Zastępstwo łączone w szkole – czy dyrektor może łączyć grupy?• Stan prawny na: 2026-06-10 |
|
Zastępstwo doraźne nie powinno polegać na tym, że nauczyciel w czasie własnej zaplanowanej lekcji jednocześnie przejmuje grupę za nieobecnego nauczyciela. Aktualne przepisy Karty Nauczyciela wprost ograniczają realizowanie zastępstw w czasie zajęć zaplanowanych do prowadzenia przez nauczyciela. W artykule wyjaśniamy, kiedy dyrektor może przydzielić doraźne zastępstwo, jak rozlicza się wynagrodzenie, jakie znaczenie ma limit liczebności grup na WF i co może zrobić nauczyciel, gdy zastępstwa łączone stają się stałą praktyką szkoły. |
|
|
Najważniejsze:
Doraźne zastępstwo a zwykła organizacja lekcjiZgodnie z art. 35 Karty Nauczyciela przez godzinę doraźnego zastępstwa rozumie się przydzieloną nauczycielowi godzinę zajęć dydaktycznych, wychowawczych lub opiekuńczych powyżej tygodniowego obowiązkowego wymiaru godzin zajęć, realizowaną w zastępstwie nieobecnego nauczyciela. Jest to więc rozwiązanie na sytuację krótkotrwałej nieobecności nauczyciela, a nie stały sposób organizowania pracy szkoły. Dyrektor może przydzielać doraźne zastępstwa, ponieważ odpowiada za organizację pracy szkoły i zapewnienie opieki uczniom. Musi to jednak robić zgodnie z Kartą Nauczyciela, arkuszem organizacji szkoły, zasadami bezpieczeństwa oraz przepisami dotyczącymi liczebności grup. Sam argument, że organ prowadzący nie zabezpieczył wystarczających środków na zastępstwa, nie znosi tych obowiązków. Najważniejsze w opisanej sytuacji jest to, że nauczyciel WF nie ma wolnej godziny, lecz prowadzi własną zaplanowaną lekcję. Dołożenie mu w tym samym czasie drugiej grupy nie jest typowym doraźnym zastępstwem, lecz zmianą sposobu wykonywania jego własnych zajęć i jednoczesnym powierzeniem mu dodatkowej opieki nad uczniami. Masz problem prawny podobny do opisanego w artykule? Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny • Zadanie pytania do niczego nie zobowiązuje Czy dyrektor może nakazać zastępstwo łączone podczas własnej lekcji?Co do zasady nie. Aktualny art. 42 ust. 2ca Karty Nauczyciela stanowi, że godziny doraźnych zastępstw nie mogą być realizowane w czasie, w którym zostały zaplanowane do realizacji przez nauczyciela zajęcia dydaktyczne, wychowawcze i opiekuńcze prowadzone bezpośrednio z uczniami albo na ich rzecz. W praktyce oznacza to, że nauczyciel prowadzący swoją lekcję nie powinien w tym samym czasie realizować doraźnego zastępstwa za nieobecnego nauczyciela. Jeżeli zatem nauczyciel WF ma w planie lekcję ze swoją grupą, a dyrektor nakazuje mu jednocześnie przyjąć drugą grupę za nieobecnego nauczyciela, takie rozwiązanie należy uznać za prawnie wątpliwe, a przy stałej praktyce za niezgodne z przepisami o czasie pracy nauczyciela i organizacji zajęć. Przepisy przewidują jednak dwie ważne sytuacje szczególne. Po pierwsze, doraźne zastępstwo może zostać zrealizowane w czasie zaplanowanych zajęć, jeżeli z przyczyn dotyczących szkoły nauczyciel w danym dniu i tak nie mógłby zrealizować swoich zajęć wynikających z pensum albo przydzielonych godzin ponadwymiarowych. Przykładem może być nieobecność całej klasy z powodu wycieczki, egzaminu albo innej organizacyjnej przyczyny leżącej po stronie szkoły. Po drugie, w szczególnie uzasadnionych przypadkach, za zgodą nauczyciela, możliwe jest powierzenie zastępstwa w czasie, w którym nauczyciel powinien realizować określone zajęcia na rzecz uczniów, ale z wyjątkiem zajęć prowadzonych bezpośrednio z uczniami lub wychowankami. W takim przypadku zaplanowane zajęcia powinny zostać zrealizowane w innym terminie w tym samym miesiącu. Zastępstwo łączone na WF a limit 26 uczniówW przypadku zajęć wychowania fizycznego trzeba odróżnić dwie kwestie: dopuszczalną liczebność grupy oraz zgodność przydzielenia zastępstwa z Kartą Nauczyciela. To, że po połączeniu dwóch grup liczba ćwiczących nie przekracza 26 uczniów, nie oznacza automatycznie, że można w ten sposób stale organizować zastępstwa. Zgodnie z