Poświadczenie nieprawdy w protokole odbioru robót

Poświadczenie nieprawdy przez inspektora nadzoru budowlanego

W sprawie dotyczącej inspektora nadzoru punktem wyjścia jest art. 271 Kodeksu karnego. Przepis ten penalizuje tzw. fałsz intelektualny, czyli sytuację, w której dokument jest autentyczny, ale zawiera nieprawdziwą treść potwierdzoną przez osobę uprawnioną do jego wystawienia.

Zgodnie z art. 271 § 1 K.k. funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona do wystawienia dokumentu, która poświadcza w nim nieprawdę co do okoliczności mającej znaczenie prawne, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. W wypadku mniejszej wagi sprawcy grozi grzywna albo kara ograniczenia wolności. Jeżeli natomiast sprawca działa w celu osiągnięcia korzyści majątkowej lub osobistej, art. 271 § 3 K.k. przewiduje karę pozbawienia wolności od 6 miesięcy do 8 lat.

W praktyce oznacza to, że nie każde wadliwe podpisanie protokołu odbioru robót jest od razu przestępstwem. Trzeba ustalić, czy protokół był dokumentem w rozumieniu prawa karnego, czy podpisująca go osoba była uprawniona do potwierdzenia określonych okoliczności oraz czy nieprawdziwe stwierdzenie dotyczyło faktu mającego znaczenie prawne, np. wykonania robót zgodnie z umową, zakończenia danego etapu prac albo podstawy do zapłaty wynagrodzenia wykonawcy.

Czy każdy błąd w protokole odbioru oznacza przestępstwo?

Nie. Odpowiedzialność z art. 271 K.k. wymaga co do zasady winy umyślnej. Sprawca musi mieć świadomość, że poświadcza nieprawdę, i chcieć tego albo przynajmniej godzić się na to. Jeżeli podpisanie protokołu było skutkiem przeoczenia, błędnej oceny, zaufania do dokumentów wykonawcy albo braku możliwości rzetelnego sprawdzenia dachu z powodu śniegu i lodu, nie przesądza to jeszcze o popełnieniu przestępstwa.

Nie oznacza to jednak, że samo powołanie się na trudne warunki atmosferyczne wystarczy. W postępowaniu trzeba wykazać konkretnie, jakie elementy prac były zakryte, czy inspektor miał realną możliwość ich sprawdzenia, jaki był zakres jego obowiązków oraz czy mógł oprzeć się na oświadczeniach wykonawcy i kierownika budowy. Sąd będzie badał nie tylko treść protokołu, ale również całokształt zachowania osoby podpisującej dokument.

Jeżeli problem dotyczy nie tyle fałszywej treści dokumentu, ile podrobienia podpisu, przerobienia dokumentu albo użycia cudzego podpisu, w grę mogą wchodzić inne typy fałszerstwa. Art. 271 K.k. odnosi się bowiem przede wszystkim do sytuacji, w której funkcjonariusz publiczny lub inna osoba uprawniona potwierdza w autentycznym dokumencie nieprawdziwą okoliczność.

Znaczenie zamiaru i korzyści majątkowej

W opisanej sprawie szczególnie istotny jest zarzut działania w celu osiągnięcia korzyści majątkowej. Zgodnie z art. 115 § 4 K.k. korzyścią majątkową lub osobistą jest korzyść zarówno dla siebie, jak i dla kogo innego. Nie wystarczy jednak mechanicznie wskazać, że po podpisaniu protokołu wypłacono wynagrodzenie. Prokurator powinien wykazać, że nieprawdziwe poświadczenie zostało dokonane właśnie po to, aby uzyskać taką korzyść.

Jeżeli wynagrodzenie inspektora wynikało z umowy i było należne za wykonaną pracę, jest to ważny argument przeciwko kwalifikacji z art. 271 § 3 K.k. Nie daje on jednak automatycznej gwarancji korzystnego rozstrzygnięcia. Znaczenie ma m.in. to, czy wypłata była uzależniona od podpisania protokołu, czy protokół miał przyspieszyć płatność, czy inspektor wiedział o wadach oraz czy korzyść mogła dotyczyć także wykonawcy.

W starszym, nadal przywoływanym orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślano, że przy ocenie korzyści majątkowej trzeba badać, czy chodzi o realne, nienależne przysporzenie, czy o świadczenie wynikające z istniejącego stosunku prawnego. W aktualnej praktyce bezpieczniej formułować ten argument ostrożnie: należne wynagrodzenie osłabia tezę o działaniu dla korzyści, ale nie zastępuje analizy wszystkich okoliczności sprawy.

Odrębną kwestią od samego wystawienia dokumentu może być późniejsze posłużenie się dokumentem. W sprawach dokumentowych trzeba więc odróżnić osobę, która dokument wystawiła, osobę, która wyłudziła poświadczenie nieprawdy, oraz osobę, która później użyła takiego dokumentu.

