Jak zmusić brata do zabrania rzeczy z mieszkania?

Pozostawienie rzeczy w cudzym mieszkaniu – od czego zacząć?

Jeżeli brat mieszkał w lokalu za zgodą właściciela, a następnie się wyprowadził, lecz zostawił meble, kartony, ubrania lub inne rzeczy, w pierwszej kolejności trzeba ustalić, czy ma jeszcze jakikolwiek tytuł prawny do korzystania z pokoju. Inaczej wygląda sytuacja osoby, która tylko czasowo mieszkała u rodziny, a inaczej najemcy, współwłaściciela albo osoby nadal faktycznie zamieszkującej lokal.

W typowej sytuacji, gdy brat nie jest właścicielem, współwłaścicielem, najemcą ani lokatorem i faktycznie wyprowadził się z mieszkania, pozostawienie rzeczy w jednym pokoju oraz zamknięcie go na klucz może naruszać władanie właściciela lokalem. Nie oznacza to jednak, że właściciel powinien od razu wyrzucać rzeczy na śmietnik. Cudze rzeczy pozostają cudzą własnością, a pochopne ich usunięcie, uszkodzenie albo sprzedaż może prowadzić do sporu o odszkodowanie.

Praktycznie najlepiej zacząć od pisemnego wezwania brata do odbioru rzeczy. W wezwaniu warto wskazać: opis rzeczy, adres lokalu, proponowany termin odbioru, informację o planowanym remoncie oraz ostrzeżenie, że po bezskutecznym upływie terminu rzeczy mogą zostać przeniesione do innego bezpiecznego miejsca na koszt właściciela rzeczy, jeżeli pozwalają na to okoliczności.

Czy można samodzielnie otworzyć zamknięty pokój?

Jeżeli pokój znajduje się w mieszkaniu należącym do Pani, brat nie ma tytułu prawnego do lokalu i nie mieszka już w nim faktycznie, właściciel co do zasady może podjąć działania służące odzyskaniu normalnego dostępu do własnego mieszkania. Trzeba jednak zachować ostrożność, bo spór rodzinny bardzo łatwo przeradza się w zarzuty o zniszczenie rzeczy, zaginięcie przedmiotów albo bezprawne naruszenie posiadania.

Bezpieczny sposób działania to: sporządzenie dokumentacji zdjęciowej przed otwarciem pokoju i po jego otwarciu, obecność świadka, spisanie protokołu z opisem rzeczy oraz przechowanie rzeczy w sposób zabezpieczający je przed zniszczeniem. Jeżeli w pokoju są rzeczy wartościowe, dokumenty, sprzęt elektroniczny albo przedmioty wymagające szczególnej ostrożności, nie należy ich przenosić bez przygotowania protokołu i bez poinformowania właściciela rzeczy.

Inaczej będzie, gdy brat nadal faktycznie mieszka w tym pokoju, ma tam centrum życiowe, ma umowę najmu albo między stronami istnieje spór co do jego prawa do lokalu. Wtedy samodzielne wejście, wymiana zamków lub usunięcie rzeczy może być ryzykowne. W takiej sytuacji bezpieczniejsze jest skierowanie sprawy na drogę sądową.

Ochrona posiadania – kiedy można pozwać brata?

Zgodnie z art. 343¹ Kodeksu cywilnego do ochrony władania lokalem stosuje się odpowiednio przepisy o ochronie posiadania. Natomiast art. 344 Kodeksu cywilnego przewiduje, że przeciwko temu, kto samowolnie naruszył posiadanie, posiadaczowi przysługuje roszczenie o przywrócenie stanu poprzedniego i o zaniechanie naruszeń.

W opisanej sytuacji naruszenie może polegać na tym, że brat zamknął na klucz część mieszkania i uniemożliwia właścicielowi korzystanie z pokoju, a dodatkowo przechowuje tam rzeczy wbrew woli osoby uprawnionej do lokalu. W pozwie można więc domagać się w szczególności nakazania wydania klucza, udostępnienia pokoju oraz usunięcia rzeczy należących do brata.

