Skarga do kuratorium na nauczyciela – co grozi i jak się bronić

Skarga do kuratorium na nauczyciela – od czego zacząć?

Jeżeli rodzic złożył skargę do kuratorium na nauczyciela, najpierw trzeba oddzielić dwie kwestie: nadzór pedagogiczny oraz samą prawidłowość wystawienia ocen. Kurator oświaty sprawuje nadzór pedagogiczny nad szkołami na podstawie art. 55 ust. 1 pkt 1 ustawy z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe. W ramach tego nadzoru może badać zgodność działań szkoły i nauczycieli z przepisami dotyczącymi działalności dydaktycznej, wychowawczej i opiekuńczej.

Sama skarga nie oznacza jednak automatycznie, że nauczyciel dopuścił się naruszenia prawa. Trzeba sprawdzić, jakiego rodzaju oceny zostały wystawione, czego dotyczyły i na jakiej podstawie. W sprawach oceniania zasadnicze znaczenie mają obecnie przepisy rozdziału 3a ustawy z 7 września 1991 r. o systemie oświaty, w szczególności art. 44b i nast., a także statut szkoły oraz przedmiotowe zasady oceniania, o ile funkcjonują w danej placówce.

Kiedy ocena może być legalnie wystawiona?

Zgodnie z art. 44b ust. 1 ustawy o systemie oświaty ocenianiu podlegają:

• osiągnięcia edukacyjne ucznia,
• zachowanie ucznia.

Z kolei art. 44b ust. 3 tej ustawy stanowi, że ocenianie osiągnięć edukacyjnych ucznia polega na rozpoznawaniu przez nauczycieli poziomu i postępów w opanowaniu przez ucznia wiadomości i umiejętności w stosunku do wymagań edukacyjnych wynikających z podstawy programowej i realizowanych w szkole programów nauczania. Warto też sprawdzić, czy szkoła może uznać naukę z Internetu za oszustwo ucznia.

W praktyce oznacza to, że ocena z przedmiotu powinna pozostawać w związku z wiadomościami i umiejętnościami ucznia, a nie służyć wyłącznie sankcjonowaniu samego braku aktywności organizacyjnej czy naruszenia obowiązku porządkowego. Dlatego właśnie w wielu sporach problemem nie jest liczba ocen niedostatecznych, ale to, czy brak pracy domowej rzeczywiście był oceniony jako brak opanowania wymaganej umiejętności lub wiedzy.

Jeżeli nauczyciel oceniał nie sam fakt „niedostarczenia zeszytu” czy „braku podpisu rodzica”, ale niewykonanie zadania będącego elementem weryfikacji wiadomości lub umiejętności, łatwiej obronić zgodność takiej oceny z przepisami. Jeżeli natomiast ocena niedostateczna pełniła wyłącznie funkcję dyscyplinującą, ryzyko zakwestionowania jej przez organ nadzoru jest większe.

Jakie znaczenie mają statut szkoły i zasady oceniania?

Na podstawie art. 44b ust. 10 ustawy o systemie oświaty szczegółowe warunki i sposób oceniania wewnątrzszkolnego określa statut szkoły. To bardzo ważne, bo w sporze z rodzicem, dyrektorem lub kuratorium trzeba sprawdzić nie tylko przepisy ustawowe, ale również:

• statut szkoły,
• wymagania edukacyjne z danego przedmiotu,
• przedmiotowe zasady oceniania lub analogiczny dokument obowiązujący w szkole,
• sposób poinformowania uczniów i rodziców o zasadach oceniania.

Zgodnie z art. 44b ust. 5 pkt 1 ustawy o systemie oświaty ocenianie wewnątrzszkolne ma na celu m.in. informowanie ucznia o poziomie jego osiągnięć edukacyjnych i o postępach w tym zakresie. Natomiast art. 44b ust. 8 zobowiązuje nauczycieli na początku każdego roku szkolnego do poinformowania uczniów i ich rodziców o wymaganiach edukacyjnych niezbędnych do uzyskania poszczególnych ocen oraz o sposobach sprawdzania osiągnięć edukacyjnych uczniów.

Jeżeli więc zasady przewidywały ocenianie określonych prac domowych jako elementu sprawdzania wiedzy i rodzice zostali o tym prawidłowo poinformowani, pozycja nauczyciela jest wyraźnie silniejsza. Jeżeli jednak dokumenty szkolne są niespójne albo praktyka oceniania odbiega od zapisów statutu, skarga może okazać się częściowo zasadna.