aktualnymi przepisami o ramowych planach nauczania w klasach IV–VIII szkoły podstawowej i w szkołach ponadpodstawowych zajęcia WF mogą być prowadzone w grupie oddziałowej, międzyoddziałowej, międzyklasowej, a w zespole szkół także międzyszkolnej, liczącej nie więcej niż 26 uczniów. Jeżeli w grupie są uczniowie z orzeczeniem o potrzebie kształcenia specjalnego albo uczniowie oddziałów specjalnych, liczebność może być ograniczona bardziej rygorystycznie. Limit 26 uczniów nie jest więc samodzielną podstawą do obciążania jednego nauczyciela dwiema grupami w czasie jego własnej lekcji. Dyrektor musi ocenić także bezpieczeństwo, warunki lokalowe, rodzaj ćwiczeń, możliwość nadzoru nad wszystkimi uczniami oraz to, czy nauczyciel może rzeczywiście realizować podstawę programową, a nie tylko pilnować połączonej grupy. Zobacz również:
Wynagrodzenie za doraźne zastępstwoZa godziny doraźnych zastępstw nauczycielowi przysługuje wynagrodzenie według stawki osobistego zaszeregowania, z uwzględnieniem dodatku za warunki pracy, jeżeli zastępstwo odbywa się w takich warunkach. Zasady obliczania tej stawki wynikają obecnie wprost z art. 35 Karty Nauczyciela. Jeżeli dyrektor formalnie wpisuje daną godzinę jako doraźne zastępstwo, to szkoła powinna ją odpowiednio rozliczyć. Nie jest prawidłowe traktowanie zastępstwa jako dodatkowego obowiązku wykonywanego bez wynagrodzenia tylko dlatego, że zostało połączone z własną lekcją nauczyciela. Trzeba jednak zachować precyzję: gdy nauczyciel z przyczyn dotyczących szkoły nie mógłby przeprowadzić własnej lekcji, a w tym czasie prowadzi doraźne zastępstwo, przepisy mogą pozwalać na realizację zastępstwa w ramach wynagrodzenia należnego za zaplanowane zajęcia. Inaczej wygląda sytuacja, gdy nauczyciel normalnie prowadzi własną grupę, a jednocześnie dostaje drugą grupę do opieki lub nauczania. Ważne: Jeżeli zastępstwa łączone powtarzają się, warto gromadzić dokumenty: plan lekcji, wykaz zastępstw, wpisy w dzienniku, wiadomości od dyrekcji i informacje o liczbie uczniów. Bez dokumentów trudniej wykazać, że nie była to jednorazowa sytuacja organizacyjna, lecz stała praktyka naruszająca zasady pracy nauczyciela.
Co może zrobić nauczyciel?Nauczyciel nie powinien pozostawiać uczniów bez opieki ani samowolnie odmawiać wykonania polecenia w sposób, który mógłby zagrozić bezpieczeństwu. Może natomiast zakwestionować sposób organizacji zastępstw i poprosić dyrektora o wskazanie podstawy prawnej takiego polecenia, najlepiej w formie pisemnej lub mailowej. W piśmie do dyrektora warto wskazać, że doraźne zastępstwo nie powinno być realizowane w czasie własnej zaplanowanej lekcji, a połączenie grup może uniemożliwiać realizację programu i prawidłowy nadzór nad uczniami. Jeżeli problem dotyczy WF, należy dodatkowo wskazać liczebność grup, miejsce prowadzenia zajęć, rodzaj aktywności i ewentualne ograniczenia zdrowotne albo orzeczenia uczniów. Jeżeli dyrektor nie reaguje, nauczyciel może zwrócić się do organu prowadzącego, kuratorium oświaty, zakładowej organizacji związkowej, a w zakresie roszczeń płacowych także skorzystać z właściwych środków przewidzianych w prawie pracy. W sprawach wynagrodzenia kluczowe znaczenie będzie miała dokumentacja faktycznie zrealizowanych zastępstw. PrzykładyPoniższe przykłady pokazują, jak oceniać zastępstwo łączone w różnych sytuacjach organizacyjnych szkoły. PRZYKŁAD 1
Nauczyciel WF prowadzi zaplanowaną lekcję ze swoją grupą. Dyrektor informuje go, że ma jednocześnie przyjąć grupę nieobecnego nauczyciela, ponieważ łączna liczba ćwiczących nie przekroczy 26 osób. Mimo zachowania limitu liczebności taka organizacja jest prawnie wadliwa, jeżeli nauczyciel ma w tym czasie własne zajęcia prowadzone bezpośrednio z uczniami. Zastępstwo nie powinno być realizowane kosztem własnej lekcji. PRZYKŁAD 2