W sprawach o naruszenie posiadania sąd, zgodnie z art. 478 Kodeksu postępowania cywilnego, bada jedynie ostatni stan posiadania i fakt jego naruszenia. Nie rozstrzyga w tym trybie szeroko o własności rzeczy ani dobrej wierze pozwanego. Z tego powodu postępowanie posesoryjne ma być szybsze i bardziej praktyczne, ale jest też ograniczone co do zakresu badania sprawy.

Bardzo ważny jest termin. Roszczenie z art. 344 Kodeksu cywilnego wygasa, jeżeli nie będzie dochodzone w ciągu roku od chwili naruszenia posiadania. Jeżeli od pozostawienia rzeczy i zamknięcia pokoju minęło już więcej niż rok, nadal można rozważać inne roszczenia właścicielskie, ale klasyczne powództwo posesoryjne może być spóźnione.

Jaki sąd i jaka opłata od pozwu?

Sprawę o naruszenie posiadania lokalu należy skierować zasadniczo do sądu rejonowego właściwego ze względu na miejsce położenia mieszkania. W pozwie trzeba jasno opisać, kto władał lokalem lub pokojem, na czym polegało naruszenie, kiedy do niego doszło i czego konkretnie żąda powód.

Żądanie powinno być możliwie precyzyjne. Zamiast ogólnego sformułowania, że brat ma zabrać rzeczy, lepiej wskazać, że pozwany ma wydać klucz do pokoju, opróżnić pokój z rzeczy ruchomych stanowiących jego własność i powstrzymać się od dalszego blokowania korzystania z pomieszczenia. W razie potrzeby można też zażądać zabezpieczenia, ale zasadność takiego wniosku zależy od konkretnego stanu faktycznego.

Opłata stała od pozwu w sprawie o naruszenie posiadania wynosi obecnie 200 zł. Jeżeli nie jest znany aktualny adres brata, trzeba najpierw podjąć realne próby jego ustalenia. Dopiero gdy miejsce pobytu pozwanego rzeczywiście nie jest znane, można rozważyć wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu, przy czym sąd wymaga uprawdopodobnienia, że adresu nie dało się ustalić.

Co po wyroku, jeżeli brat nadal nie zabiera rzeczy?

Jeżeli sąd nakaże bratu opróżnienie pokoju, wydanie klucza lub wykonanie innych czynności, a brat dobrowolnie tego nie zrobi, trzeba uzyskać tytuł wykonawczy i przejść do etapu egzekucji. W przypadku czynności, którą może wykonać za dłużnika inna osoba, zastosowanie może mieć art. 1049 Kodeksu postępowania cywilnego, czyli tzw. wykonanie zastępcze na koszt dłużnika.

W praktyce oznacza to, że sąd może wezwać dłużnika do wykonania czynności w wyznaczonym terminie, a po jego bezskutecznym upływie udzielić wierzycielowi umocowania do wykonania tej czynności na koszt dłużnika. W sprawach dotyczących rzeczy pozostawionych w mieszkaniu szczególne znaczenie ma dokładne brzmienie wyroku, dlatego już na etapie pozwu trzeba dobrze sformułować żądanie.

Policja co do zasady nie rozstrzyga sporów cywilnych o to, kto ma opróżnić pokój i gdzie mają trafić pozostawione meble. Interwencja Policji może mieć znaczenie wtedy, gdy dochodzi do gróźb, przemocy, zniszczenia mienia, włamania albo innego zdarzenia o charakterze karnym lub porządkowym. Sama obecność cudzych rzeczy w lokalu zwykle wymaga jednak działań cywilnoprawnych.

Czy można przenieść rzeczy do innego miejsca?