Czy można stawiać oceny niedostateczne za brak pracy domowej?

Nie ma przepisu, który wprost zakazywałby każdej oceny niedostatecznej za brak pracy domowej. Nie ma też przepisu, który automatycznie na to pozwala w każdym przypadku. Ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego i od tego, jaką funkcję pełniła dana praca domowa w procesie oceniania.

Jeżeli praca domowa była formą sprawdzenia opanowania materiału, a jej niewykonanie oznaczało brak możliwości wykazania wiadomości lub umiejętności przewidzianych wymaganiami edukacyjnymi, ocena może być możliwa do obrony. Jeżeli jednak szkoła traktowała brak pracy domowej wyłącznie jako uchybienie porządkowe, bez związku z poziomem osiągnięć edukacyjnych, wystawianie z tego tytułu ocen niedostatecznych jest bardziej ryzykowne.

Warto też pamiętać, że bieżące ocenianie powinno być zgodne z zasadą przejrzystości i proporcjonalności. Jeżeli uczeń otrzymał kilka ocen niedostatecznych w krótkim czasie wyłącznie za podobne braki formalne, organ nadzoru może uznać, że sposób oceniania wypacza cele określone w art. 44b ust. 5 ustawy o systemie oświaty.

Jakie uprawnienia ma dyrektor szkoły?

Dyrektor szkoły kieruje działalnością szkoły i sprawuje nadzór pedagogiczny w szkole na podstawie art. 68 ust. 1 pkt 1 i pkt 2 ustawy – Prawo oświatowe. Nie oznacza to jednak, że może dowolnie nakazać nauczycielowi „wycofanie się” z ocen bez oparcia w procedurze i dokumentach.

W praktyce dyrektor może:

• żądać wyjaśnień od nauczyciela,
• analizować zgodność oceniania z prawem i statutem,
• wydawać zalecenia w ramach nadzoru pedagogicznego,
• podejmować działania porządkowe lub służbowe, jeżeli stwierdzi naruszenia obowiązków pracowniczych.

Natomiast sama ocena klasyfikacyjna nie jest zwykłą decyzją administracyjną dyrektora. Trzeba odróżnić oceny bieżące od rocznych ocen klasyfikacyjnych. W przypadku rocznej oceny klasyfikacyjnej z zajęć edukacyjnych ustawa przewiduje szczególny tryb zastrzeżeń, gdy uczeń lub rodzice uznają, że ocena została ustalona niezgodnie z przepisami dotyczącymi trybu jej ustalania – art. 44n ust. 1 ustawy o systemie oświaty. Zastrzeżenia zgłasza się do dyrektora szkoły w terminie 2 dni roboczych od dnia zakończenia rocznych zajęć dydaktyczno-wychowawczych. Dyrektor powołuje wówczas komisję, jeżeli stwierdzi zasadność zastrzeżeń w rozumieniu procedury ustawowej.

W odniesieniu do ocen bieżących zasadnicze znaczenie mają przepisy wewnątrzszkolne i nadzór dyrektora nad prawidłowością pracy nauczyciela. Jeżeli dyrektor formułuje wobec nauczyciela zarzuty, powinny one przybrać możliwie konkretną formę – najlepiej pisemną – aby nauczyciel mógł się do nich odnieść.

Przy sporach wewnątrz szkoły znaczenie może mieć też to, czy pojawiła się formalna skarga na dyrektora albo czy sprawa była omawiana z udziałem organów szkoły, takich jak rada rodziców.

Czy można nie zgodzić się z interpretacją kuratorium?

Tak, nauczyciel może nie zgadzać się z oceną prawną przedstawioną przez kuratorium, zwłaszcza jeżeli została ona wyrażona w piśmie o charakterze wyjaśniającym lub zalecającym, a nie w akcie podlegającym odrębnemu trybowi zaskarżenia. Trzeba jednak odróżnić sprzeciw merytoryczny od formalnych środków odwoławczych.

W praktyce warto:

1. zażądać wglądu do pełnej treści zarzutów i stanowiska kuratorium,
2. przygotować pisemne wyjaśnienia,
3. powołać konkretne przepisy oraz zapisy statutu i zasad oceniania,
4. wykazać, że rodzice i uczniowie zostali prawidłowo poinformowani o zasadach oceniania,
5. przedstawić dokumentację potwierdzającą, czego dotyczyły zakwestionowane oceny.

