Zmuszono mnie do poświadczenia nieprawdy – jakie mogą być tego skutki?• Autor: Marcin Górecki |
|
W 2006 r. wyjechałam za granicę, gdzie miałam pracować jako sprzątaczka. Niestety zostałam oszukana i zmuszona do pracy w agencji towarzyskiej. Wymuszono na mnie, abym podpisała się pod fałszywym paszportem. Następnie miałam się zameldować na ten fałszywy dokument. W urzędzie zostałam zatrzymana przez policję – ze strachu wzięłam całą winę na siebie. Z czasem jednak moi oprawcy trafili do więzienia, a mnie uniewinniono. Tymczasem od rodziny dowiedziałam się, że jestem poszukiwana w Polsce w związku z tym fałszywym dokumentem (ja przebywam za granicą nieprzerwanie od 2006 roku). Co mi grozi w Polsce? |
|
Poświadczenie nieprawdy w dokumenciePrzepis artykułu 271 Kodeksu karnego (w skrócie K.k.) statuuje czyn zabroniony nazywany fałszem (fałszerstwem) intelektualnym dokumentu. Przestępstwo to jest również nazywane poświadczeniem nieprawdy – obie te nazwy są właściwe i można ich używać zamiennie.
Systematyka Kodeksu karnego wyraźnie wskazuje, że czyn ten wymierzony jest przeciwko dobru prawnemu określanemu mianem wiarygodności dokumentów. Czyn ten polega na poświadczeniu nieprawdy w dokumencie przez osobę uprawnioną (upoważnioną) do jego wystawienia. Przestępstwa tego nie należy mylić z określonym w przepisie art. 270 K.k. sfałszowaniem dokumentu. Czyn ten dotyczy wiarygodności okoliczności wymienionych w dokumencie, które mają prawną doniosłość.
Dokument, o którym mowa w przepisie art. 271 K.k., nie jest w żadnym razie dokumentem sfałszowanym czy też w jakikolwiek sposób podrobionym lub przerobionym. Sprawca tego czynu ma prawną możliwość sporządzenia dokumentu, jednakże treść owego dokumentu jest niezgodna z obiektywną rzeczywistością. Dokument tu omawiany jest zatem autentyczny i wystawiony we własnym imieniu przez osobę uprawnioną do wystawienia takiego dokumentu. Przestępstwo poświadczenia nieprawdyPoświadczenie nieprawdy w dokumencie może dotyczyć jedynie okoliczności mającej znaczenie w obrocie prawnym, zatem – prawnie nieobojętnej (istotnej z prawnego punktu widzenia).
Należy podkreślić, że sprawca nie oświadcza, ale poświadcza nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne. Oświadczeniem jest wypowiedź będąca wyrazem czyichś przekonań, poglądów; pismo zawierające taką „wypowiedź” (Słownik języka polskiego, red. W. Doroszewski, t. V, s. 1206). Poświadczać oznacza „stwierdzać, poręczać […] (zwykle prawdziwość, wiarygodność, tożsamość kogo lub czego); zaświadczać, potwierdzać” (Słownik języka polskiego, red. W. Doroszewski, t. IV, s. 1180).
Zgodnie ze stanowiskiem wyrażonym w orzeczeniu Sądu Najwyższego z dnia 24 października 1996 r. (sygn. V KKN 147/96) „sprawca poświadcza osobie trzeciej nieprawdę co do określonych w art. 271 § 1 okoliczności w wystawianym przez siebie dokumencie, a nie oświadcza je we własnym interesie”.
Przedmiotem czynu penalizowanego w art. 271 jest dokument. Sąd Najwyższy w wyroku z 9 października 1996 r. (V KKN 63/96, OSP 1998, nr 7-8, poz. 147) stwierdził: „Pojęcie dokumentu używane w art. 266 K.k. [obecnie jest to art. 271 K.k.] ma węższy zakres niż ogólne pojęcie dokumentu zdefiniowane w art. 120 § 13 K.k. Dokument, o którym mowa w art. 266 K.k., musi nie tylko odpowiadać cechom wymienionym w art. 120 § 13 K.k., lecz ponadto musi to być dokument, który jest wystawiony przez funkcjonariusza publicznego lub inną osobę upoważnioną do tego, a ponadto w swojej treści zawierający poświadczenie, któremu przysługuje cecha zaufania publicznego, a w związku z tym domniemanie prawdziwości. Do takich dokumentów należą przede wszystkim dokumenty urzędowe w znaczeniu nadanym temu pojęciu przez art. 244 K.p.c. i art. 76 K.p.a., a ponadto inne dokumenty, którym taką moc dowodową nadają inne przepisy”.
Podmiotem przestępstwa poświadczenia nieprawdy może być tylko taki funkcjonariusz publiczny lub inna osoba, którzy są uprawnieni do wystawienia konkretnego dokumentu. Poświadczenie nieprawdy pod wpływem groźbyStrona podmiotowa przestępstwa określonego w art. 271 K.k. polega na umyślności. W odniesieniu do poświadczenia nieprawdy typu podstawowego (art. 271 § 1) i uprzywilejowanego (art. 271 § 2) możliwe jest działanie zarówno z zamiarem bezpośrednim, jak i ewentualnym. Poświadczenie nieprawdy typu kwalifikowanego (art. 271 § 3) jest przestępstwem kierunkowym, można się go zatem dopuścić wyłącznie z zamiarem bezpośrednim.
