Wykroczenie w okresie próby a odwieszenie wyroku

Kiedy wykroczenie w okresie próby może mieć znaczenie dla odwieszenia wyroku?

Jeżeli ktoś został skazany na karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, to przez cały okres próby musi liczyć się z kontrolą sądu. Nie każde naruszenie prawa powoduje jednak automatyczne odwieszenie kary.

W opisanej sytuacji najważniejsze jest rozróżnienie między przestępstwem a wykroczeniem. Prowadzenie pojazdu mechanicznego w stanie nietrzeźwości jest przestępstwem z art. 178a § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, natomiast prowadzenie pojazdu po użyciu alkoholu stanowi wykroczenie z art. 87 § 1 ustawy z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń. Jeżeli chcesz porównać granice odpowiedzialności przy wyniku około 1,5 promila, warto odróżnić stan po użyciu alkoholu od stanu nietrzeźwości.

Stan po użyciu alkoholu zachodzi wtedy, gdy zawartość alkoholu wynosi od 0,2‰ do 0,5‰ we krwi albo od 0,1 mg do 0,25 mg alkoholu w 1 dm3 wydychanego powietrza – art. 46 ust. 2 ustawy z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi. Stan nietrzeźwości zaczyna się powyżej tych granic – art. 46 ust. 3 tej ustawy.

Kiedy sąd musi odwiesić karę?

Zgodnie z art. 75 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny sąd zarządza wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne, za które prawomocnie orzeczono karę pozbawienia wolności.

To oznacza, że do obligatoryjnego odwieszenia kary muszą wystąpić łącznie określone przesłanki:

• czyn musi być przestępstwem, a nie wykroczeniem,
• musi być popełniony umyślnie,
• musi być podobny do wcześniejszego przestępstwa w rozumieniu art. 115 § 3 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny,
• za nowe przestępstwo musi zostać prawomocnie orzeczona kara pozbawienia wolności.

Jeżeli więc w okresie próby doszło tylko do wykroczenia z art. 87 § 1 ustawy – Kodeks wykroczeń, to nie zachodzi podstawa do obowiązkowego zastosowania art. 75 § 1 ustawy – Kodeks karny.

Kiedy sąd może odwiesić karę mimo że chodzi tylko o wykroczenie?

To, że wykroczenie nie uruchamia automatycznie art. 75 § 1 ustawy – Kodeks karny, nie zamyka sprawy. Sąd nadal może rozważać fakultatywne zarządzenie wykonania kary.

Zgodnie z art. 75 § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny sąd może zarządzić wykonanie kary, jeżeli skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności gdy popełnił inne przestępstwo niż określone w § 1, uchyla się od uiszczenia grzywny, od dozoru, od wykonania nałożonych obowiązków lub orzeczonych środków karnych, kompensacyjnych albo przepadku.

Przepis mówi wprost o przestępstwie jako przykładzie, ale katalog ma charakter otwarty. W praktyce sąd może ocenić także wykroczenie jako element rażącego naruszenia porządku prawnego, zwłaszcza gdy:

• jest to wykroczenie podobne rodzajowo do wcześniejszego czynu,
• zostało popełnione w krótkim czasie od poprzedniego skazania,
• świadczy o lekceważeniu zakazów lub obowiązków sądu,
• łączy się z zagrożeniem dla bezpieczeństwa w ruchu drogowym.

Nie oznacza to jednak, że każde wykroczenie drogowe wystarczy do odwieszenia kary. Sąd musi ocenić cały stan faktyczny, a nie samą formalną kwalifikację czynu.

Zobacz również:

• obrona przed odwieszeniem
• odstąpienie

Jak sąd ocenia wykroczenie alkoholowe w okresie próby?

W opisanym stanie faktycznym znaczenie ma to, że chodzi o wynik 0,15 mg alkoholu w 1 dm3 wydychanego powietrza. Taki wynik mieści się w granicach stanu po użyciu alkoholu, a więc wykroczenia z art. 87 § 1 ustawy – Kodeks wykroczeń, a nie przestępstwa z art. 178a § 1 ustawy – Kodeks karny.

To okoliczność korzystna, ale nie jedyna. Sąd bierze pod uwagę również:

• czy wynik został ustalony prawidłowo i czy badanie było powtórzone,
• czy sprawca miał podstawy sądzić, że jest trzeźwy,
• czy korzystał z własnego alkomatu i czy można to potwierdzić dowodowo,
• czy wcześniej przestrzegał porządku prawnego i obowiązków z okresu próby,
• czy wykroczenie miało charakter incydentalny,
• czy orzeczono wobec niego dodatkowo zakaz prowadzenia pojazdów.

Sama deklaracja, że sprawca „nie działał umyślnie”, nie zawsze przesądza wynik sprawy. W postępowaniu o wykroczenie z art. 87 § 1 ustawy – Kodeks wykroczeń w praktyce odpowiedzialność najczęściej opiera się na ustaleniu, że kierujący mimo wszystko prowadził pojazd po użyciu alkoholu. Dla sprawy o odwieszenie kary ważne będzie jednak to, czy zdarzenie rzeczywiście świadczy o lekceważącym stosunku do prawa.

Czy świadek i własny alkomat mogą pomóc?

Tak, ale ich znaczenie zależy od szczegółów sprawy. Zeznania żony mogą potwierdzić, że przed jazdą doszło do sprawdzenia trzeźwości. Własny alkomat może z kolei wzmacniać argument, że sprawca nie chciał świadomie naruszyć prawa.

