Sprzedaż mieszkania mieszkańca DPS a opłata za pobyt

Czy sprzedaż mieszkania mieszkańca DPS trzeba zgłosić do GOPS albo MOPS?

Tak. Osoba korzystająca ze świadczeń z pomocy społecznej oraz osoby zobowiązane do odpłatności powinny poinformować organ pomocy społecznej o zmianie sytuacji dochodowej, osobistej lub majątkowej, jeżeli zmiana ta ma związek z ustaleniem prawa do świadczenia albo jego wysokości. Wynika to z art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Sprzedaż mieszkania przez mieszkańca DPS jest zmianą istotną, ponieważ środki uzyskane ze sprzedaży mogą zostać potraktowane jako jednorazowy dochód w rozumieniu art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Z tego powodu warto zgłosić transakcję niezwłocznie po sprzedaży, najlepiej pisemnie, z potwierdzeniem złożenia pisma.

Brak zgłoszenia nie oznacza automatycznie odpowiedzialności karnej za sam fakt milczenia, ale może doprowadzić do zmiany decyzji z mocą wsteczną, naliczenia dopłaty albo żądania zwrotu kwot, które organ pokrył lub których nie pobrał wskutek nieaktualnych danych. Podstawą zmiany decyzji jest art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

Jak ustala się opłatę za pobyt w domu pomocy społecznej?

Zasady odpłatności za pobyt w DPS określają art. 60 i art. 61 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Zgodnie z art. 60 ust. 1 tej ustawy pobyt w domu pomocy społecznej jest odpłatny do wysokości średniego miesięcznego kosztu utrzymania mieszkańca. Koszt ten jest ustalany i ogłaszany według zasad z art. 60 ust. 2 ustawy.

Kolejność osób zobowiązanych do ponoszenia opłaty wynika z art. 61 ust. 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W pierwszej kolejności płaci mieszkaniec domu, następnie małżonek, zstępni przed wstępnymi, a dopiero potem gmina, z której osoba została skierowana do DPS.

Najważniejsza zasada dla mieszkańca DPS wynika z art. 61 ust. 2 pkt 1 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej: mieszkaniec domu ponosi opłatę nie większą niż 70% swojego dochodu. Jeżeli więc po sprzedaży mieszkania dochód mamy wzrośnie, organ może przeliczyć jej udział w opłacie, ale nadal obowiązuje limit 70% dochodu oraz granica średniego miesięcznego kosztu utrzymania w DPS.

Czy pieniądze ze sprzedaży mieszkania są dochodem w pomocy społecznej?

Co do zasady tak. Definicję dochodu w pomocy społecznej zawiera art. 8 ust. 3 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Za dochód uważa się sumę miesięcznych przychodów, bez względu na tytuł i źródło ich uzyskania, pomniejszoną o miesięczne obciążenie podatkiem dochodowym od osób fizycznych, składki na ubezpieczenie zdrowotne i społeczne oraz alimenty świadczone na rzecz innych osób.

Ustawa o pomocy społecznej zawiera własną definicję dochodu. Nie należy więc automatycznie przenosić zasad podatku dochodowego od osób fizycznych na sprawę odpłatności za DPS. Nawet jeżeli sprzedaż mieszkania nie powoduje podatku PIT, środki uzyskane ze sprzedaży nadal mogą być dochodem na potrzeby pomocy społecznej.

Ważny jest art. 8 ust. 11 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Jeżeli w okresie pobierania świadczenia z pomocy społecznej osoba uzyska dochód jednorazowy przekraczający pięciokrotność właściwego kryterium dochodowego, kwotę tego dochodu rozlicza się w równych częściach na 12 kolejnych miesięcy, poczynając od miesiąca, w którym dochód został wypłacony.

Od 1 stycznia 2025 r. kryterium dochodowe osoby samotnie gospodarującej wynosi 1010 zł, a kryterium dochodowe na osobę w rodzinie wynosi 823 zł. Wynika to z rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej. W praktyce sprzedaż mieszkania zwykle przekracza te limity wielokrotnie, dlatego organ będzie rozliczał dochód przez 12 miesięcy.

Jak sprzedaż mieszkania wpływa na opłatę córki za DPS?

Jeżeli mama po sprzedaży mieszkania ma wyższy dochód, jej opłata może wzrosnąć do 70% tak ustalonego dochodu. Wtedy opłata córki powinna zostać odpowiednio obniżona albo czasowo wyłączona, jeżeli opłata mamy wystarczy na pokrycie średniego miesięcznego kosztu utrzymania w DPS.

Jeżeli córka podpisała z GOPS umowę dotyczącą odpłatności, podstawą jej zawarcia jest art. 103 ust. 2 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. Po zmianie sytuacji dochodowej mamy warto wystąpić o zmianę umowy albo o ponowne ustalenie wysokości opłaty. Sama umowa z córką nie powinna prowadzić do tego, że rodzina płaci więcej, niż wynosi koszt pobytu po uwzględnieniu opłaty mieszkańca.

