Czy ogródek działkowy jest częścią majątku wspólnego małżonków?

Czy ogródek działkowy jest majątkiem wspólnym?

W przypadku rodzinnego ogrodu działkowego trzeba odróżnić grunt od prawa do korzystania z działki. Działkowiec nie jest właścicielem gruntu. Zgodnie z art. 27 ust. 1 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych prawo do działki ustanawia się na podstawie umowy dzierżawy działkowej. Natomiast art. 28 ust. 1 tej ustawy wskazuje, że przez dzierżawę działkową stowarzyszenie ogrodowe zobowiązuje się oddać działkowcowi działkę do używania i pobierania pożytków.

Jeżeli prawo do działki zostało ustanowione w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej, to jego wartość ekonomiczna co do zasady podlega rozliczeniu przy podziale majątku. Wynika to z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy, zgodnie z którym z chwilą zawarcia małżeństwa powstaje wspólność ustawowa obejmująca przedmioty majątkowe nabyte w czasie jej trwania przez oboje małżonków albo przez jednego z nich.

Samo to, że umowa ze stowarzyszeniem ogrodowym została zawarta tylko przez żonę albo tylko przez męża, nie przesądza jeszcze, że wartość prawa do działki należy wyłącznie do majątku osobistego tej osoby. Dla podziału majątku znaczenie ma przede wszystkim to, kiedy prawo zostało nabyte oraz z jakich środków sfinansowano opłaty, altanę, nasadzenia i inne nakłady.

Wspólność ustawowa małżonków a prawo do działki ROD

Podstawową zasadę określa art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności ustawowej przez oboje małżonków albo przez jednego z nich należą do majątku wspólnego. Art. 31 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wymienia przykładowo składniki majątku wspólnego, w tym pobrane wynagrodzenie za pracę, dochody z innej działalności zarobkowej oraz dochody z majątku wspólnego i osobistego każdego z małżonków.

Wyjątki od tej zasady zawiera art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Do majątku osobistego należą m.in. przedmioty majątkowe nabyte przed powstaniem wspólności ustawowej, przedmioty nabyte przez dziedziczenie, zapis lub darowiznę, chyba że spadkodawca albo darczyńca postanowił inaczej, a także przedmioty nabyte w zamian za składniki majątku osobistego, zgodnie z art. 33 pkt 1, 2 i 10 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce oznacza to, że prawo do działki ROD nabyte w czasie małżeństwa najczęściej jest traktowane jako składnik o wartości podlegającej rozliczeniu między małżonkami. Inaczej może być wtedy, gdy działka była uzyskana przed ślubem albo gdy jeden z małżonków wykaże, że prawo lub konkretne nakłady zostały sfinansowane wyłącznie z jego majątku osobistego.

Czy ma znaczenie, że umowa jest tylko na jednego małżonka?

Ustawa o rodzinnych ogrodach działkowych dopuszcza, aby prawo do działki przysługiwało jednemu małżonkowi albo obojgu małżonkom. Art. 27 ust. 2 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych przewiduje, że ustanowienie prawa do działki może nastąpić na rzecz małżonków wspólnie. Jeżeli jednak umowa została zawarta tylko z jednym małżonkiem, to w relacji ze stowarzyszeniem ogrodowym formalnym działkowcem pozostaje osoba wskazana w umowie.

Nie oznacza to automatycznie, że drugi małżonek nie ma żadnych roszczeń majątkowych. Jeżeli prawo do działki i nakłady na działkę powstały w czasie wspólności ustawowej, drugi małżonek może żądać ich rozliczenia przy podziale majątku. W postępowaniu działowym sąd ustala skład i wartość majątku wspólnego, a następnie rozstrzyga o sposobie podziału oraz ewentualnych spłatach.

Nasadzenia, altana i urządzenia na działce

Bardzo ważny jest art. 30 ust. 2 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych. Przepis ten stanowi, że nasadzenia, urządzenia i obiekty znajdujące się na działce, wykonane lub nabyte ze środków finansowych działkowca, stanowią jego własność. Chodzi np. o altanę, ogrodzenie, instalacje, drzewa, krzewy, tunele, szklarnię czy inne elementy zagospodarowania działki.

