Czy komornik może pisać do matki dłużnika i żądać adresu?

Zasada podstawowa: komornik nie egzekwuje długu od matki tylko dlatego, że jest matką dłużnika

Sam fakt pokrewieństwa nie powoduje odpowiedzialności za dług syna. W opisanej sytuacji egzekucja dotyczy syna jako dłużnika, a nie jego matki. Jeżeli nie była Pani stroną wyroku, ugody ani innym dłużnikiem, komornik nie może prowadzić egzekucji z Pani majątku tylko dlatego, że syn jest zadłużony.

Jeżeli chodzi o alimenty, obowiązek ich płacenia wynika z tytułu wykonawczego przeciwko dłużnikowi, np. z prawomocnego wyroku lub ugody zaopatrzonej w klauzulę wykonalności, zgodnie z art. 776 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Inaczej byłoby tylko w szczególnych przypadkach, np. gdyby wobec Pani istniał odrębny tytuł prawny albo gdyby komornik zajął rzecz znajdującą się we wspólnym władaniu i trzeba byłoby wykazać, że należy ona do osoby trzeciej. To jednak zupełnie inna sytuacja niż samo wysłanie korespondencji.

Czy komornik może wysłać pismo do matki dłużnika?

Komornik może skierować korespondencję na adres, pod którym podejrzewa, że dłużnik przebywa albo przebywał, oraz może próbować ustalić, czy tam mieszka. Nie oznacza to jednak, że pismo adresowane do syna staje się pismem do Pani.

W sprawach doręczeń przez komornika znaczenie ma art. 139¹ § 1 i § 2 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis ten przewiduje, że gdy pozwany nie odbierze pozwu lub innego pisma wywołującego potrzebę podjęcia obrony jego praw, powód może zostać zobowiązany do doręczenia tego pisma za pośrednictwem komornika. W praktyce komornik sprawdza wtedy, czy adresat rzeczywiście mieszka pod wskazanym adresem.

W zakresie samego sposobu doręczenia przez komornika stosuje się też art. 3 ust. 4 pkt 1a i art. 3 ust. 4 pkt 1b ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych, które obejmują doręczanie korespondencji na zlecenie sądu lub powoda oraz sporządzanie protokołu stanu faktycznego, jeżeli jest to potrzebne do stwierdzenia określonych okoliczności.

Jeżeli pismo jest wystawione na syna, nie ma Pani obowiązku odbierać go jako własnej korespondencji tylko dlatego, że mieszka Pani pod danym adresem albo jest jego matką.

Czy matka musi przyjąć pismo przeznaczone dla dorosłego syna?

Co do zasady – nie. Jeżeli pismo jest adresowane do pełnoletniego syna, a Pani nie działa jako jego pełnomocnik, nie ma Pani obowiązku przyjmowania takiej korespondencji od komornika.

Warto odróżnić dwie sytuacje:

Jeżeli komornik zastanie Panią na miejscu, może odnotować, że według oświadczenia osoby obecnej dłużnik tam nie mieszka albo że jego miejsce pobytu nie jest znane. Taka informacja służy ustaleniu skuteczności doręczenia, a nie przerzuceniu długu na rodzinę.

Czy komornik może żądać od rodziny informacji o miejscu pobytu dłużnika?

Komornik ma ustawowe uprawnienia do uzyskiwania informacji potrzebnych do prowadzenia egzekucji. Podstawą jest art. 761 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, zgodnie z którym organ egzekucyjny może żądać od uczestników postępowania złożenia wyjaśnień oraz od określonych instytucji i osób informacji niezbędnych do prowadzenia egzekucji.

W praktyce w sprawach doręczeń albo ustalania adresu komornik może pytać osoby zastane pod adresem, sąsiadów czy członków rodziny, czy dłużnik tam mieszka. Jest to dopuszczalne jako czynność ustalająca stan faktyczny. Nie oznacza to jednak automatycznie prawnego obowiązku „pomagania komornikowi” w sensie aktywnego poszukiwania syna.

Jeżeli rzeczywiście nie zna Pani aktualnego adresu syna, może Pani po prostu to powiedzieć. Nie musi Pani samodzielnie prowadzić poszukiwań, dzwonić po rodzinie ani zdobywać informacji na potrzeby komornika.

Jeżeli natomiast zna Pani aktualny adres i zdecyduje się Pani udzielić odpowiedzi, powinna ona być zgodna z prawdą. Celowe podawanie nieprawdziwych danych może powodować ryzyko odpowiedzialności w zależności od formy i okoliczności złożonego oświadczenia.

Zobacz również:

wszczęcie egzekucji komorniczej – konto, mieszkanie i wykaz majątku

Czy można nie odbierać takiej korespondencji?

Jeżeli list albo pismo jest adresowane do syna, a nie do Pani, nie ma Pani obowiązku go odbierać za niego. Nie warto jednak „ukrywać się” lub podejmować działań pozornych. Najbezpieczniej jest jasno zakomunikować, że adresat tu nie mieszka albo że nie zna Pani jego aktualnego miejsca pobytu.

Jeżeli otrzyma Pani własną korespondencję od komornika, np. wezwanie do złożenia informacji albo zawiadomienie o czynności, lepiej ją przeczytać i odpowiedzieć zgodnie ze stanem faktycznym. Milczenie nie zawsze szkodzi, ale może powodować niepotrzebne kolejne wizyty lub pisma.

Czy komornik może ustalić adres syna bez pomocy matki?

Tak. Komornik nie jest uzależniony wyłącznie od informacji rodziny. W granicach prawa może korzystać z danych i rejestrów oraz żądać informacji od podmiotów zobowiązanych do ich udzielenia, gdy jest to potrzebne do egzekucji lub dokonania czynności. Podstawę stanowi przede wszystkim art. 761 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

W zależności od sprawy ustalenia mogą obejmować m.in. dane adresowe, informacje o zatrudnieniu, rachunkach bankowych, świadczeniach czy składnikach majątku. Zakres czynności zależy od etapu postępowania i podstawy prawnej konkretnego żądania.