Zgodnie z orzeczeniem Sądu Najwyższego z dnia 8 lipca 2002 r. (sygn. II KKN 139/2001):
„Przestępstwo poświadczenia nieprawdy ma charakter umyślny, należy więc udowodnić, że oskarżony miał świadomość, iż poświadcza nieprawdę, bądź godził się na to, że poświadczona przez niego okoliczność jest niezgodna z prawdą”.
Poniesie Pani odpowiedzialność karną tylko wówczas, gdy w wyniku ewentualnego postępowania dowodowego zostanie udowodnione, iż miała Pani świadomość poświadczenia nieprawdy bądź też godziła się na to. W mojej ocenie – mając na uwadze wszystkie zachodzące w sprawie okoliczności – trudno będzie wykazać Pani działanie kierunkowe. PrzykładyPan Marek, właściciel małej firmy remontowej, został poproszony przez zaprzyjaźnionego kontrahenta o podpisanie protokołu odbioru prac, które faktycznie nie zostały jeszcze ukończone. "To tylko na chwilę, żebym mógł szybciej rozliczyć się z inwestorem" — usłyszał. Marek podpisał dokument. Kilka miesięcy później kontrahent popadł w spór prawny z inwestorem, a Marek został wezwany na przesłuchanie i usłyszał zarzut poświadczenia nieprawdy.
Pani Anna pracowała w prywatnym żłobku. Szefowa poprosiła ją, by podpisała zaświadczenie, że w danym miesiącu opiekowała się większą liczbą dzieci, niż to miało miejsce w rzeczywistości — dokument miał być dołączony do wniosku o dotację z urzędu. Anna nie chciała stracić pracy, więc podpisała. Po kontroli urzędników okazało się, że doszło do wyłudzenia środków publicznych. Anna została objęta postępowaniem karnym.
Studentka Zuzanna wynajmowała mieszkanie na podstawie umowy ustnej. W pewnym momencie właścicielka mieszkania poprosiła ją, aby podpisała fikcyjną umowę najmu z inną osobą — tylko po to, żeby tamta mogła uzyskać meldunek i świadczenia. Zuzanna uległa namowom. Po kilku miesiącach do drzwi zapukała policja, bo "wynajmująca" na podstawie fikcyjnej umowy zaczęła się ubiegać o zasiłki socjalne i zadłużyła się na podany w umowie adres. PodsumowaniePoświadczenie nieprawdy w dokumencie to poważne przestępstwo, które może mieć daleko idące konsekwencje prawne — nawet jeśli ktoś działał pod presją lub nie zdawał sobie sprawy z wagi podpisywanego dokumentu. Warto pamiętać, że każdy dokument, któremu przepisy nadają domniemanie prawdziwości, niesie za sobą odpowiedzialność. Dlatego zanim cokolwiek się podpisze, nawet w dobrej wierze lub na czyjąś prośbę, należy dokładnie zastanowić się nad skutkami i w razie wątpliwości skonsultować się z prawnikiem. Oferta porad prawnychJeżeli masz wątpliwości związane z podpisywaniem dokumentów, boisz się, że mogłeś nieświadomie poświadczyć nieprawdę, albo potrzebujesz pomocy w swojej sprawie — skorzystaj z porad naszych prawników online. Szybko i wygodnie wyjaśnimy Twoją sytuację, odpowiemy na pytania i pomożemy Ci podjąć właściwe kroki. Niezależnie od tego, czy przebywasz w kraju czy za granicą, możesz liczyć na nasze wsparcie. Źródła:1. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny - Dz.U. 1997 nr 88 poz. 553
Nie znalazłeś odpowiedzi na swoje pytania? Opisz nam swoją sprawę, wypełniając formularz poniżej ▼▼▼. Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje.
Zapytaj prawnika - porady prawne online O autorze: Marcin Górecki Aplikant radcowski w Okręgowej Izbie Radców Prawnych w Katowicach. Specjalizuje się w szczególności w prawie karnym (brał udział w wielu szkoleniach dotyczących zagadnień prawa karnego), bliskie jest mu też prawo handlowe oraz prawo pracy. Pomógł już setkom osób, w których życie (nie zawsze słusznie) wtargnęła policja i prokuratura. |
|
prawnicy z dużym doświadczeniem.
Zapytaj prawnika
Najnowsze pytania w dziale
Praca wolontariuszy z dziećmi a Ustawa Kamilka, obowiązki organizatora wydarzenia z udziałem dzieci
Odpowiedzialność karna przy sfałszowanej fakturze za wykup samochodu, gdy sprawę załatwiał członek rodziny
Niepełnosprawność intelektualna a prawo karne, co robić, gdy bliski zostaje zatrzymany?
Podpisałem aneks dwa razy, czy mogę usłyszeć zarzut fałszerstwa?
Błędny stan cywilny w akcie notarialnym, skutki i sposób naprawienia problemu
Zarysowanie samochodu na terenie prywatnym, wątpliwości co do winy
Odpowiedzialność karna i cywilna zdradzonej żony za groźby i nękanie kochanki
Seksualny szantaż w sieci, co robić, gdy grożą ujawnieniem zdjęć?
Czy można zabronić rodzeństwu kontaktu z rodzicem, i jak bronić się przed zarzutami o kradzież z konta mamy?
Czy za gapienie się grożą konsekwencje prawne w kontekście nękania i molestowania?
