Rozdzielność majątkowa a wypłata środków z ubezpieczenia

Od czego zależy ocena podatkowa?

W opisanej sytuacji najważniejsze jest ustalenie, kto był uprawniony do wypłaty z polisy. W praktyce możliwe są dwa podstawowe warianty:

• świadczenie z umowy ubezpieczenia należało do męża, a zakład ubezpieczeń przelał je na rachunek żony tylko dlatego, że taki numer konta został wskazany do wypłaty,
• świadczenie zostało wypłacone żonie jako osobie uprawnionej z umowy albo jako świadczenie należne jej bezpośrednio.

To rozróżnienie jest ważniejsze niż sama rozdzielność majątkowa. Ustrój majątkowy małżeński wpływa na przynależność majątku, ale nie zmienia automatycznie zasad opodatkowania świadczenia z polisy.

Czy wypłata z polisy podlega PIT?

Co do zasady kwoty otrzymane z tytułu ubezpieczeń majątkowych i osobowych korzystają ze zwolnienia z podatku dochodowego od osób fizycznych na podstawie art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych. Przepis ten obejmuje świadczenia z ubezpieczeń, ale przewiduje wyjątki.

W szczególności trzeba uważać na część dochodową świadczeń związanych z inwestowaniem składki ubezpieczeniowej. Jeżeli umowa miała charakter oszczędnościowy lub inwestycyjny, zakład ubezpieczeń może rozliczyć podatek od dochodu według zasad właściwych dla dochodów z kapitałów pieniężnych. W praktyce najczęściej robi to sam płatnik, czyli ubezpieczyciel.

Dlatego przed oceną sprawy warto sprawdzić:

• rodzaj polisy,
• informację od ubezpieczyciela o sposobie rozliczenia wypłaty,
• czy część świadczenia została już pomniejszona o należny podatek.

Gdy pieniądze należą do męża, ale wpływają na rachunek żony

Jeżeli z dokumentów polisy wynika, że to mąż był uprawniony do świadczenia, a rachunek żony został wskazany wyłącznie jako rachunek do wypłaty, to co do zasady należy bronić stanowiska, że właścicielem środków pozostaje mąż. Sama techniczna wypłata na cudze konto nie musi oznaczać nabycia pieniędzy przez właścicielkę rachunku.

W takim układzie wypłata środków z konta przez żonę i przekazanie ich mężowi nie powinna być traktowana jako darowizna, lecz jako wydanie środków należących do męża. W razie pytań urzędu skarbowego liczą się jednak dowody: polisa, dyspozycja wypłaty, pismo ubezpieczyciela i historia rachunku.

W praktyce im lepiej udokumentowany jest tytuł wpływu, tym mniejsze ryzyko, że organ będzie próbował przypisać żonie własne przysporzenie albo inną czynność cywilnoprawną.

Gdy żona jest uprawniona do świadczenia i chce przekazać środki mężowi

Jeżeli natomiast to żona nabyła środki jako własne, a dopiero potem zamierza przekazać je mężowi, najczęściej mamy do czynienia z darowizną w rozumieniu art. 888 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Wtedy znaczenie ma ustawa o podatku od spadków i darowizn.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 2 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn podatkowi temu podlega nabycie przez osoby fizyczne własności rzeczy i praw majątkowych tytułem darowizny. Podatnikiem jest obdarowany, czyli w takim przypadku mąż.

Dla małżonków przewidziano pełne zwolnienie, ale po spełnieniu warunków z art. 4a ust. 1 pkt 1 i 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Oznacza to, że przy darowiźnie pieniędzy od żony do męża trzeba zwrócić uwagę na dwie kwestie:

1. mąż powinien zgłosić nabycie na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy od dnia otrzymania darowizny,
2. jeżeli wartość środków od tej samej osoby, liczona łącznie w okresie 5 lat poprzedzających rok ostatniego nabycia i z ostatnim nabyciem, przekracza kwotę określoną w art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn, otrzymanie pieniędzy trzeba udokumentować dowodem przelewu na rachunek nabywcy, jego rachunek inny niż płatniczy w banku lub SKOK albo przekazem pocztowym.

Dlatego najbezpieczniejsze rozwiązanie to nie wypłacać gotówki, lecz wykonać przelew z rachunku żony na rachunek męża z czytelnym tytułem, np. „darowizna”.

Zobacz również:

środki od męża – kiedy przelewy między małżonkami trzeba zgłaszać do urzędu skarbowego.

Czy można po prostu wypłacić gotówkę i oddać mężowi?

Prawnie jest to możliwe, ale podatkowo nie zawsze bezpieczne. Jeżeli ma to być darowizna korzystająca ze zwolnienia dla najbliższej rodziny, wypłata gotówki utrudnia spełnienie warunku dokumentacyjnego z art. 4a ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. W sporze z urzędem skarbowym może wtedy zabraknąć dowodu wymaganego do pełnego zwolnienia.