Klasa nauczyciela wyjechała na zawody, więc w jego planowej godzinie nie może odbyć się zaplanowana lekcja. Dyrektor przydziela mu w tym czasie zastępstwo w innej klasie. Taka sytuacja może mieścić się w wyjątku przewidzianym w Karcie Nauczyciela, ponieważ nauczyciel z przyczyn dotyczących szkoły nie mógłby zrealizować własnych zajęć. Wtedy trzeba sprawdzić, czy zastępstwo zostało prawidłowo odnotowane i rozliczone zgodnie z przepisami. PRZYKŁAD 3
Dyrektor poleca połączyć dwie grupy WF, a po połączeniu w sali ma ćwiczyć 30 uczniów. Dodatkowo kilku uczniów ma przeciwwskazania zdrowotne albo orzeczenia wymagające szczególnej organizacji zajęć. W takiej sytuacji problem dotyczy nie tylko czasu pracy nauczyciela, lecz także bezpieczeństwa i liczebności grup. Nauczyciel powinien udokumentować polecenie oraz zgłosić, że w danych warunkach nie da się zapewnić bezpiecznej i prawidłowej realizacji zajęć. FAQCzy dyrektor może zlecić zastępstwo łączone w czasie mojej lekcji?Co do zasady nie, jeżeli w tym czasie masz zaplanowane własne zajęcia prowadzone bezpośrednio z uczniami. Karta Nauczyciela zakazuje realizowania doraźnych zastępstw w czasie takich zajęć, poza ściśle określonymi wyjątkami. Czy limit 26 uczniów na WF oznacza, że można dowolnie łączyć grupy?Nie. Limit 26 uczniów dotyczy dopuszczalnej liczebności grupy na WF, ale nie uchyla przepisów o czasie pracy nauczyciela, doraźnych zastępstwach, bezpieczeństwie i organizacji pracy szkoły. Nawet grupa mieszcząca się w limicie może być zorganizowana nieprawidłowo, jeśli nauczyciel równocześnie prowadzi własną lekcję i zastępstwo. Czy za doraźne zastępstwo należy się dodatkowe wynagrodzenie?Tak, jeżeli jest to godzina doraźnego zastępstwa w rozumieniu art. 35 Karty Nauczyciela. Wynagrodzenie oblicza się według zasad przewidzianych w Karcie Nauczyciela. W praktyce ważne jest, czy zastępstwo zostało przydzielone, wykonane i odnotowane w dokumentacji szkoły. Czy brak pieniędzy na zastępstwa usprawiedliwia łączenie grup?Nie. Ograniczenia budżetowe organu prowadzącego nie są podstawą do pomijania przepisów Karty Nauczyciela ani zasad bezpieczeństwa. Dyrektor musi organizować zastępstwa zgodnie z prawem, nawet jeżeli szkoła ma trudności finansowe. Czy nauczyciel może odmówić przyjęcia połączonej grupy?Trzeba postępować ostrożnie, aby nie narazić uczniów na brak opieki. Nauczyciel może jednak zgłosić zastrzeżenia, poprosić o pisemne polecenie, wskazać zagrożenia dla bezpieczeństwa i brak podstawy prawnej do realizowania zastępstwa w czasie własnej lekcji. W sytuacji sporu warto skonsultować treść pisma przed jego złożeniem. Gdzie zgłosić powtarzające się zastępstwa łączone?Najpierw warto złożyć pisemne zastrzeżenia do dyrektora. Jeżeli problem nie ustępuje, można zwrócić się do organu prowadzącego, kuratorium oświaty, organizacji związkowej, a w sprawach wynagrodzenia rozważyć działania przewidziane w prawie pracy. Dobrze przygotowana dokumentacja zwiększa szansę skutecznego działania. PodsumowanieZastępstwo łączone nie może być traktowane jako wygodny sposób stałego oszczędzania na zastępstwach. Jeżeli nauczyciel prowadzi własną lekcję, dyrektor nie powinien w tym samym czasie obciążać go doraźnym zastępstwem za nieobecnego nauczyciela. Szczególnie w przypadku WF trzeba uwzględnić nie tylko limit 26 uczniów, ale też bezpieczeństwo, warunki prowadzenia ćwiczeń i realną możliwość realizacji programu. W opisanej sytuacji nauczyciel powinien dokumentować polecenia, wpisy w dzienniku, liczebność grup oraz okoliczności organizacyjne. Jeżeli praktyka ma charakter powtarzalny, warto wystąpić do dyrektora o zmianę sposobu organizacji zastępstw oraz o prawidłowe rozliczenie wykonanej pracy. Potrzebujesz pomocy w swojej sprawie? Opisz swoją sprawę prawnikowi ›Wycena zwykle w ciągu 1 godziny Źródła:
Opracowanie redakcyjne na podstawie porady prawnej. Ekspert merytoryczny: Marta Handzlik-Rosuł Absolwentka Wydziału Prawa i Administracji Uniwersytetu Szczecińskiego. Specjalizuje się w prawie oświatowym i prawie pracy . Jest praktykującym prawnikiem z wieloletnim doświadczeniem zawodowym i byłym pracownikiem Ministerstwa Edukacji Narodowej.... >> więcej informacji |
|
|