Posiadanie marihuany, zatrzymanie i dozór policyjny

Zatrzymanie po znalezieniu marihuany – kiedy może być legalne?

W sprawach narkotykowych samo ujawnienie środków odurzających lub woreczków z ich pozostałościami zwykle powoduje wszczęcie czynności karnych. Nie oznacza to jednak automatycznie, że każde zatrzymanie jest prawidłowe. Zgodnie z art. 244 Kodeksu postępowania karnego policja może zatrzymać osobę podejrzaną, jeżeli istnieje uzasadnione przypuszczenie popełnienia przestępstwa i jednocześnie zachodzi jedna z ustawowych przesłanek, np. obawa ucieczki, ukrycia się, zatarcia śladów, brak możliwości ustalenia tożsamości albo przesłanki trybu przyspieszonego.

Jeżeli w mieszkaniu znaleziono jedynie śladowe ilości marihuany, trzeba odróżnić odpowiedzialność za posiadanie od dużo poważniejszych zarzutów, takich jak udział w obrocie narkotykami albo w zorganizowanej grupie przestępczej. Sam fakt, że ktoś przyznał, iż woreczki były jego i że okazjonalnie palił marihuanę, nie przesądza jeszcze o udziale w handlu narkotykami. W takiej sytuacji istotne są m.in. ilość i rodzaj substancji, wyniki opinii biegłego, sposób zapakowania, zabezpieczone wiadomości, pieniądze, wagi, zeznania innych osób oraz kontekst całej sprawy.

Ile może trwać zatrzymanie i jakie prawa ma zatrzymany?

Zatrzymanego należy natychmiast poinformować o przyczynach zatrzymania i o przysługujących mu prawach. W praktyce trzeba zwrócić uwagę, czy sporządzono protokół zatrzymania, czy wskazano realne podstawy zatrzymania, czy umożliwiono kontakt z obrońcą oraz czy pouczono o prawie do zażalenia.

Jeżeli prokurator chce wystąpić o tymczasowe aresztowanie, zatrzymany powinien zostać przekazany do dyspozycji sądu w ciągu 48 godzin od chwili zatrzymania. Następnie zatrzymanego trzeba zwolnić, jeżeli w ciągu 24 godzin od przekazania go do dyspozycji sądu nie doręczono mu albo nie ogłoszono postanowienia o zastosowaniu tymczasowego aresztowania. Jeżeli nie ma podstaw do dalszego zatrzymania, osoba zatrzymana powinna zostać zwolniona wcześniej.

Zażalenie na zatrzymanie

Na zatrzymanie przysługuje zażalenie do sądu. W zażaleniu można domagać się zbadania trzech kwestii: legalności zatrzymania, czyli zgodności z przepisami, zasadności zatrzymania, czyli faktycznej potrzeby pozbawienia wolności, oraz prawidłowości zatrzymania, czyli sposobu przeprowadzenia czynności.

Najbezpieczniej przyjąć, że termin na wniesienie zażalenia wynosi 7 dni od dnia zatrzymania. Zwolnienie z izby zatrzymań nie odbiera prawa do złożenia zażalenia. Jeżeli sąd stwierdzi, że zatrzymanie było bezzasadne, nielegalne albo nieprawidłowe, może to mieć znaczenie dla dalszej obrony oraz dla ewentualnych roszczeń za niesłuszne zatrzymanie.

Co grozi za posiadanie marihuany?

Podstawowym przepisem jest art. 62 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Kto wbrew przepisom ustawy posiada środki odurzające lub substancje psychotropowe, podlega karze pozbawienia wolności do 3 lat. Jeżeli sprawa dotyczy znacznej ilości, zagrożenie wzrasta od roku do 10 lat pozbawienia wolności. W wypadku mniejszej wagi możliwa jest grzywna, kara ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku.

