Zatajenie przewlekłej choroby przez żołnierza

Aktualny stan prawny w sprawach zdrowia żołnierzy zawodowych

W pierwotnej wersji tego zagadnienia powoływano ustawę z 11 września 2003 r. o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych oraz starsze rozporządzenia dotyczące wojskowych komisji lekarskich. Obecnie punkt wyjścia jest inny: zasadnicze znaczenie ma ustawa z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny oraz rozporządzenie Ministra Obrony Narodowej z 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich.

Najważniejsza praktyczna zmiana polega na tym, że ocena nie sprowadza się do prostego pytania, czy żołnierz choruje. Komisja bada, czy stan zdrowia pozwala pełnić konkretną służbę, wykonywać zadania na określonym stanowisku, uczestniczyć w szkoleniach, wyjazdach, misjach albo czynnościach wymagających szczególnych predyspozycji zdrowotnych.

Ustawa o obronie Ojczyzny przewiduje, że do służby wojskowej może być powołana osoba posiadająca m.in. nieposzlakowaną opinię, zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia służby wojskowej oraz niekarana za przestępstwo umyślne. W odniesieniu do żołnierzy zawodowych zdolność fizyczną i psychiczną do pełnienia zawodowej służby wojskowej ustala wojskowa komisja lekarska.

Procedura przeprowadzania badań przez wojskową komisję lekarską

Wojskowa komisja lekarska orzeka na podstawie skierowania wystawionego przez uprawniony organ. Skierowanie powinno wskazywać m.in. cel skierowania, dane żołnierza, przydział służbowy, zajmowane stanowisko, dotychczasowe orzeczenia oraz uzasadnienie skierowania.

Do skierowania dołącza się dokumenty istotne dla oceny zdrowia i przebiegu służby, w szczególności odpis przebiegu służby wojskowej, informację o warunkach i przebiegu służby, historie leczenia ambulatoryjnego i szpitalnego, wyniki pomiarów czynników szkodliwych w środowisku służby, książeczkę zdrowia żołnierza, akta postępowania powypadkowego oraz informacje zawarte w pisemnym oświadczeniu żołnierza.

Jeżeli komisja uzna, że potrzebne są dodatkowe badania, konsultacje albo dokumenty, może wezwać do ich dostarczenia. W praktyce warto wtedy nie ograniczać się do krótkiego wyjaśnienia, ale przedstawić pełną dokumentację diabetologiczną, wyniki badań, informacje o leczeniu, zaświadczenie lekarza prowadzącego i dane o ewentualnych powikłaniach lub ich braku.

Zagadnienia związane z procedurą medyczną w służbach mundurowych omawia także materiał: badania żołnierza.

Czy zatajenie cukrzycy w ankiecie oznacza złamanie prawa?

Jeżeli ankieta medyczna zawierała pytanie o choroby przewlekłe i przyjmowane leki, a żołnierz świadomie wpisał odpowiedź niezgodną z prawdą, należy potraktować to jako poważny błąd. Komisja lekarska opiera się bowiem nie tylko na wynikach badań, ale również na dokumentacji i pisemnych oświadczeniach osoby badanej.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że każde nieprawdziwe wskazanie w ankiecie jest przestępstwem. Odpowiedzialność z art. 233 Kodeksu karnego za fałszywe oświadczenie wchodzi w grę wtedy, gdy oświadczenie jest składane w warunkach przewidzianych przez ustawę, pod rygorem odpowiedzialności karnej, a osoba składająca oświadczenie została prawidłowo pouczona albo formularz zawierał wymagane prawem oświadczenie o tym rygorze. W zwykłej ankiecie medycznej, bez takiego rygoru, ryzyko karne trzeba oceniać ostrożnie i indywidualnie.

Inaczej należy oceniać skutki służbowe. Nawet jeśli sprawa nie ma charakteru karnego, przełożony może uznać, że doszło do naruszenia zasad rzetelności, zaufania albo dyscypliny wojskowej, zwłaszcza gdy zatajenie choroby mogło narazić żołnierza, innych żołnierzy albo jednostkę na ryzyko podczas ćwiczeń, dyżuru, szkolenia, misji lub wykonywania zadań wymagających pełnej sprawności.

W opisanej sytuacji istotne jest to, że choroba została ujawniona podczas badań, a żołnierz przyznał się do cukrzycy. Dobrowolne wyjaśnienie sprawy i uzupełnienie dokumentacji zwykle działa na korzyść żołnierza, choć nie usuwa automatycznie wcześniejszej nieprawdziwej odpowiedzi.

