Urlop wypoczynkowy w okresie wypowiedzenia – prawa pracownika

Wykorzystanie urlopu w okresie wypowiedzenia

Tak – w okresie wypowiedzenia pracodawca może sam zdecydować o udzieleniu pracownikowi urlopu wypoczynkowego. Podstawą jest art. 167¹ ustawy z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, zgodnie z którym w okresie wypowiedzenia umowy o pracę pracownik jest obowiązany wykorzystać przysługujący mu urlop, jeżeli w tym okresie pracodawca mu go udzieli.

To oznacza, że udzielenie urlopu w okresie wypowiedzenia nie zależy od zgody pracownika. Jeżeli pracodawca wyznaczy termin urlopu w tym czasie, pracownik powinien go wykorzystać. W praktyce jest to wyjątek od ogólnej zasady planowania urlopów z uwzględnieniem wniosków pracownika oraz normalnego toku pracy, o której mowa w art. 163 § 1 Kodeksu pracy.

Dotyczy to zarówno wypowiedzenia złożonego przez pracownika, jak i przez pracodawcę. Sam fakt, kto złożył wypowiedzenie, nie zmienia działania art. 167¹ Kodeksu pracy.

Jaki urlop może być wykorzystany podczas wypowiedzenia?

W okresie wypowiedzenia pracodawca może udzielić:

• urlopu zaległego, czyli niewykorzystanego w poprzednich latach,
• urlopu bieżącego należnego za rok, w którym ustaje stosunek pracy.

W odniesieniu do urlopu bieżącego trzeba jednak uwzględnić ograniczenie wynikające z art. 167¹ zdanie drugie Kodeksu pracy w związku z art. 155¹ § 1 pkt 1 Kodeksu pracy. Oznacza to, że w okresie wypowiedzenia pracodawca może udzielić urlopu bieżącego tylko w takim wymiarze, jaki przysługuje pracownikowi proporcjonalnie do okresu przepracowanego u tego pracodawcy w roku ustania stosunku pracy.

Jeżeli chcesz ustalić dokładny wymiar urlopu przy odejściu z pracy w trakcie roku, zobacz materiał: proporcjonalny urlop.

Urlop proporcjonalny przy rozwiązaniu umowy

Zgodnie z art. 155¹ § 1 pkt 1 Kodeksu pracy, w roku kalendarzowym, w którym ustaje stosunek pracy, pracownikowi u dotychczasowego pracodawcy przysługuje urlop w wymiarze proporcjonalnym do okresu przepracowanego u tego pracodawcy, chyba że przed ustaniem stosunku pracy wykorzystał już urlop w wyższym wymiarze.

Przy obliczaniu urlopu proporcjonalnego stosuje się zasadę z art. 155^2a § 1 Kodeksu pracy: niepełny miesiąc pracy zaokrągla się w górę do pełnego miesiąca. Z kolei niepełny dzień urlopu zaokrągla się w górę do pełnego dnia.

Przykładowo, jeśli pracownikowi przysługuje 26 dni urlopu rocznie, a umowa rozwiązuje się z końcem marca, to u tego pracodawcy przysługuje mu co do zasady 3/12 z 26 dni, czyli 6,5 dnia, po zaokrągleniu 7 dni. Jeżeli ma także niewykorzystany urlop z poprzedniego roku, ten zaległy urlop może zostać udzielony dodatkowo.

Możliwość wykorzystania urlopu podczas wypowiedzenia

Z praktycznego punktu widzenia trzeba odróżnić dwie sytuacje:

• pracodawca udziela urlopu – wtedy pracownik ma obowiązek go wykorzystać,
• pracodawca nie udziela urlopu do końca zatrudnienia – wtedy po rozwiązaniu umowy powstaje obowiązek wypłaty ekwiwalentu pieniężnego.

Podstawą ekwiwalentu jest art. 171 § 1 Kodeksu pracy. Przepis ten stanowi, że w razie niewykorzystania przysługującego urlopu w całości lub w części z powodu rozwiązania albo wygaśnięcia stosunku pracy pracownikowi przysługuje ekwiwalent pieniężny.

Wyjątek wynika z art. 171 § 3 Kodeksu pracy – ekwiwalentu nie trzeba wypłacać tylko wtedy, gdy strony postanowią o wykorzystaniu urlopu w czasie pozostawania pracownika w kolejnym stosunku pracy nawiązanym bezpośrednio po rozwiązaniu lub wygaśnięciu poprzedniej umowy z tym samym pracodawcą.

Jeżeli w sprawie pojawia się zaległy urlop albo problem z rozliczeniem ekwiwalentu, warto osobno sprawdzić sposób jego obliczenia.

Czy pracodawca ma obowiązek wysłać pracownika na urlop?