Przy nieznacznej ilości przeznaczonej na własny użytek trzeba rozważyć art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Przepis ten pozwala umorzyć postępowanie, nawet przed formalnym wszczęciem śledztwa lub dochodzenia, jeżeli orzeczenie kary byłoby niecelowe ze względu na okoliczności czynu i stopień jego społecznej szkodliwości. Nie jest to jednak automatyczna legalizacja posiadania marihuany. Organ ocenia konkretną sprawę, w tym ilość, przeznaczenie środka, wcześniejszą karalność, zachowanie podejrzanego i materiał dowodowy.

Jeżeli zabezpieczono wyłącznie resztki substancji w woreczkach, obrona powinna sprawdzić opinię biegłego: czy substancja została jednoznacznie zidentyfikowana, jaka była jej masa netto, czy możliwe było jej realne użycie oraz czy materiał dowodowy potwierdza posiadanie środka odurzającego, a nie jedynie kontakt z pozostałościami.

Dozór policyjny – czym jest i kiedy można go zastosować?

Dozór policyjny jest środkiem zapobiegawczym. Nie jest karą ani wyrokiem, lecz ma zabezpieczyć prawidłowy tok postępowania, np. zapobiec ucieczce, ukrywaniu się, matactwu lub popełnieniu kolejnego poważnego czynu. Podstawą stosowania środków zapobiegawczych jest przede wszystkim art. 249 Kodeksu postępowania karnego, a sam dozór reguluje art. 275 Kodeksu postępowania karnego.

Osoba oddana pod dozór ma obowiązek stosować się do wymagań określonych w postanowieniu sądu lub prokuratora. Zazwyczaj chodzi o stawianie się w jednostce Policji w określonych terminach, okazywanie dokumentu tożsamości i udzielanie informacji potrzebnych do kontroli dozoru. W zależności od sprawy postanowienie może też zawierać dodatkowe obowiązki lub zakazy, np. zakaz kontaktu z określonymi osobami, zakaz opuszczania miejsca pobytu albo obowiązek zawiadamiania o wyjazdach.

Jeżeli podejrzany nie wykonuje dozoru, prokurator może uznać, że łagodniejszy środek nie wystarcza. W sprawach dotyczących znacznych ilości narkotyków, obrotu nimi albo zorganizowanej grupy przestępczej ryzyko wniosku o tymczasowe aresztowanie jest realne, zwłaszcza gdy zachowanie podejrzanego utrudnia postępowanie.

Zażalenie na dozór policyjny i wniosek o jego zmianę

Na postanowienie prokuratora o zastosowaniu dozoru policyjnego przysługuje zażalenie do sądu rejonowego, w którego okręgu prowadzi się postępowanie. Zasadniczo termin na zażalenie wynosi 7 dni od ogłoszenia albo doręczenia postanowienia. W zażaleniu należy wykazać, że środek jest niepotrzebny, zbyt dolegliwy albo nieproporcjonalny do sytuacji.

Niezależnie od zażalenia podejrzany może w każdym czasie złożyć wniosek o uchylenie albo zmianę środka zapobiegawczego. W postępowaniu przygotowawczym taki wniosek rozpoznaje prokurator, a po wniesieniu aktu oskarżenia – sąd. Warto dołączyć argumenty praktyczne i dowody, np. stałe miejsce zamieszkania, pracę, rodzinę, dotychczasowe stawiennictwo, brak prób kontaktu ze świadkami i brak ryzyka ucieczki.

Zarzut udziału w zorganizowanej grupie a znalezienie śladowych ilości marihuany

W opisanej sprawie pojawił się również art. 258 § 1 Kodeksu karnego, czyli udział w zorganizowanej grupie albo związku mających na celu popełnienie przestępstwa lub przestępstwa skarbowego. Aktualnie czyn ten jest zagrożony karą od 6 miesięcy do 8 lat pozbawienia wolności. W praktyce przyjmuje się, że zorganizowana grupa to co najmniej trzy osoby, pewna trwałość, element organizacji i świadomość uczestnika, że bierze udział w strukturze nastawionej na popełnianie przestępstw.