Trzeba jednak pamiętać, że dla sądu ważniejsze będą zwykle:

• urzędowe protokoły badania trzeźwości,
• wyniki kolejnych pomiarów,
• dokumentacja dotycząca urządzenia użytego przez policję,
• czas spożywania alkoholu i czas prowadzenia pojazdu,
• wiarygodność całej wersji zdarzenia.

Jeżeli wynik własnego alkomatu był zerowy, warto ustalić, czy urządzenie było skalibrowane, kiedy było używane i czy możliwe było błędne odczytanie. Tego rodzaju detale mogą mieć znaczenie dla oceny winy i stopnia naganności zachowania.

Co można zrobić, aby zmniejszyć ryzyko odwieszenia kary?

Jeżeli sąd będzie rozpoznawał sprawę o zarządzenie wykonania kary, warto przygotować materiał pokazujący, że nie doszło do rażącego naruszenia porządku prawnego. W praktyce pomocne bywają:

• odpis wyroku w sprawie o wykroczenie i dokumenty z tej sprawy,
• wnioski dowodowe, np. o przesłuchanie świadka,
• dowody prawidłowego wykonywania obowiązków w okresie próby,
• dokumenty potwierdzające pracę, leczenie, sytuację rodzinną i stabilny tryb życia,
• pisemne stanowisko co do braku podstaw do uznania zachowania za rażące.

Jeżeli sprawa dotyczy odwieszenia kary pozbawienia wolności, trzeba też sprawdzić, czy sąd zawiadomił skazanego prawidłowo o posiedzeniu i czy obrona może złożyć własne pismo przed jego terminem.

Termin na odwieszenie kary też ma znaczenie

Nawet jeżeli okres próby już się kończy albo się skończył, sąd nie traci od razu uprawnienia do zarządzenia wykonania kary. Zgodnie z art. 75 § 4 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny zarządzenie wykonania kary nie może nastąpić później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby.

W praktyce oznacza to, że zachowanie z okresu próby może zostać ocenione jeszcze po jego formalnym zakończeniu, byleby sąd zmieścił się w tym terminie. Jeżeli pytanie dotyczy nie odwieszenia kary, lecz samego zakończenia nadzoru, osobno omawiamy koniec dozoru kuratora po wyroku w zawieszeniu.

Ocena praktyczna w opisanej sytuacji

Przy założeniu, że nowe zdarzenie zostało zakwalifikowane wyłącznie jako wykroczenie z art. 87 § 1 ustawy – Kodeks wykroczeń, nie ma podstaw do automatycznego odwieszenia kary na podstawie art. 75 § 1 ustawy – Kodeks karny. To najważniejszy wniosek.

Ryzyko pozostaje jednak na poziomie uznaniowym, bo sąd może analizować sprawę w trybie art. 75 § 2 ustawy – Kodeks karny. Ostateczny wynik zależy od tego, czy uzna zachowanie za rażące naruszenie porządku prawnego. W sprawach tego typu duże znaczenie ma fakt, że chodzi o czyn zbliżony rodzajowo do wcześniejszego skazania, ale jednocześnie mniej poważny, bo stanowiący wykroczenie, a nie przestępstwo.

Jeżeli dodatkowo można wykazać, że kierujący podjął realną próbę sprawdzenia trzeźwości, prowadzi ustabilizowane życie, wykonywał obowiązki z okresu próby i incydent miał charakter jednostkowy, to argumenty przeciwko odwieszeniu kary są wyraźnie silniejsze.

FAQ

Czy samo wykroczenie powoduje odwieszenie wyroku?

Nie. Samo wykroczenie nie daje podstaw do obligatoryjnego odwieszenia kary na podstawie art. 75 § 1 ustawy – Kodeks karny. Może jednak zostać ocenione przez sąd w ramach art. 75 § 2 ustawy – Kodeks karny.

Czy sąd musi odwiesić karę za jazdę po użyciu alkoholu?

Nie, jeżeli chodzi o wykroczenie z art. 87 § 1 ustawy – Kodeks wykroczeń. W takiej sytuacji decyzja nie jest automatyczna i zależy od oceny, czy doszło do rażącego naruszenia porządku prawnego.

Czy podobieństwo do wcześniejszego czynu ma znaczenie?

Tak. Nawet jeżeli nowe zdarzenie jest tylko wykroczeniem, sąd może uznać, że fakt ponownego prowadzenia po alkoholu źle świadczy o przebiegu okresu próby. To jednak nadal wymaga indywidualnej oceny całej sprawy.

Czy można bronić się tym, że alkomat domowy pokazał 0,00?

Tak, ale nie jest to dowód rozstrzygający sam w sobie. Warto przedstawić także świadka, okoliczności badania, czas spożycia alkoholu i dokumenty z badania policyjnego.

Jak długo po zakończeniu okresu próby sąd może jeszcze odwiesić karę?

Zasadniczo do 6 miesięcy od zakończenia okresu próby, zgodnie z art. 75 § 4 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.

Źródła

• ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 75 § 1, § 2 i § 4, art. 115 § 3 oraz art. 178a § 1;
• ustawa z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 87 § 1;
• ustawa z 26 października 1982 r. o wychowaniu w trzeźwości i przeciwdziałaniu alkoholizmowi, w szczególności art. 46 ust. 2 i 3.