Jeżeli brat zostawił rzeczy za Pani zgodą, choćby początkowo tylko czasowo, relację stron można w określonych sytuacjach oceniać przez pryzmat przechowania. Zgodnie z art. 835 Kodeksu cywilnego przez umowę przechowania przechowawca zobowiązuje się zachować rzecz ruchomą w stanie niepogorszonym. Taka kwalifikacja nie zawsze będzie oczywista, ale bywa przydatna przy ocenie obowiązków osoby, u której rzeczy pozostawiono.

Art. 840 Kodeksu cywilnego dopuszcza oddanie rzeczy na przechowanie innej osobie, jeżeli przechowawca jest do tego zmuszony przez okoliczności. Konieczność remontu, zagrożenie zniszczeniem rzeczy albo potrzeba odzyskania funkcjonalności pokoju mogą być argumentami za przeniesieniem rzeczy do bezpiecznego miejsca. Trzeba jednak zawiadomić właściciela rzeczy, gdzie i u kogo rzeczy zostały złożone.

Przeniesienie rzeczy powinno być wykonane starannie. Warto zrobić zdjęcia, spisać listę przedmiotów, zapakować rzeczy w sposób ograniczający ryzyko zniszczenia i wybrać miejsce przechowania odpowiednie do rodzaju rzeczy. Jeżeli rzeczy trafią do profesjonalnej przechowalni, łatwiej wykazać należytą staranność, ale powstaje problem kosztów, których zwrotu można następnie dochodzić od właściciela rzeczy.

Nie należy natomiast traktować wszystkich pozostawionych przedmiotów jako śmieci tylko dlatego, że są stare albo niepotrzebne właścicielowi mieszkania. Dopiero rzeczy oczywiście bezwartościowe, zniszczone, stanowiące odpady lub zagrażające higienie i bezpieczeństwu mogą wymagać odrębnej oceny. W razie wątpliwości bezpieczniej udokumentować ich stan i wezwać właściciela do odbioru.

Czy można żądać zapłaty za zajęty pokój?

Jeżeli brat bez tytułu prawnego zajmuje część mieszkania swoimi rzeczami, właściciel może rozważyć roszczenie o wynagrodzenie za bezumowne korzystanie z rzeczy albo odszkodowanie. Podstawą mogą być w szczególności art. 224 i 225 Kodeksu cywilnego, a w niektórych konfiguracjach również przepisy o odpowiedzialności odszkodowawczej.

Nie jest to jednak automatyczna opłata za sam fakt pozostawienia kartonów. Trzeba wykazać, że brat rzeczywiście korzystał z części lokalu bez podstawy prawnej albo blokował możliwość normalnego korzystania z pokoju, a także uzasadnić wysokość żądanej kwoty. Pomocne mogą być: stawki najmu podobnego pokoju, koszty przechowania, utracona możliwość wynajęcia pomieszczenia, korespondencja z bratem oraz zdjęcia pokazujące zakres zajęcia pokoju.

W wezwaniu do odbioru rzeczy można od razu zastrzec, że po określonej dacie właściciel będzie dochodził zwrotu kosztów przechowania i wynagrodzenia za dalsze bezumowne zajmowanie pomieszczenia. Takie wezwanie porządkuje sytuację dowodową i pokazuje, od kiedy brat wie, że dalsze pozostawianie rzeczy jest sprzeczne z wolą właściciela mieszkania.

FAQ – najczęstsze pytania

Czy mogę wyrzucić rzeczy brata, skoro mieszkanie jest moje?

Co do zasady nie należy wyrzucać cudzych rzeczy tylko dlatego, że znajdują się w Pani mieszkaniu. Najpierw trzeba wezwać właściciela do odbioru, wyznaczyć rozsądny termin i udokumentować stan rzeczy. Wyrzucenie rzeczy bez takiego przygotowania może narazić na roszczenie odszkodowawcze.

Czy brat może zamknąć na klucz pokój w moim mieszkaniu?