Jeżeli stanowisko kuratorium ma charakter ogólny, warto w odpowiedzi precyzyjnie pokazać, że oceny nie dotyczyły samego braku dyscypliny, lecz niewykazania opanowania konkretnych umiejętności lub wiadomości. Jeżeli natomiast z dokumentów wynika coś przeciwnego, bezpieczniej rozważyć korektę praktyki oceniania na przyszłość.

Co może grozić nauczycielowi?

To zależy od ustaleń faktycznych. Nie każda zasadna skarga prowadzi do odpowiedzialności dyscyplinarnej lub pracowniczej. Możliwe konsekwencje mogą obejmować:

W przypadku odpowiedzialności dyscyplinarnej nauczycieli podstawowe znaczenie mają art. 75 i nast. ustawy – Karta Nauczyciela. Zgodnie z art. 75 ust. 1 tej ustawy nauczyciele podlegają odpowiedzialności dyscyplinarnej za uchybienia godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom, o których mowa w art. 6 Karty Nauczyciela. Nie oznacza to jednak, że każdy spór o interpretację zasad oceniania od razu wypełnia tę przesłankę.

Jeżeli nauczyciel działał w oparciu o przyjęte w szkole dokumenty, wcześniej zakomunikowane uczniom i rodzicom, a spór dotyczy głównie interpretacji charakteru pracy domowej, ryzyko najpoważniejszych konsekwencji jest zwykle mniejsze.

Jak nauczyciel powinien odpowiedzieć na zarzuty?

Najbezpieczniej przygotować rzeczowe, pisemne stanowisko. Powinno ono zawierać:

• wskazanie podstaw prawnych: art. 44b ustawy o systemie oświaty, odpowiednie postanowienia statutu szkoły oraz zasady oceniania,
• opis, czego dotyczyły konkretne oceny,
• wyjaśnienie, czy praca domowa była elementem sprawdzania osiągnięć edukacyjnych,
• informację, kiedy i w jaki sposób rodzice oraz uczniowie zostali zapoznani z zasadami oceniania,
• wniosek o przekazanie pełnej treści stanowiska kuratorium i ewentualnych zaleceń.

Warto też unikać odpowiedzi emocjonalnych. Jeżeli dyrektor przedstawia wyłącznie ustne oczekiwania, nauczyciel może poprosić o ich sformalizowanie na piśmie. To ważne zarówno z punktu widzenia obrony własnego stanowiska, jak i porządku dokumentacyjnego.

Przykłady

Poniżej dwa typowe warianty, w których ocena prawna może być zupełnie różna mimo podobnej skargi rodzica.

FAQ

Czy kuratorium może nakazać nauczycielowi usunięcie ocen?

Co do zasady kuratorium wykonuje nadzór pedagogiczny i może formułować ustalenia lub zalecenia wobec szkoły. Sama techniczna zmiana ocen zależy jednak od podstaw prawnych, rodzaju oceny i procedur obowiązujących w szkole oraz w ustawie.

Czy nauczyciel musi podporządkować się ustnemu poleceniu dyrektora?

W sprawach spornych warto domagać się konkretnego, najlepiej pisemnego wskazania podstaw zarzutów. Pozwala to odnieść się do nich rzeczowo i wykazać zgodność własnego działania z dokumentami szkoły.

Czy rodzic może podważyć każdą ocenę bieżącą?

Rodzic może kwestionować sposób oceniania i składać skargi, ale nie oznacza to automatycznego obowiązku uchylenia każdej oceny bieżącej. Kluczowe jest, czy nauczyciel działał zgodnie z prawem i zasadami oceniania.

Czy liczba ocen niedostatecznych sama w sobie świadczy o naruszeniu prawa?

Nie. Znaczenie ma przede wszystkim podstawa ich wystawienia, ich związek z osiągnięciami edukacyjnymi oraz zgodność z przyjętymi w szkole zasadami oceniania.

Źródła

• Ustawa z 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe.
• Ustawa z 7 września 1991 r. o systemie oświaty, w szczególności art. 44b-44q.
• Ustawa z 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, w szczególności art. 6 oraz art. 75 i nast.