Jeżeli więc środki stały się własnością żony i mają zostać przekazane mężowi, znacznie bezpieczniej jest wykonać przelew niż przekazywać gotówkę.

Czy w takiej sytuacji grozi PCC od depozytu nieprawidłowego?

W starszych interpretacjach i orzeczeniach pojawiał się pogląd, że przechowywanie cudzych pieniędzy na własnym rachunku bankowym może zostać potraktowane jako depozyt nieprawidłowy, o którym mowa w art. 845 Kodeksu cywilnego. Taka kwalifikacja mogłaby prowadzić do opodatkowania podatkiem od czynności cywilnoprawnych.

Zgodnie z art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. j ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych opodatkowaniu PCC podlegają umowy depozytu nieprawidłowego, a stawka podatku wynosi 0,5% na podstawie art. 7 ust. 1 pkt 7 ustawy o PCC. Sankcyjna stawka 20% może pojawić się w przypadkach wskazanych w art. 7 ust. 5 ustawy o PCC, jeżeli podatnik powoła się przed organem na zawarcie takiej umowy, a podatek nie został wcześniej zapłacony.

Nie oznacza to jednak, że każdy wpływ cudzych pieniędzy na rachunek automatycznie tworzy depozyt nieprawidłowy. Taka ocena zależy od konkretnego stanu faktycznego, w tym od tego, czy strony rzeczywiście zawarły lub wykonywały stosunek prawny odpowiadający depozytowi nieprawidłowemu. Sam jednorazowy wpływ środków należnych mężowi na konto żony, wynikający z dyspozycji wypłaty z polisy, nie powinien być automatycznie utożsamiany z umową depozytu nieprawidłowego.

Jak postąpić najbezpieczniej w praktyce?

Znaczenie rozdzielności majątkowej

Przy rozdzielności majątkowej każdy z małżonków ma swój majątek osobisty i samodzielnie nim zarządza. Wynika to z art. 51¹ ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Oznacza to, że świadczenie z polisy należne mężowi co do zasady wchodzi do jego majątku, a nie do majątku żony.

Rozdzielność majątkowa nie blokuje jednak darowizn między małżonkami. Jeżeli pieniądze zostaną przekazane dobrowolnie z majątku jednego małżonka do majątku drugiego, może dojść do darowizny z wszystkimi jej skutkami podatkowymi. Podobny mechanizm występuje także wtedy, gdy chodzi o ubezpieczenie i prawo do skorzystania ze zwolnienia zależy od prawidłowej kwalifikacji świadczenia.

Jakie dokumenty warto zachować?

• umowę ubezpieczenia lub potwierdzenie warunków polisy,
• informację, kto był uprawniony do świadczenia,
• dyspozycję wypłaty z numerem rachunku,
• potwierdzenie przelewu od ubezpieczyciela,
• ewentualny przelew od żony do męża z odpowiednim tytułem,
• formularz SD-Z2 i potwierdzenie jego złożenia, jeżeli był potrzebny.

FAQ

Czy wypłata z polisy męża na konto żony zawsze oznacza darowiznę?

Nie. Jeżeli uprawnionym do świadczenia był mąż, a konto żony wskazano tylko do technicznej wypłaty, sama operacja bankowa nie musi oznaczać darowizny.

Czy mąż musi zgłaszać SD-Z2?

Tylko wtedy, gdy rzeczywiście otrzymuje od żony darowiznę podlegającą ustawie o podatku od spadków i darowizn i chce skorzystać ze zwolnienia z art. 4a tej ustawy.

Czy można oddać mężowi pieniądze w gotówce?

Można, ale przy darowiźnie pieniędzy jest to mniej bezpieczne niż przelew. Gotówka może utrudnić wykazanie prawa do zwolnienia podatkowego.

Czy urząd skarbowy może pytać o źródło pieniędzy?

Tak. Dlatego warto zachować polisę, potwierdzenie wypłaty i dokumenty pokazujące, czy żona była tylko odbiorcą technicznym, czy rzeczywistą beneficjentką świadczenia.

Czy wypłata z polisy zawsze jest zwolniona z PIT?

Nie zawsze w całości. Co do zasady działa zwolnienie z art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy o PIT, ale przy polisach z elementem inwestycyjnym trzeba sprawdzić, czy nie występuje opodatkowany dochód.

Źródła

• art. 21 ust. 1 pkt 4 ustawy z 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych,
• art. 1 ust. 1 pkt 2, art. 4a ust. 1 pkt 1 i 2, art. 9 ust. 1 pkt 1 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn,
• art. 845 i art. 888 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny,
• art. 1 ust. 1 pkt 1 lit. j, art. 7 ust. 1 pkt 7 i art. 7 ust. 5 ustawy z 9 września 2000 r. o podatku od czynności cywilnoprawnych,
• art. 51¹ ustawy z 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy,
• wyrok NSA z 10 czerwca 2011 r., II FSK 1722/10,
• wyrok NSA z 17 stycznia 2008 r., II FSK 1567/06.