Cukrzyca a zdolność do zawodowej służby wojskowej

Cukrzyca została ujęta w wykazie chorób i ułomności uwzględnianych przy orzekaniu przez wojskowe komisje lekarskie. W praktyce komisja nie powinna ograniczać się do samej nazwy choroby, lecz powinna ocenić m.in. typ cukrzycy, sposób leczenia, stabilność glikemii, ryzyko hipoglikemii, powikłania narządowe, dotychczasowe leczenie, charakter stanowiska i rodzaj zadań.

W przypadku żołnierza zawodowego cukrzyca może prowadzić do ograniczeń w określonych przedsięwzięciach, np. przy kwalifikacji do służby poza granicami państwa, służby w szczególnych warunkach, intensywnych szkoleń albo stanowisk, na których nagłe pogorszenie stanu zdrowia mogłoby stworzyć zagrożenie. Nie zawsze oznacza to jednak automatyczne zwolnienie z całej zawodowej służby wojskowej.

Aktualna ustawa przewiduje trzy podstawowe kategorie zdolności fizycznej i psychicznej do zawodowej służby wojskowej: Z, czyli zdolny do zawodowej służby wojskowej; Z/O, czyli zdolny z ograniczeniami; oraz N, czyli trwale albo czasowo niezdolny do zawodowej służby wojskowej. To, która kategoria zostanie zastosowana, zależy od wyniku badania i dokumentacji.

Jeżeli komisja ustali niezdolność do służby, może to prowadzić do zwolnienia żołnierza zawodowego ze służby. Jeżeli natomiast problem dotyczy tylko konkretnych zadań, stanowiska, misji albo rodzaju wojsk, sprawa wymaga dokładnej analizy orzeczenia i uzasadnienia.

Nieposzlakowana opinia, dyscyplina wojskowa i orzecznictwo

Nieposzlakowana opinia jest nadal ważnym warunkiem służby wojskowej, ale nie każde uchybienie formalne automatycznie oznacza jej utratę. W orzecznictwie administracyjnym przyjmowano jednak, że prawomocne skazanie żołnierza za przestępstwo, zwłaszcza za czyn podważający wiarygodność lub rzetelność, może wpływać na ocenę nieposzlakowanej opinii.

W wyroku NSA z 10 marca 2011 r., sygn. I OSK 1575/10, sąd odnosił się do znaczenia skazania za czyn z art. 233 Kodeksu karnego dla oceny żołnierza zawodowego. Z kolei w wyroku WSA w Warszawie z 21 maja 2009 r., sygn. II SA/Wa 105/09, wskazywano na znaczenie zachowań żołnierza także poza jednostką dla oceny jego przydatności do służby. Orzeczenia te nie przesądzają automatycznie sprawy zatajenia choroby w ankiecie, ale pokazują, że rzetelność i wiarygodność żołnierza mają znaczenie służbowe.

W praktyce warto oddzielić trzy poziomy odpowiedzialności: medyczno-orzeczniczy, dyscyplinarny i karny. Poziom medyczny dotyczy tego, czy żołnierz może pełnić służbę i na jakich warunkach. Poziom dyscyplinarny dotyczy oceny zachowania żołnierza. Poziom karny pojawia się dopiero wtedy, gdy zachowanie wypełnia znamiona przestępstwa, np. złożenia fałszywego oświadczenia pod rygorem odpowiedzialności karnej.

Co zrobić po ujawnieniu choroby przewlekłej?

Najgorszym rozwiązaniem jest dalsze pomijanie problemu albo próba minimalizowania choroby wbrew dokumentacji. Jeżeli cukrzyca została ujawniona podczas badań, warto uporządkować sprawę i działać w sposób przewidywalny.

W pierwszej kolejności należy przygotować dokumentację medyczną: historię leczenia, wyniki badań, zaświadczenie diabetologa, informację o lekach, ewentualnych epizodach hipoglikemii, powikłaniach albo ich braku. Jeżeli wcześniejsza odpowiedź w ankiecie była nieprawdziwa, dobrze jest wyjaśnić pisemnie, z czego wynikała: błąd, niezrozumienie pytania, obawa przed konsekwencjami czy świadome pominięcie. Im szybciej żołnierz sam porządkuje sytuację, tym większa szansa na ograniczenie skutków dyscyplinarnych.

Nie należy też podpisywać kolejnych oświadczeń bez czytania pouczeń. Jeżeli formularz zawiera rygor odpowiedzialności karnej albo odwołuje się do art. 233 Kodeksu karnego, trzeba potraktować go szczególnie poważnie i podać pełne, zgodne z prawdą informacje.

Odwołanie od orzeczenia wojskowej komisji lekarskiej

Orzeczenie wojskowej komisji lekarskiej doręcza się na piśmie wraz z uzasadnieniem osobie skierowanej do komisji oraz organowi, który skierował tę osobę. Od orzeczenia przysługuje odwołanie do wojskowej komisji lekarskiej wyższego stopnia w terminie 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia.