Samo okazjonalne używanie marihuany albo posiadanie kilku woreczków ze śladową ilością nie wystarcza jeszcze do przypisania udziału w zorganizowanej grupie. Prokuratura musi wykazać świadomy udział w grupie, a nie wyłącznie znajomość z osobami podejrzanymi. Obrona powinna więc analizować, czy dowody rzeczywiście wskazują na przynależność do grupy, podział ról, podporządkowanie, stałość działania i akceptację celu przestępczego.

Równie poważny jest art. 56 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, dotyczący wprowadzania do obrotu znacznej ilości środków odurzających, substancji psychotropowych, nowych substancji psychoaktywnych lub słomy makowej. Grozi za to grzywna i kara pozbawienia wolności od 2 do 12 lat. Jeżeli komuś zarzuca się jedynie posiadanie na własny użytek, należy konsekwentnie oddzielać tę sytuację od obrotu znacznymi ilościami.

Porównanie możliwych sytuacji prawnych

Czy warto rozważyć skazanie bez rozprawy?

Skazanie bez rozprawy z art. 335 Kodeksu postępowania karnego może być korzystne tylko wtedy, gdy materiał dowodowy jest jednoznaczny, okoliczności czynu i wina nie budzą wątpliwości, a uzgodniona kara jest rzeczywiście akceptowalna. Prokurator może wystąpić do sądu z wnioskiem o wydanie wyroku skazującego na posiedzeniu i orzeczenie uzgodnionych kar lub innych środków.

Nie należy jednak traktować tej instytucji jako automatycznie najlepszej drogi. Jeżeli wątpliwe są ilość substancji, przeznaczenie narkotyków, legalność przeszukania, zasadność zatrzymania, przynależność do grupy albo sam zamiar udziału w obrocie, przed uzgodnieniem kary warto dokładnie przeanalizować akta. Skazanie bez rozprawy nadal jest wyrokiem skazującym i może mieć skutki w Krajowym Rejestrze Karnym.

FAQ

Czy za śladową ilość marihuany zawsze grozi skazanie?

Nie zawsze. Posiadanie jest co do zasady karalne, ale przy nieznacznej ilości na własny użytek można wnosić o umorzenie na podstawie art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Jeżeli zabezpieczono jedynie ślady substancji, kluczowa jest opinia biegłego i ocena, czy rzeczywiście doszło do posiadania środka odurzającego.

Czy można odmówić składania wyjaśnień po zatrzymaniu?

Tak. Podejrzany ma prawo do odmowy składania wyjaśnień i do odmowy odpowiedzi na poszczególne pytania. W sprawach narkotykowych pochopne przyznanie się albo opisywanie źródła narkotyków bez znajomości akt może utrudnić późniejszą obronę.

Czy dozór policyjny można uchylić?

Tak. Można złożyć zażalenie na postanowienie o zastosowaniu dozoru, a także wniosek o uchylenie albo zmianę środka zapobiegawczego, jeżeli ustały podstawy jego stosowania albo obowiązki są zbyt dolegliwe. Wniosek warto poprzeć konkretnymi dowodami, np. potwierdzeniem pracy, stałego miejsca zamieszkania i dotychczasowego stawiennictwa.

Co grozi za niestawienie się na dozór?

Jednorazowa, usprawiedliwiona nieobecność powinna być jak najszybciej wyjaśniona i udokumentowana. Lekceważenie dozoru może jednak zostać potraktowane jako sygnał, że łagodny środek nie wystarcza, co zwiększa ryzyko zastosowania surowszego środka zapobiegawczego.

Czy art. 335 K.p.k. zawsze jest korzystny?

Nie. Skazanie bez rozprawy może skrócić postępowanie i pozwolić na uzgodnienie kary, ale nadal kończy się wyrokiem skazującym. Nie warto go akceptować, gdy istnieją istotne wątpliwości co do winy, ilości narkotyków, kwalifikacji prawnej albo legalności czynności procesowych.

Źródła

• Ustawa z dnia 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii – w szczególności art. 56, art. 62 i art. 62a.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny – w szczególności art. 258.
• Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego – w szczególności art. 244, art. 246, art. 249–254, art. 275 i art. 335.