrany, że czynność korzystała ze zwolnienia albo że notariusz wskazał podstawę braku poboru podatku, jest to podstawowy dokument wyjaśniający sprawę. Jeżeli aktu nie ma albo jego treść budzi wątpliwości, warto uzyskać wypis aktu z kancelarii notarialnej, archiwum notarialnego albo właściwego sądu, a następnie sprawdzić, co dokładnie zapisano w paragrafach dotyczących podatku.

Inną sytuacją jest darowizna nieobjęta aktem notarialnym, np. przelew pieniędzy od rodzica, który powinien być zgłoszony w terminie. W takim przypadku znaczenie może mieć spóźnione zgłoszenie SD-Z2, czynny żal, a w nowszych sprawach także możliwość przywrócenia terminu na zasadach obowiązujących od 2026 r. Nie należy jednak mieszać tej procedury z darowizną nieruchomości dokonaną u notariusza w 2006 r.

Co jeśli notariusz nie pobrał podatku albo nie przekazał aktu?

Jeżeli notariusz był płatnikiem podatku, to odpowiada za wykonanie obowiązków płatnika na zasadach wynikających z Ordynacji podatkowej. W typowej sytuacji obdarowany nie powinien po latach naprawiać błędu notariusza przez składanie SD-Z2. Trzeba jednak odróżnić dwie rzeczy: brak dokumentu u podatnika od rzeczywistego niewykonania obowiązków przez notariusza.

Brak kopii deklaracji lub potwierdzenia w domowych dokumentach nie oznacza jeszcze, że nie było rozliczenia. Przy aktach notarialnych obdarowany często nie posiada osobnego zgłoszenia, bo czynność była obsługiwana przez notariusza. Najważniejszy jest sam akt notarialny i jego postanowienia podatkowe.

Jeżeli z aktu wynika, że właściwy formularz wraz z aktem miał zostać przesłany do urzędu skarbowego, a problem dotyczy wyłącznie błędnie wykazanego składnika albo pomyłki w zgłoszeniu, pomocna może być korekta zgłoszenia SD-Z2. Przy darowiźnie z 2006 r. trzeba jednak najpierw ustalić, jaki dokument rzeczywiście był składany i według jakich przepisów notariusz rozliczał czynność.

Czy sprzedaż darowanej nieruchomości powoduje podatek?

Sprzedaż majątku otrzymanego w darowiźnie nie powoduje ponownego podatku od spadków i darowizn. Ten podatek dotyczy nabycia darowizny, a nie późniejszej sprzedaży. Przy sprzedaży trzeba natomiast osobno ocenić podatek dochodowy od osób fizycznych.

Jeżeli przedmiotem darowizny była nieruchomość nabyta w 2006 r., to jej sprzedaż w 2026 r. co do zasady nie powoduje PIT, o ile sprzedaż nie następuje w ramach działalności gospodarczej. Dla nieruchomości znaczenie ma pięcioletni termin liczony od końca roku kalendarzowego, w którym nastąpiło nabycie. Przy nabyciu w 2006 r. termin ten upłynął z końcem 2011 r.

W aktualnym stanie prawnym notariusz zasadniczo nie powinien żądać zaświadczenia z urzędu skarbowego tylko dlatego, że sprzedawana nieruchomość została kiedyś nabyta na podstawie umowy darowizny w formie aktu notarialnego. Przepisy wyłączają taki obowiązek, gdy nabycie zbywanych rzeczy lub praw nastąpiło na podstawie umowy zawartej w formie aktu notarialnego. W praktyce warto jednak mieć przy sobie wypis aktu darowizny, bo notariusz sporządzający sprzedaż musi ustalić podstawę nabycia.

Co zrobić praktycznie?

W sprawie starej darowizny od ojca dla córki najlepsza kolejność działań jest następująca:

• odszukać wypis aktu notarialnego darowizny z 2006 r.;
• sprawdzić paragrafy dotyczące podatku od spadków i darowizn, wartości przedmiotu darowizny oraz ewentualnych zwolnień;
• ustalić, czy w akcie wskazano pobranie podatku, brak podatku, ulgę mieszkaniową albo inną podstawę prawną;
• jeżeli aktu nie ma, wystąpić o wypis do kancelarii notarialnej, archiwum notarialnego albo sądu przechowującego akta zlikwidowanej kancelarii;
• przy planowanej sprzedaży przekazać notariuszowi wypis aktu darowizny i zapytać, czy potrzebuje dodatkowego dokumentu z urzędu skarbowego.

Co do zasady nie ma podstaw, aby po latach składać SD-Z2 dla darowizny notarialnej z 2006 r. Jeżeli jednak w akcie są niejasne zapisy, brak informacji o podatku albo pojawiło się wezwanie z urzędu, sprawę warto ocenić indywidualnie na podstawie dokumentów.

FAQ

Źródła

• Ustawa z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 478 - w szczególności art. 4a, art. 18 i art. 19.
• Ustawa o podatku od spadków i darowizn w tekście jednolitym Dz.U. 2004 nr 142 poz. 1514 - przepisy właściwe dla darowizn sprzed 1 stycznia 2007 r.
• Ustawa z dnia 16 listopada 2006 r. o zmianie ustawy o podatku od spadków i darowizn oraz ustawy o podatku od czynności cywilnoprawnych - wprowadzenie art. 4a i przepisy przejściowe.
• Gov.pl: zgłoszenie SD-Z2 - informacje o terminach, osobach uprawnionych i sytuacjach, w których zgłoszenia się nie składa.
• Ministerstwo Finansów: zmiany w podatku od spadków i darowizn od 7 stycznia 2026 r. - przywrócenie terminu w wybranych sprawach.
• Ustawa o podatku dochodowym od osób fizycznych, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 592 - art. 10 ust. 1 pkt 8 dotyczący sprzedaży nieruchomości.