Odwołanie powinno odnosić się do konkretnych ustaleń komisji, a nie ograniczać się do stwierdzenia, że żołnierz nie zgadza się z orzeczeniem. Warto wskazać, które ustalenia są niepełne, jakie badania pominięto, dlaczego choroba nie uniemożliwia wykonywania danych zadań albo dlaczego zasadne byłoby orzeczenie zdolności z ograniczeniami zamiast niezdolności.

Jeżeli komisja wyższego stopnia utrzyma niekorzystne rozstrzygnięcie, dalsze kroki zależą od rodzaju orzeczenia i dokumentów w sprawie. W niektórych sytuacjach można rozważyć skargę do sądu administracyjnego, ale wymaga to wcześniejszej analizy doręczeń, pouczeń i uzasadnienia.

FAQ

Czy zatajenie cukrzycy przed komisją zawsze jest przestępstwem?

Nie zawsze. Odpowiedzialność karna zależy m.in. od tego, czy oświadczenie było składane pod rygorem odpowiedzialności karnej i czy przepisy pozwalały taki rygor zastosować. Niezależnie od tego nieprawdziwa informacja w ankiecie może mieć znaczenie służbowe i dyscyplinarne.

Czy cukrzyca automatycznie zwalnia żołnierza ze służby?

Nie w każdej sytuacji. Komisja ocenia konkretny stan zdrowia, przebieg choroby, leczenie, powikłania oraz stanowisko służbowe. Cukrzyca może wykluczać określone zadania lub wyjazdy, ale nie zawsze musi oznaczać całkowitą niezdolność do zawodowej służby wojskowej.

Co grozi za niestawienie się na komisję albo odmowę badań?

Ustawa o obronie Ojczyzny przewiduje, że odmowa przyjęcia skierowania do wojskowej komisji lekarskiej, nieusprawiedliwione niestawienie się albo niepoddanie się badaniom, do których żołnierz został zobowiązany, może prowadzić do zwolnienia z zawodowej służby wojskowej.

Ile czasu jest na odwołanie od orzeczenia komisji?

Termin wynosi 14 dni od dnia doręczenia orzeczenia. Odwołanie wnosi się do wojskowej komisji lekarskiej wyższego stopnia. Warto dołączyć dokumenty medyczne i wskazać konkretne błędy lub braki w uzasadnieniu.

Czy po ujawnieniu choroby warto samemu składać wyjaśnienia?

Zwykle tak, ale powinny być przemyślane. Wyjaśnienia powinny być zgodne z dokumentacją medyczną i nie powinny pomniejszać choroby wbrew faktom. Dobrze przygotowane pismo może pokazać, że żołnierz chce uporządkować sytuację, a nie dalej ukrywać informacje.

Czy komisja może korzystać z dokumentacji leczenia?

Tak. Komisja opiera się na dokumentacji medycznej, historii leczenia, badaniach, konsultacjach i oświadczeniach. Jeżeli dokumentacja jest niepełna, komisja może żądać jej uzupełnienia albo wydać orzeczenie na podstawie posiadanych materiałów.

Podsumowanie

Zatajenie przewlekłej choroby w ankiecie dla wojskowej komisji lekarskiej nie powinno być bagatelizowane. Jeżeli formularz pytał o choroby przewlekłe i leki, należało wpisać cukrzycę. Nie oznacza to jednak automatycznie, że doszło do przestępstwa albo że żołnierz musi zostać zwolniony ze służby. Decydujące są: treść formularza, ewentualny rygor odpowiedzialności karnej, dokumentacja medyczna, znaczenie choroby dla stanowiska i zachowanie żołnierza po ujawnieniu nieprawidłowości.

W przypadku niekorzystnego orzeczenia trzeba pilnować 14-dniowego terminu odwołania i oprzeć argumentację na dokumentach medycznych. W szerszym kontekście znaczenie może mieć także status służbowy, staż oraz przebieg dotychczasowej służby, dlatego przy ocenie sprawy warto uwzględnić również zagadnienie: żołnierz zawodowy i staż służby wojskowej.

Źródła

• Ustawa z 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny
• Rozporządzenie MON z 25 marca 2024 r. w sprawie orzekania o zdolności do służby wojskowej i trybu postępowania wojskowych komisji lekarskich
• Art. 233 Kodeksu karnego – fałszywe zeznania i fałszywe oświadczenia
• Wyrok NSA z 10 marca 2011 r., sygn. I OSK 1575/10
• Wyrok WSA w Warszawie z 21 maja 2009 r., sygn. II SA/Wa 105/09