Jeżeli organ wydał decyzję ustalającą opłatę mamy, może ją zmienić na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej. W orzecznictwie sądów administracyjnych przyjmuje się, że decyzja zmieniająca odpłatność za DPS może w określonych sytuacjach działać także za okres wcześniejszy, jeżeli zmiana dochodu nastąpiła wcześniej i miała wpływ na odpłatność.

Czy pieniądze muszą trafić na subkonto albo depozyt w DPS?

Nie ma ogólnej zasady, zgodnie z którą środki ze sprzedaży mieszkania mieszkańca DPS muszą zostać przekazane na subkonto w domu pomocy społecznej. Pieniądze uzyskane ze sprzedaży są majątkiem mieszkańca, czyli w opisanej sytuacji majątkiem mamy.

Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest wpłata ceny sprzedaży na rachunek bankowy mamy. Jeżeli córka ma pełnomocnictwo do rachunku, może z tego rachunku opłacać należności za DPS, leki, wizyty lekarskie i inne potrzeby mamy, o ile działa w granicach udzielonego umocowania i w interesie mamy.

Wpłata pieniędzy na prywatny rachunek córki nie jest z góry zakazana, ale jest ryzykowna dowodowo. Może rodzić pytania, czy środki nadal należą do mamy, czy zostały przekazane córce jako darowizna, pożyczka albo w innym celu. Przy dużych kwotach lepiej unikać mieszania majątku mamy z majątkiem pełnomocnika.

Pełnomocnictwo do sprzedaży mieszkania osoby przebywającej w DPS

Sprzedaż nieruchomości wymaga aktu notarialnego na podstawie art. 158 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Jeżeli mieszkanie ma sprzedać pełnomocnik, pełnomocnictwo również powinno być udzielone w formie aktu notarialnego, ponieważ art. 99 § 1 Kodeksu cywilnego wymaga dla pełnomocnictwa takiej samej formy, jaka jest potrzebna do czynności prawnej.

Pełnomocnik działa w imieniu mocodawcy. Zgodnie z art. 95 § 2 Kodeksu cywilnego czynność dokonana przez przedstawiciela w granicach umocowania wywołuje skutki bezpośrednio dla osoby reprezentowanej. Oznacza to, że sprzedaż mieszkania przez córkę jako pełnomocnika jest sprzedażą dokonaną w imieniu mamy, a pieniądze ze sprzedaży należą do mamy.

Jeżeli mama jest ubezwłasnowolniona całkowicie albo częściowo, sytuacja wygląda inaczej. Opiekun albo kurator może potrzebować zgody sądu opiekuńczego na sprzedaż mieszkania, ponieważ art. 156 w związku z art. 175 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy wymaga zezwolenia sądu opiekuńczego w ważniejszych sprawach dotyczących osoby pozostającej pod opieką albo kuratelą.

Co zrobić po sprzedaży mieszkania mieszkańca DPS?

Po sprzedaży mieszkania warto wykonać kilka praktycznych kroków, aby uniknąć sporu z GOPS/MOPS i DPS:

1. zachować akt notarialny sprzedaży oraz potwierdzenie wpływu ceny na rachunek bankowy,
2. zgłosić sprzedaż do GOPS/MOPS w piśmie z podaniem daty wpływu środków,
3. wskazać, czy cena została zapłacona jednorazowo, czy w ratach,
4. poprosić o wyliczenie wpływu dochodu na odpłatność mamy i na umowę córki,
5. płacić za DPS z rachunku mamy albo zachować pełną dokumentację każdej płatności dokonanej w jej imieniu,
6. w razie trudnej sytuacji rodziny rozważyć wniosek o częściowe lub całkowite zwolnienie z opłaty na podstawie art. 64 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.

FAQ

Źródła

• Art. 8 ust. 3, art. 8 ust. 4, art. 8 ust. 11, art. 60, art. 61, art. 64, art. 103 ust. 2, art. 106 ust. 5 oraz art. 109 ustawy z dnia 12 marca 2004 r. o pomocy społecznej.
• Rozporządzenie Rady Ministrów z dnia 12 lipca 2024 r. w sprawie zweryfikowanych kryteriów dochodowych oraz kwot świadczeń pieniężnych z pomocy społecznej.
• Art. 95 § 2, art. 99 § 1 oraz art. 158 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 156 i art. 175 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Wyroki Naczelnego Sądu Administracyjnego dotyczące zmiany decyzji na podstawie art. 106 ust. 5 ustawy o pomocy społecznej: z dnia 30 listopada 2012 r., sygn. akt I OSK 982/12; z dnia 2 marca 2016 r., sygn. akt I OSK 221/16; z dnia 5 lipca 2016 r., sygn. akt I OSK 922/16; z dnia 9 czerwca 2017 r., sygn. akt I OSK 2763/16.