Jak bronić się przed zarzutem poświadczenia nieprawdy?

Linia obrony powinna być oparta na faktach, a nie tylko na ogólnym twierdzeniu, że nie było zamiaru. W sprawie inspektora nadzoru warto zebrać i uporządkować dowody pokazujące, w jakich warunkach faktycznie doszło do odbioru robót i jakie informacje były wówczas dostępne.

Praktycznie znaczenie mogą mieć w szczególności:

• umowa określająca zakres obowiązków inspektora nadzoru,
• protokół odbioru, dziennik budowy, oświadczenia kierownika budowy i wykonawcy,
• zdjęcia z dnia odbioru lub z okresu bezpośrednio przed odbiorem,
• dane pogodowe, notatki, korespondencja e-mailowa i wiadomości dotyczące warunków na budowie,
• zeznania osób obecnych przy odbiorze,
• opinia biegłego co do tego, czy wady były widoczne i możliwe do stwierdzenia przy zachowaniu zwykłej staranności.

Wniosek o opinię biegłego może dotyczyć zwłaszcza tego, czy śnieg, lód albo inne warunki obiektywnie uniemożliwiały ocenę jakości remontu dachu. Jeżeli biegły potwierdzi, że wady nie były możliwe do zauważenia bez szczególnych czynności, rozebrania części elementów albo ponownej kontroli po ustąpieniu zimowych warunków, wzmacnia to argument o braku umyślności.

Poświadczenie nieprawdy a dokumenty pracownicze i inne dokumenty

Art. 271 K.k. może mieć znaczenie nie tylko przy odbiorach budowlanych. W praktyce zarzuty pojawiają się także przy zaświadczeniach, protokołach, oświadczeniach, dokumentacji księgowej, dokumentacji urzędowej oraz przy sporach o dokumenty pracownicze. Zawsze trzeba jednak ustalić, czy dana osoba była uprawniona do wystawienia dokumentu i czy poświadczona okoliczność miała znaczenie prawne.

Warto też odróżniać art. 271 K.k. od innych przepisów dotyczących dokumentów. Wyłudzenie poświadczenia nieprawdy może być oceniane przez pryzmat art. 272 K.k., a użycie dokumentu poświadczającego nieprawdę przez pryzmat art. 273 K.k. W praktyce kwalifikacja prawna wpływa również na ocenę przedawnienia, dlatego przy analizie spraw dokumentowych trzeba sprawdzić także art. 272-273 K.k. oraz przepisy ogólne o przedawnieniu.

Przedawnienie karalności poświadczenia nieprawdy

Dla czynu z art. 271 § 1 K.k., zagrożonego karą do 5 lat pozbawienia wolności, podstawowy termin przedawnienia karalności wynosi obecnie 10 lat. Dla typu kwalifikowanego z art. 271 § 3 K.k., zagrożonego karą do 8 lat pozbawienia wolności, podstawowy termin wynosi 15 lat. W wypadku mniejszej wagi termin może być krótszy, ale zawsze wymaga to indywidualnej oceny kwalifikacji prawnej czynu.

Jeżeli w okresie przedawnienia wszczęto postępowanie, termin może ulec przedłużeniu na zasadach określonych w art. 102 K.k. Dlatego w konkretnej sprawie trzeba ustalić datę czynu, kwalifikację prawną, datę wszczęcia postępowania oraz ewentualne zmiany zarzutów.

FAQ

Podsumowanie

W sprawie inspektora nadzoru najważniejsze jest wykazanie, że podpisanie protokołu nie było świadomym potwierdzeniem nieprawdy. Trzeba pokazać, że wady robót nie były widoczne w dniu odbioru, że inspektor działał w oparciu o dostępne dokumenty i oświadczenia oraz że nie miał celu uzyskania nienależnej korzyści majątkowej.

Obrona powinna być aktywna: należy analizować akta, zgłaszać wnioski dowodowe, żądać uzupełnienia opinii biegłego i precyzyjnie oddzielać błąd lub brak staranności od umyślnego poświadczenia nieprawdy. W sprawach karnych o dokumenty szczegóły mają decydujące znaczenie.

Źródła

• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny, w szczególności art. 115 § 4 i § 14, art. 271, art. 272, art. 273, art. 101 i art. 102.
• Tekst jednolity Kodeksu karnego: Dz. U. z 2025 r. poz. 383, Internetowy System Aktów Prawnych: Kodeks karny w ISAP.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 17 maja 1972 r., III KR 67/72, OSNKW 1972, nr 10, poz. 157.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 30 stycznia 1980 r., VII KZP 41/78, OSNKW 1980, nr 3, poz. 24.
• Stan prawny uwzględniony na dzień 11 czerwca 2026 r.