Nie. Art. 167¹ Kodeksu pracy daje pracodawcy uprawnienie do udzielenia urlopu w okresie wypowiedzenia, ale nie nakłada na niego obowiązku wysłania pracownika na urlop. Pracodawca może więc:

• udzielić urlopu w naturze,
• albo pozostawić pracownika w pracy, a po rozwiązaniu umowy wypłacić ekwiwalent za niewykorzystany urlop.

Odpowiadając więc wprost na pytanie: nie jest to obowiązek pracodawcy, lecz jego uprawnienie. Obowiązek po stronie pracownika pojawia się dopiero wtedy, gdy pracodawca faktycznie udzieli urlopu w okresie wypowiedzenia.

Jeżeli w tym samym czasie planujesz nowa praca w wypowiedzeniu, trzeba dodatkowo ocenić, czy terminy urlopu, zwolnienia z obowiązku świadczenia pracy i ewentualny zakaz konkurencji nie będą się ze sobą kolidować.

Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy a urlop

Na podstawie art. 36² Kodeksu pracy pracodawca może zwolnić pracownika z obowiązku świadczenia pracy do upływu okresu wypowiedzenia. W takim okresie pracownik zachowuje prawo do wynagrodzenia.

Nie jest to jednak to samo co urlop wypoczynkowy. Jeżeli pracodawca chce jednocześnie rozliczyć urlop, powinien wyraźnie wskazać, że w określonych dniach udziela urlopu na podstawie art. 167¹ Kodeksu pracy. Samo zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy nie „zużywa” urlopu automatycznie.

To rozróżnienie ma duże znaczenie w praktyce, bo od niego zależy, czy po rozwiązaniu umowy pracownik może żądać ekwiwalentu za niewykorzystany urlop.

Co z urlopem zaległym?

Urlop zaległy to urlop niewykorzystany w terminie określonym w art. 168 Kodeksu pracy. Zgodnie z tym przepisem urlopu niewykorzystanego w terminie ustalonym zgodnie z art. 163 należy pracownikowi udzielić najpóźniej do dnia 30 września następnego roku kalendarzowego.

Jeżeli w chwili wypowiedzenia pracownik ma niewykorzystany urlop zaległy, pracodawca może udzielić go w okresie wypowiedzenia. W praktyce właśnie wtedy pracodawcy często wykorzystują art. 167¹ Kodeksu pracy, aby uniknąć wypłaty ekwiwalentu po rozwiązaniu umowy.

Jeżeli urlop zaległy nie zostanie wykorzystany do dnia rozwiązania stosunku pracy, również za ten urlop należy wypłacić ekwiwalent na podstawie art. 171 § 1 Kodeksu pracy.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak te zasady działają w praktyce przy różnych sposobach zakończenia zatrudnienia.

FAQ

Czy pracownik może odmówić urlopu w okresie wypowiedzenia?

Nie, jeśli pracodawca skutecznie udzielił urlopu na podstawie art. 167¹ Kodeksu pracy. Wtedy pracownik ma obowiązek go wykorzystać.

Czy pracodawca musi udzielić urlopu zamiast płacić ekwiwalent?

Nie. Pracodawca może udzielić urlopu w okresie wypowiedzenia, ale nie ma takiego obowiązku. Jeśli tego nie zrobi i umowa się rozwiąże, musi wypłacić ekwiwalent zgodnie z art. 171 § 1 Kodeksu pracy.

Czy w okresie wypowiedzenia można wykorzystać cały urlop bieżący?

Nie zawsze. Urlop bieżący można co do zasady udzielić tylko do wysokości urlopu proporcjonalnego należnego u tego pracodawcy w roku rozwiązania umowy. Inaczej jest z urlopem zaległym, który może być udzielony w pełnym niewykorzystanym wymiarze.

Czy zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy oznacza automatycznie urlop?

Nie. To dwie różne instytucje. Zwolnienie z obowiązku świadczenia pracy wynika z art. 36² Kodeksu pracy, a urlop z art. 167¹ Kodeksu pracy i powinien być wyraźnie udzielony.

Do kiedy trzeba wykorzystać urlop zaległy?

Najpóźniej do 30 września następnego roku kalendarzowego, zgodnie z art. 168 Kodeksu pracy. Jeżeli jednak wcześniej dochodzi do rozwiązania umowy, niewykorzystany urlop rozlicza się przez urlop w wypowiedzeniu albo przez ekwiwalent.

Źródła

• ustawa z 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 36², art. 163 § 1, art. 167¹, art. 168, art. 171 § 1 i § 3, art. 155¹, art. 155^2a
• wyrok Sądu Najwyższego z 26 kwietnia 2011 r., II PK 302/10
• wyrok Sądu Najwyższego z 24 stycznia 2006 r., I PK 124/05
• wyrok Sądu Najwyższego z 2 września 2003 r., I PK 403/02