Czy synowi coś grozi za brak kontaktu z komornikiem?

To zależy od tego, na jakim etapie jest sprawa i czy pisma zostały mu skutecznie doręczone.

Jeżeli chodzi wyłącznie o doręczenie pierwszego pisma procesowego w trybie art. 139¹ Kodeksu postępowania cywilnego, brak kontaktu z komornikiem sam w sobie nie oznacza jeszcze sankcji dla syna. Problemem może być raczej to, że sprawa potoczy się bez jego wiedzy dopiero wtedy, gdy zostaną spełnione przesłanki skutecznego doręczenia przewidziane przez prawo albo gdy wierzyciel wskaże prawidłowy adres.

Jeżeli natomiast egzekucja już trwa na podstawie tytułu wykonawczego, brak kontaktu z komornikiem zwykle nie zatrzymuje postępowania. Komornik może prowadzić egzekucję z ujawnionego majątku, wynagrodzenia, rachunków bankowych lub innych składników majątkowych – w granicach tytułu wykonawczego oraz przepisów o dopuszczalnych sposobach egzekucji.

W niektórych sprawach dłużnik może też zostać zobowiązany do złożenia wykazu majątku. Jeżeli sąd nakaże złożenie wykazu majątku i przyrzeczenia, podstawą jest art. 913 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Za niewykonanie tego obowiązku sąd może stosować środki przymusu przewidziane w art. 916 Kodeksu postępowania cywilnego.

W sprawach alimentacyjnych znaczenie może mieć również art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten penalizuje uporczywe uchylanie się od wykonania obowiązku alimentacyjnego, jeżeli wysokość zaległości odpowiada co najmniej 3 świadczeniom okresowym albo gdy opóźnienie zaległego świadczenia innego niż okresowe wynosi co najmniej 3 miesiące. Odpowiedzialność karna zależy jednak od konkretnych faktów, a nie od samego braku kontaktu z komornikiem.

Zobacz również:

umorzenie starego długu alimentacyjnego w ZUS

Jak zachować się w praktyce?

Najbezpieczniejszy sposób działania jest prosty:

• nie przyjmować pisma adresowanego wyłącznie do syna, jeśli nie ma Pani pełnomocnictwa do odbioru;
• nie podawać informacji, których Pani nie zna;
• jeżeli komornik pyta, odpowiedzieć spokojnie i zgodnie z prawdą, że syn nie mieszka pod adresem albo że jego obecny adres nie jest Pani znany;
• zachować kopię własnej korespondencji, jeżeli będzie Pani pisać do komornika;
• jeżeli komornik zajmie rzecz należącą do Pani, reagować odrębnie, bo wtedy mogą przysługiwać środki ochrony osoby trzeciej.

Jeżeli chce Pani uniknąć nieporozumień, można także wysłać do kancelarii krótkie pismo z informacją, że syn nie mieszka pod adresem i że jego aktualne miejsce pobytu nie jest Pani znane. Nie jest to zawsze konieczne, ale bywa praktyczne.

Kiedy sytuacja wymaga większej ostrożności?

Warto zachować szczególną ostrożność, jeżeli:

• syn jest u Pani tylko zameldowany, ale faktycznie nie mieszka;
• część rzeczy w domu należy do syna i komornik może uznać je za jego majątek;
• prowadzi Pani z synem wspólne gospodarstwo domowe i mogą pojawić się spory co do własności ruchomości;
• pismo dotyczy nie tylko doręczenia, ale już konkretnych czynności egzekucyjnych.

W takich przypadkach wiele zależy od szczegółów stanu faktycznego, dokumentów własności i tego, jakie dokładnie pismo doręcza lub wysyła komornik.

FAQ

Czy komornik może kazać matce spłacić alimenty syna?

Nie, chyba że istnieje odrębna podstawa prawna przeciwko matce. Samo pokrewieństwo nie daje komornikowi prawa do egzekwowania długu z jej majątku.

Czy muszę otwierać drzwi komornikowi, jeśli przyszedł szukać syna?

Przepisy nie nakładają ogólnego obowiązku rozmowy z komornikiem w takiej sytuacji, ale praktycznie lepiej krótko wyjaśnić, że syn tam nie mieszka albo że nie zna Pani jego adresu. To zwykle ogranicza dalsze nieporozumienia.

Czy mogę odebrać pismo za syna, żeby mu je przekazać?

Jeżeli nie ma Pani umocowania i pismo jest przeznaczone dla dorosłego syna, bezpieczniej go nie odbierać. Skutki doręczenia mogą być dla niego istotne procesowo.

Czy brak wiedzy o adresie syna może mieć dla mnie konsekwencje?

Nie, jeżeli rzeczywiście nie zna Pani jego miejsca pobytu i komunikuje to zgodnie z prawdą. Nie ma obowiązku prowadzenia poszukiwań za komornika.

Czy brak kontaktu syna z komornikiem zawsze coś mu szkodzi?

Nie zawsze w ten sam sposób. Jeżeli egzekucja już trwa, komornik może działać dalej bez aktywnego udziału dłużnika. Jeżeli chodzi o doręczenia, znaczenie ma to, czy zostały dokonane zgodnie z prawem i na właściwy adres.

Źródła

• art. 776, art. 761 § 1, art. 913 § 1, art. 916, art. 139¹ § 1 i § 2 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 3 ust. 4 pkt 1a i 1b ustawy z dnia 22 marca 2018 r. o komornikach sądowych
• art. 209 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny