Wypowiedzenie użyczenia i eksmisja dorosłego dziecka

Czy rodzic może zmusić dorosłe dziecko do wyprowadzki?

Jeżeli właściciel mieszkania pozwolił pełnoletniemu dziecku mieszkać u siebie bez płacenia czynszu, najczęściej mamy do czynienia z użyczeniem lokalu. Taka zgoda może być wyrażona ustnie albo w sposób dorozumiany, np. przez wieloletnie tolerowanie zamieszkiwania dziecka. Brak pisemnej umowy nie oznacza więc, że dziecko przebywa w lokalu bez jakiegokolwiek tytułu od pierwszego dnia.

Rodzic jako właściciel może jednak cofnąć zgodę na dalsze bezpłatne korzystanie z mieszkania. Powinien zrobić to w sposób jasny, najlepiej pisemnie, wskazując termin wyprowadzki i żądając wydania lokalu. Jeżeli syn i jego partnerka nie opuszczą mieszkania dobrowolnie, dalszym krokiem jest pozew o eksmisję, czyli o nakazanie opróżnienia i wydania lokalu.

Obowiązek alimentacyjny wobec dorosłego dziecka

Nie jest prawidłowe założenie, że obowiązek alimentacyjny wobec dziecka trwa automatycznie do określonego wieku albo zawsze do końca studiów. Zgodnie z art. 133 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego rodzice są zobowiązani do alimentacji dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na jego utrzymanie.

W przypadku dziecka pełnoletniego znaczenie ma nie tylko sam fakt studiowania, ale również realne starania o samodzielność, osiągane dochody, stan zdrowia, możliwości podjęcia pracy oraz sytuacja majątkowa rodziców. Rodzice mogą uchylić się od świadczeń alimentacyjnych wobec pełnoletniego dziecka, jeżeli świadczenia byłyby połączone z nadmiernym dla nich uszczerbkiem albo jeżeli dziecko nie dokłada starań, aby uzyskać możliwość samodzielnego utrzymania.

Jeżeli syn otrzymuje stypendium, może pracować, ma realną możliwość utrzymania się albo nie wykazuje rzeczywistej woli usamodzielnienia, obowiązek alimentacyjny może być ograniczony albo może w ogóle nie istnieć. Nie należy jednak utożsamiać alimentów z prawem do mieszkania u rodzica. Nawet jeśli alimenty są należne, nie muszą polegać na udostępnianiu pokoju w mieszkaniu rodzica, zwłaszcza gdy wspólne zamieszkiwanie stało się źródłem poważnych konfliktów.

Użyczenie mieszkania pełnoletniemu dziecku

Przez umowę użyczenia użyczający zobowiązuje się zezwolić biorącemu, przez czas oznaczony albo nieoznaczony, na bezpłatne używanie oddanej mu rzeczy. W sprawach rodzinnych taka umowa bardzo często nie ma formy pisemnej. Wystarczy, że właściciel faktycznie pozwolił dziecku zamieszkać w lokalu.

Biorący do używania powinien ponosić zwykłe koszty utrzymania rzeczy użyczonej, chyba że strony uzgodniły inaczej. W mieszkaniu będą to przede wszystkim opłaty eksploatacyjne, media i koszty wynikające z bieżącego korzystania z lokalu. Jeżeli dorosłe dziecko nie dokłada się do kosztów, wprowadza dodatkową osobę bez zgody właściciela, powoduje konflikty lub korzysta z mieszkania sprzecznie z ustaleniami, rodzic ma mocne argumenty za zakończeniem użyczenia.

Partnerka syna nie uzyskuje prawa do mieszkania tylko dlatego, że jest z nim w związku. Jeżeli właściciel nie wyraził zgody na jej stałe zamieszkanie, można żądać, aby również ona opuściła lokal. W praktyce wezwanie do wyprowadzki warto skierować osobno do syna i do jego partnerki, aby później nie było sporu, kogo dotyczyło cofnięcie zgody na korzystanie z lokalu.

Jak wypowiedzieć użyczenie mieszkania?

Wypowiedzenie użyczenia najlepiej sporządzić na piśmie. Dokument powinien wskazywać właściciela, osoby zobowiązane do wyprowadzki, adres lokalu, podstawę żądania, termin opuszczenia mieszkania oraz informację, że po bezskutecznym upływie terminu sprawa zostanie skierowana do sądu.

Przepisy o użyczeniu nie przewidują jednego sztywnego terminu wypowiedzenia dla każdej sytuacji. Termin powinien być rozsądny i zależeć od okoliczności. W praktyce często wyznacza się 14 dni, 30 dni albo termin do końca następnego miesiąca. Jeżeli jednak biorący używa lokalu w sposób sprzeczny z umową, właściwościami lokalu lub jego przeznaczeniem, powierza lokal innej osobie bez uprawnienia albo lokal stał się potrzebny właścicielowi z powodów nieprzewidzianych przy zawarciu umowy, można powoływać się na art. 716 Kodeksu cywilnego i żądać zwrotu rzeczy wcześniej.

W sprawach rodzinnych warto zachować dowód doręczenia pisma: potwierdzenie odbioru listu poleconego, podpis na kopii albo wiadomość wysłaną w sposób pozwalający wykazać, że adresat zapoznał się z treścią wezwania. Dobrze jest także dokumentować zachowania naruszające spokój domowników, brak udziału w kosztach, wprowadzenie partnerki bez zgody oraz próby polubownego rozwiązania sprawy.

Wymeldowanie i wymiana zamków — czego nie robić samowolnie?