Jeżeli brat nie ma tytułu prawnego do korzystania z lokalu lub pokoju, nie powinien blokować właścicielowi dostępu do części mieszkania. Takie działanie może być oceniane jako naruszenie posiadania albo naruszenie prawa własności. Ocena zależy jednak od tego, czy brat nadal faktycznie mieszka w lokalu i jakie ustalenia obowiązywały między stronami.

Ile mam czasu na pozew o naruszenie posiadania?

Roszczenie posesoryjne wygasa, jeżeli nie zostanie dochodzone w ciągu roku od naruszenia posiadania. Termin ten ma duże znaczenie, dlatego nie warto zwlekać, gdy ktoś zamknął pomieszczenie, zajął je rzeczami albo uniemożliwia normalne korzystanie z mieszkania.

Czy Policja pomoże mi usunąć rzeczy z pokoju?

Policja zwykle nie rozstrzyga cywilnego sporu o pozostawione rzeczy. Może interweniować przy przemocy, groźbach, niszczeniu mienia, włamaniu albo zakłóceniu porządku. Samo żądanie opróżnienia pokoju najczęściej wymaga wezwania właściciela rzeczy, a w razie sporu postępowania cywilnego.

Czy mogę przenieść rzeczy do piwnicy albo magazynu?

Może to być dopuszczalne, jeżeli przemawiają za tym okoliczności, na przykład remont, brak miejsca albo ryzyko zniszczenia rzeczy. Trzeba jednak działać starannie: zrobić zdjęcia, spisać rzeczy, zadbać o bezpieczne przechowanie i zawiadomić właściciela, gdzie rzeczy się znajdują.

Czy mogę żądać pieniędzy za przechowywanie rzeczy?

Tak, można rozważyć żądanie zwrotu kosztów przechowania, transportu albo wynagrodzenia za bezumowne zajmowanie części mieszkania. Trzeba jednak wykazać podstawę roszczenia, okres zajęcia pokoju i wysokość żądanej kwoty. Same ogólne twierdzenia mogą nie wystarczyć w sądzie.

Co zrobić, gdy nie znam aktualnego adresu brata?

Najpierw trzeba podjąć realne próby ustalenia adresu, na przykład przez kontakt z rodziną, znane miejsca pracy, korespondencję elektroniczną lub dostępne rejestry. Jeżeli adresu nie da się ustalić, w postępowaniu sądowym można rozważyć wniosek o ustanowienie kuratora dla osoby nieznanej z miejsca pobytu.

Podsumowanie

Właściciel mieszkania nie musi bezterminowo przechowywać rzeczy osoby, która się wyprowadziła i nie ma już tytułu do lokalu. Nie warto jednak działać pochopnie. Najbezpieczniejsza kolejność to: pisemne wezwanie do odbioru rzeczy, dokumentacja stanu pokoju, zabezpieczenie rzeczy przed zniszczeniem, a w razie braku reakcji – rozważenie pozwu o ochronę posiadania, roszczeń właścicielskich lub dochodzenia kosztów przechowania.

Jeżeli sprawa jest sporna, minął roczny termin na roszczenie posesoryjne albo istnieje ryzyko, że druga strona będzie twierdziła, iż nadal jest lokatorem, warto przed działaniem ustalić właściwą strategię. Różnica między bezpiecznym uporządkowaniem rzeczy a bezprawnym naruszeniem cudzych praw często zależy od szczegółów: wcześniejszych ustaleń, korespondencji, sposobu wyprowadzki i tego, czy druga osoba nadal faktycznie korzysta z lokalu.

Źródła

• Kodeks cywilny, w szczególności art. 222, art. 224–225, art. 343¹, art. 344, art. 835 i art. 840: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 38, art. 144, art. 478–479 i art. 1049: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Ustawa o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 27 pkt 7: tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 25 września 2002 r., sygn. I CKN 972/00 – dotyczący oddania rzeczy na przechowanie innej osobie na podstawie art. 840 Kodeksu cywilnego.