Dieta sołtysa lub radnego a zasiłek chorobowy

Uczestnictwo radnego lub sołtysa w obradach rady w czasie zwolnienia lekarskiego

Jeżeli sołtys lub radny przebywa na zwolnieniu lekarskim i bierze udział w sesji rady gminy, samo otrzymanie diety nie oznacza automatycznie, że wykonywał pracę zarobkową. Podstawą oceny jest przede wszystkim art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Zgodnie z tym przepisem ubezpieczony traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia, jeżeli w czasie orzeczonej niezdolności do pracy wykonuje pracę zarobkową albo wykorzystuje zwolnienie od pracy w sposób niezgodny z jego celem.

W praktyce oznacza to, że ZUS nie powinien poprzestawać na prostym stwierdzeniu: „była dieta, więc była praca zarobkowa”. Konieczne jest ustalenie, jaki był charakter czynności, na jakiej podstawie wypłacono dietę, czy była to aktywność incydentalna, czy stała oraz czy udział w sesji pozostawał w sprzeczności z zaleceniami lekarskimi.

W kontekście udziału w obradach rady w czasie L4 warto odróżnić funkcję społeczną od zatrudnienia. Podobne wątpliwości pojawiają się także przy innych zachowaniach w czasie zwolnienia, dlatego pomocne może być porównanie z sytuacjami opisanymi w materiale o tym, czym może być praca na L4.

Czy dieta sołtysa jest wynagrodzeniem za pracę?

Dieta sołtysa nie jest wynagrodzeniem za pracę w rozumieniu Kodeksu pracy. Wynagrodzenie za pracę przysługuje pracownikowi z tytułu stosunku pracy, o czym stanowi art. 78 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy. Sołtys pełni natomiast funkcję w organach jednostki pomocniczej gminy, a nie wykonuje pracy na podstawie umowy o pracę zawartej z gminą tylko dlatego, że jest sołtysem.

Podstawą przyznania diety sołtysowi jest art. 37b ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym. Przepis ten stanowi, że rada gminy może ustanowić zasady, na jakich przewodniczącemu organu wykonawczego jednostki pomocniczej, czyli w praktyce najczęściej sołtysowi, przysługuje dieta oraz zwrot kosztów podróży służbowej.

Ważne jest słowo „może”. Dieta sołtysa nie wynika automatycznie z samego faktu pełnienia funkcji. Jej wysokość, zasady wypłaty, ewentualne potrącenia za nieobecności i terminy płatności powinny wynikać z uchwały rady gminy podjętej na podstawie art. 37b ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym.

Czy dieta radnego jest wynagrodzeniem?

Dieta radnego gminy również nie jest wynagrodzeniem za pracę. Zgodnie z art. 25 ust. 4 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym radnemu przysługują diety oraz zwrot kosztów podróży służbowych na zasadach ustalonych przez radę gminy. Podstawą wypłaty jest więc mandat radnego i uchwała rady gminy, a nie umowa o pracę, umowa zlecenia ani działalność gospodarcza.

Art. 25 ust. 6 ustawy o samorządzie gminnym wprowadza ustawowy limit wysokości diet radnych gminy. Szczegółowe maksymalne poziomy diet, zależne od liczby mieszkańców gminy, określa § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 października 2021 r. w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu gminy.

Dieta pełni przede wszystkim funkcję rekompensacyjną. Ma wyrównywać czas poświęcony na wykonywanie mandatu oraz koszty związane z udziałem w pracach organów gminy. Nie jest zapłatą za podporządkowaną pracę wykonywaną na rzecz pracodawcy.

Dieta a zasiłek chorobowy – kiedy ZUS może zakwestionować świadczenie?

Kluczowy jest art. 17 ust. 1 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa. Przepis przewiduje dwie odrębne podstawy utraty zasiłku chorobowego:

• wykonywanie pracy zarobkowej w okresie orzeczonej niezdolności do pracy,
• wykorzystywanie zwolnienia lekarskiego w sposób niezgodny z jego celem.

Udział w sesji rady gminy i pobranie diety zwykle nie będą pracą zarobkową, jeżeli wynikają wyłącznie z pełnienia funkcji radnego lub sołtysa. Nie można jednak wykluczyć drugiej przesłanki, czyli zarzutu wykorzystywania zwolnienia niezgodnie z jego celem. Taki zarzut może pojawić się zwłaszcza wtedy, gdy lekarz zalecił leżenie, ograniczenie aktywności, unikanie stresu lub gdy udział w wielogodzinnych obradach obiektywnie mógł pogorszyć stan zdrowia.

Orzecznictwo dotyczące diety i pracy zarobkowej na zwolnieniu

W sprawach tego rodzaju nadal praktyczne znaczenie ma wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 marca 1994 r., sygn. akt III AUr 724/93. Sąd uznał, że uczestniczenie w obradach rady i pobieranie z tego tytułu diety nie musi być traktowane jako praca zarobkowa uzasadniająca pozbawienie prawa do zasiłku chorobowego.

Ten pogląd jest korzystny dla radnych i sołtysów, ale nie zwalnia z analizy konkretnego przypadku. Obecnie ZUS i sądy szczegółowo badają nie tylko to, czy dana aktywność przynosiła świadczenie pieniężne, lecz także czy była sprzeczna z celem zwolnienia lekarskiego. Dlatego w odwołaniu od decyzji ZUS warto opisać charakter funkcji, podstawę wypłaty diety, czas trwania posiedzenia, treść zwolnienia oraz faktyczny wpływ udziału w obradach na leczenie.

Zwrot zasiłku chorobowego – kiedy świadczenie jest nienależne?