Meldunek ma charakter ewidencyjny. Nie tworzy prawa do lokalu, ale też sam w sobie nie usuwa osoby z mieszkania. Jeżeli syn nadal faktycznie mieszka w lokalu, organ gminy co do zasady nie powinien traktować wymeldowania jako sposobu na rozwiązanie konfliktu mieszkaniowego. Wymeldowanie jest zasadne wtedy, gdy osoba opuściła miejsce pobytu stałego albo czasowego i nie dopełniła obowiązku wymeldowania się.

Samowolna wymiana zamków jest ryzykowna. Osoba, która faktycznie włada lokalem lub jego częścią, może dochodzić ochrony posiadania na podstawie art. 344 Kodeksu cywilnego. Roszczenie posesoryjne nie zależy od tego, czy posiadacz miał rację co do prawa do lokalu. Dlatego nawet właściciel może przegrać sprawę o naruszenie posiadania, jeżeli bez wyroku i bez procedury eksmisyjnej uniemożliwił domownikowi dostęp do mieszkania.

Pozew o eksmisję syna i jego partnerki

Jeżeli po wypowiedzeniu użyczenia syn i jego partnerka nadal zajmują mieszkanie, właściciel może wystąpić do sądu z pozwem o opróżnienie i wydanie lokalu. Podstawą żądania jest prawo własności oraz brak dalszego tytułu prawnego po stronie osób zajmujących mieszkanie. W pozwie należy wskazać wszystkich dorosłych domowników, którzy mają zostać zobowiązani do opuszczenia lokalu.

W sprawie o eksmisję sąd bada, czy pozwani mieli tytuł prawny do lokalu, czy tytuł ten skutecznie ustał oraz czy żądanie właściciela jest zasadne. W wyroku nakazującym opróżnienie lokalu sąd rozstrzyga także o uprawnieniu do zawarcia umowy najmu socjalnego lokalu albo o braku takiego uprawnienia. Obowiązek zapewnienia najmu socjalnego lokalu, jeżeli sąd go przyzna, ciąży na gminie właściwej według miejsca położenia lokalu.

Sąd nie może automatycznie pominąć sytuacji życiowej osoby eksmitowanej. Szczególna ochrona dotyczy m.in. kobiet w ciąży, małoletnich, osób z niepełnosprawnością, ubezwłasnowolnionych, osób obłożnie chorych, emerytów i rencistów spełniających kryteria pomocy społecznej, osób bezrobotnych oraz osób spełniających przesłanki określone uchwałą rady gminy, chyba że mogą zamieszkać w innym lokalu albo ich sytuacja pozwala na samodzielne zaspokojenie potrzeb mieszkaniowych. Ocena jest dokonywana według stanu z chwili orzekania.

Partnerka syna w mieszkaniu bez zgody właściciela

Jeżeli partnerka syna zamieszkała w lokalu bez zgody właściciela, należy odróżnić relację rodzinną od tytułu prawnego do mieszkania. Syn nie może dowolnie udostępniać mieszkania kolejnej osobie, jeżeli sam korzysta z niego tylko za zgodą rodzica i w ramach rodzinnego użyczenia. Właściciel może domagać się, aby osoba trzecia opuściła lokal, zwłaszcza gdy jej obecność zwiększa koszty, pogarsza warunki mieszkaniowe lub narusza spokój domowników.

W piśmie do partnerki warto wskazać, że właściciel nie wyraża zgody na dalsze zamieszkiwanie, wzywa ją do opuszczenia lokalu i zastrzega skierowanie sprawy do sądu. Jeżeli pozwem zostanie objęty tylko syn, a partnerka nadal będzie faktycznie mieszkać w lokalu, wykonanie wyroku może być trudniejsze. Dlatego w sprawach eksmisyjnych należy precyzyjnie ustalić, kto faktycznie zajmuje mieszkanie.

Jak przygotować się do sprawy?

Przed skierowaniem sprawy do sądu warto uporządkować dokumenty i dowody. Przydatne mogą być: odpis księgi wieczystej albo inny dokument potwierdzający własność, pisemne wypowiedzenie użyczenia, dowód doręczenia, korespondencja z synem i jego partnerką, potwierdzenia opłat za mieszkanie, zdjęcia szkód lub rażącego zaniedbania lokalu oraz notatki z interwencji lub rozmów, jeżeli takie miały miejsce.

Jeżeli konflikt ma także wymiar alimentacyjny, należy osobno ocenić sytuację syna: czy studiuje, czy nauka jest rzeczywiście kontynuowana, jakie ma dochody, czy może pracować, czy stypendium wystarcza na część utrzymania oraz jakie są możliwości finansowe rodzica. Sprawa o eksmisję i sprawa o alimenty są odrębnymi zagadnieniami, choć w praktyce fakty mogą się częściowo pokrywać.

Najbezpieczniejsza kolejność działań to: rozmowa i propozycja dobrowolnej wyprowadzki, pisemne wypowiedzenie użyczenia, wezwanie do opróżnienia lokalu, a następnie pozew o eksmisję. Wymeldowanie można rozważać dopiero wtedy, gdy osoba faktycznie opuści lokal. Wymiana zamków bez zgody i bez wyroku powinna być traktowana jako ostateczność obarczona istotnym ryzykiem prawnym.

FAQ

Źródła

• Kodeks cywilny: art. 222 § 1, art. 344, art. 710, art. 713, art. 715 i art. 716 — tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Kodeks rodzinny i opiekuńczy: art. 133 i art. 135 — tekst jednolity w ELI.
• Ustawa z dnia 21 czerwca 2001 r. o ochronie praw lokatorów, mieszkaniowym zasobie gminy i o zmianie Kodeksu cywilnego: art. 2 i art. 14 — tekst jednolity w ELI.
• Ustawa z dnia 24 września 2010 r. o ewidencji ludności: art. 35 — tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.
• Kodeks postępowania cywilnego: art. 1046 — tekst jednolity w Dzienniku Ustaw.