Jeżeli takie nakłady zostały wykonane w czasie trwania wspólności ustawowej ze środków wspólnych, ich wartość powinna zostać uwzględniona przy rozliczeniu majątku. Jeżeli natomiast altana albo inne urządzenia zostały sfinansowane z majątku osobistego jednego małżonka, może powstać roszczenie o rozliczenie nakładów na podstawie art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Podział majątku bez rozwodu

Wyprowadzka jednego z małżonków sama w sobie nie kończy wspólności majątkowej. Jeżeli małżonkowie pozostają w ustroju wspólności ustawowej, obowiązuje art. 35 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem w czasie trwania wspólności ustawowej żaden z małżonków nie może żądać podziału majątku wspólnego ani rozporządzać udziałem, który przypadnie mu w tym majątku po ustaniu wspólności.

Jeżeli małżonkowie nie chcą rozwodu, ale chcą podzielić majątek, powinni najpierw doprowadzić do ustania wspólności majątkowej. Najczęściej robi się to przez umowę majątkową małżeńską ustanawiającą rozdzielność majątkową, zawartą w formie aktu notarialnego na podstawie art. 47 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli porozumienie nie jest możliwe, każdy z małżonków może żądać ustanowienia rozdzielności majątkowej przez sąd z ważnych powodów na podstawie art. 52 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Dopiero po ustaniu wspólności majątkowej można dokonać podziału majątku wspólnego. Jeżeli jest zgoda co do składników i wartości, podział może nastąpić umownie. Jeżeli w majątku są nieruchomości, umowa wymaga aktu notarialnego. Jeżeli porozumienia nie ma, pozostaje wniosek do sądu o podział majątku wspólnego.

Co może być rozliczane przy podziale majątku?

Przy podziale majątku sąd albo małżonkowie w umowie powinni ustalić, czy prawo do działki i nakłady mają charakter wspólny, osobisty czy mieszany. Znaczenie ma również to, kto faktycznie korzysta z działki i czy stowarzyszenie ogrodowe uznaje tę osobę za działkowca.

Przeniesienie prawa do działki a zgoda stowarzyszenia

Jeżeli małżonkowie chcą, aby prawo do działki przeszło na drugiego małżonka albo na osobę trzecią, trzeba pamiętać o przepisach ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych. Art. 41 ust. 1 tej ustawy przewiduje, że działkowiec może przenieść prawa i obowiązki wynikające z prawa do działki na rzecz pełnoletniej osoby fizycznej na podstawie umowy zawartej w formie pisemnej z podpisami notarialnie poświadczonymi. Skuteczność przeniesienia zależy od zatwierdzenia przez stowarzyszenie ogrodowe, co wynika z art. 41 ust. 2 ustawy o rodzinnych ogrodach działkowych.

Podział majątku między małżonkami powinien być więc skoordynowany z wymogami obowiązującymi w ROD. Samo ustalenie między małżonkami, że działka przypadnie jednemu z nich, może nie wystarczyć do uporządkowania sytuacji wobec stowarzyszenia ogrodowego, jeżeli konieczne są dodatkowe dokumenty lub zatwierdzenie.

FAQ

Podsumowanie

Jeżeli ogródek działkowy został uzyskany w czasie trwania wspólności ustawowej, jego wartość zwykle powinna zostać uwzględniona przy podziale majątku małżonków, nawet gdy dokumenty ROD wskazują tylko jednego z nich. Rozliczeniu podlega przede wszystkim prawo do działki oraz wartość nasadzeń, altany, urządzeń i innych nakładów.

Jeżeli małżonkowie nie planują rozwodu, ale chcą podzielić majątek, muszą najpierw doprowadzić do ustania wspólności majątkowej. Dopiero wtedy możliwy jest skuteczny podział majątku wspólnego, w tym rozliczenie wartości działki ROD.

Źródła

• Art. 31 § 1 i § 2, art. 33 pkt 1, 2 i 10, art. 35, art. 45 § 1, art. 47 § 1 oraz art. 52 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 27 ust. 1 i 2, art. 28 ust. 1, art. 30 ust. 2, art. 41 ust. 1 i 2 oraz art. 66 pkt 2 ustawy z dnia 13 grudnia 2013 r. o rodzinnych ogrodach działkowych.