Jeżeli ZUS wyda decyzję o zwrocie zasiłku, podstawą prawną jest najczęściej art. 84 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych. Przepis ten dotyczy obowiązku zwrotu nienależnie pobranych świadczeń z ubezpieczeń społecznych. Dodatkowo art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa przewiduje rozliczanie kwot nienależnie pobranych zasiłków.

Decyzja ZUS powinna wskazywać okres, za który organ odmawia prawa do zasiłku, kwotę do zwrotu oraz przyczynę uznania świadczenia za nienależne. Jeżeli w uzasadnieniu decyzji ZUS utożsamia dietę sołtysa lub radnego z wynagrodzeniem za pracę, warto zakwestionować ten wniosek i powołać się na art. 37b ust. 1 albo art. 25 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym.

Jak odwołać się od decyzji ZUS?

Od decyzji ZUS przysługuje odwołanie do sądu pracy i ubezpieczeń społecznych. Zgodnie z art. 477⁹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego odwołanie wnosi się na piśmie do organu rentowego, który wydał decyzję, albo ustnie do protokołu sporządzonego przez ten organ, w terminie miesiąca od doręczenia odpisu decyzji.

W odwołaniu warto wskazać w szczególności:

• że dieta została wypłacona na podstawie uchwały rady gminy wydanej w oparciu o art. 37b ust. 1 lub art. 25 ust. 4 ustawy o samorządzie gminnym,
• że wypłata diety nie wynikała ze stosunku pracy ani umowy cywilnoprawnej,
• że udział w sesji miał charakter wykonywania funkcji społecznej lub obywatelskiej,
• że aktywność nie była sprzeczna z zaleceniami lekarskimi i nie utrudniała leczenia,
• dowody: zwolnienie lekarskie, uchwałę rady gminy o dietach, porządek obrad, protokół sesji, ewentualne zaświadczenie lekarskie.

Podatek i składki od diety sołtysa lub radnego

Na gruncie podatku dochodowego znaczenie ma art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przepis ten zwalnia od podatku diety oraz kwoty stanowiące zwrot kosztów otrzymywane przez osoby wykonujące czynności związane z pełnieniem obowiązków społecznych i obywatelskich – do wysokości 3000 zł miesięcznie.

To zwolnienie podatkowe również potwierdza odrębny charakter diety. Nie przesądza jednak samo w sobie o prawie do zasiłku chorobowego, bo dla ZUS najważniejsze pozostają przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej.

FAQ

Czy ZUS może uznać dietę sołtysa za wynagrodzenie?

Co do zasady nie. Dieta sołtysa jest świadczeniem wynikającym z art. 37b ust. 1 ustawy o samorządzie gminnym i uchwały rady gminy. Nie jest wynagrodzeniem za pracę w rozumieniu art. 78 § 1 Kodeksu pracy. W tym kontekście znaczenie ma również wybór sołtysa – kiedy wygrywa kandydat i jak zaskarżyć wybory.

Czy udział w sesji rady na L4 zawsze powoduje utratę zasiłku?

Nie. Z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej wynika, że utrata zasiłku następuje wtedy, gdy ubezpieczony wykonuje pracę zarobkową albo wykorzystuje zwolnienie niezgodnie z celem. Sam udział w sesji i pobranie diety nie muszą spełniać tych przesłanek.

Czy adnotacja „chory może chodzić” pozwala swobodnie uczestniczyć w obradach?

Nie zawsze. Taka adnotacja oznacza, że chory nie musi stale leżeć, ale nie daje pełnej swobody podejmowania każdej aktywności. Nadal trzeba ocenić, czy konkretne zachowanie nie utrudnia leczenia i nie jest sprzeczne z celem zwolnienia.

Co zrobić, gdy ZUS żąda zwrotu zasiłku?

Należy sprawdzić uzasadnienie decyzji i wnieść odwołanie w terminie miesiąca od jej doręczenia. Odwołanie składa się za pośrednictwem ZUS, zgodnie z art. 477⁹ § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy dieta sołtysa jest opodatkowana?

Diety osób wykonujących obowiązki społeczne i obywatelskie korzystają ze zwolnienia podatkowego do 3000 zł miesięcznie na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy o podatku dochodowym od osób fizycznych. Nadwyżka może podlegać opodatkowaniu.

Podsumowanie

Dieta sołtysa lub radnego nie jest typowym wynagrodzeniem za pracę, ponieważ wynika z przepisów ustawy o samorządzie gminnym i uchwały rady gminy. Jeżeli ZUS żąda zwrotu zasiłku tylko dlatego, że w czasie L4 wypłacono dietę, taka decyzja może być skutecznie kwestionowana.

Nie należy jednak lekceważyć drugiej przesłanki z art. 17 ust. 1 ustawy zasiłkowej. Nawet działalność społeczna może zostać oceniona negatywnie, jeżeli była sprzeczna z celem zwolnienia lekarskiego. Dlatego każdą aktywność na L4 trzeba oceniać w kontekście stanu zdrowia, zaleceń lekarza i rodzaju podejmowanych czynności.

Źródła

• Art. 17 ust. 1 oraz art. 66 ust. 2 ustawy z dnia 25 czerwca 1999 r. o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa.
• Art. 84 ust. 1 i ust. 2 ustawy z dnia 13 października 1998 r. o systemie ubezpieczeń społecznych.
• Art. 25 ust. 4 i ust. 6 oraz art. 37b ust. 1 ustawy z dnia 8 marca 1990 r. o samorządzie gminnym.
• § 3 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 27 października 2021 r. w sprawie maksymalnej wysokości diet przysługujących radnemu gminy.
• Art. 78 § 1 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy.
• Art. 21 ust. 1 pkt 17 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Art. 477⁹ § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Katowicach z dnia 17 marca 1994 r., sygn. akt III AUr 724/93.