Kradzież dokonana przez pracownika

Co zrobić, gdy pracownik ukradł mienie firmy?

W opisanej sytuacji pracodawca powinien równolegle zabezpieczyć dowody, zgłosić sprawę organom ścigania, rozważyć rozwiązanie umowy o pracę bez wypowiedzenia oraz przygotować roszczenie odszkodowawcze. Kradzież paliwa, gotówki, wyposażenia pojazdu, dokumentów przewozowych lub innych składników majątku firmy może oznaczać odpowiedzialność pracowniczą, cywilną i karną.

Podstawowym obowiązkiem pracownika jest dbanie o dobro zakładu pracy oraz ochrona jego mienia. Wynika to wprost z art. 100 § 2 pkt 4 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy. Naruszenie tego obowiązku przez zabór albo przywłaszczenie rzeczy pracodawcy może być kwalifikowane jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych.

W praktyce warto od razu sporządzić protokół szkody, zebrać dokumenty potwierdzające powierzenie mienia, zabezpieczyć monitoring, dane GPS, korespondencję, dokumenty wydania paliwa, gotówki, kart flotowych, urządzeń, wyposażenia auta oraz dokumentację dotyczącą porzuconego pojazdu.

Zwolnienie dyscyplinarne za kradzież

Jeżeli sprawcą jest pracownik zatrudniony na podstawie umowy o pracę, pracodawca może rozważyć rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika. Podstawą jest art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy, zgodnie z którym pracodawca może rozwiązać umowę o pracę bez wypowiedzenia w razie ciężkiego naruszenia przez pracownika podstawowych obowiązków pracowniczych.

Pracodawca nie zawsze musi czekać na prawomocny wyrok karny. Jeżeli dysponuje wiarygodnymi dowodami kradzieży lub przywłaszczenia, może oprzeć rozwiązanie umowy na ciężkim naruszeniu obowiązków pracowniczych. W wyroku Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2000 r., sygn. akt I PKN 28/00, wskazano, że dbałość o mienie pracodawcy i jego ochrona stanowią podstawowy obowiązek pracownika, a kradzież mienia pracodawcy lub jej usiłowanie należy traktować jako ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych w rozumieniu art. 52 § 1 pkt 1 Kodeksu pracy.

Podobnie w wyroku Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1999 r., sygn. akt I PKN 361/99, podkreślono, że przywłaszczenie mienia pracodawcy może uzasadniać rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia niezależnie od tego, czy ze względu na wartość mienia czyn stanowi przestępstwo, czy wykroczenie.

Trzeba jednak pilnować terminu. Zgodnie z art. 52 § 2 Kodeksu pracy rozwiązanie umowy bez wypowiedzenia z winy pracownika nie może nastąpić po upływie 1 miesiąca od uzyskania przez pracodawcę wiadomości o okoliczności uzasadniającej rozwiązanie umowy. Jeżeli pracownika reprezentuje zakładowa organizacja związkowa, pracodawca ma obowiązek zasięgnąć jej opinii na podstawie art. 52 § 3 Kodeksu pracy.

Odpowiedzialność materialna pracownika za szkodę

Odpowiedzialność pracownika za szkodę wyrządzoną pracodawcy regulują art. 114-127 Kodeksu pracy. Jeżeli szkoda została wyrządzona nieumyślnie, zgodnie z art. 119 Kodeksu pracy odszkodowanie zasadniczo nie może przewyższać kwoty trzymiesięcznego wynagrodzenia pracownika przysługującego mu w dniu wyrządzenia szkody.

Inaczej jest przy winie umyślnej. Zgodnie z art. 122 Kodeksu pracy, jeżeli pracownik umyślnie wyrządził pracodawcy szkodę, jest obowiązany do jej naprawienia w pełnej wysokości. Kradzież albo świadome przywłaszczenie mienia co do zasady wskazuje na umyślność, choć ostateczna ocena zależy od dowodów.

Pełne odszkodowanie może obejmować zarówno rzeczywistą stratę, jak i utracone korzyści. Wynika to z art. 361 § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, stosowanego w sprawach nieuregulowanych w prawie pracy na podstawie art. 300 Kodeksu pracy, o ile nie jest sprzeczny z zasadami prawa pracy. Utracone korzyści trzeba jednak udowodnić, np. przez wykazanie utraconego kontraktu, kar umownych, kosztów wynajęcia pojazdu zastępczego, kosztów odzyskania dokumentów lub przestoju.

Mienie powierzone z obowiązkiem zwrotu albo wyliczenia się

W sprawach transportowych często mamy do czynienia z mieniem powierzonym kierowcy: pojazdem, kartami paliwowymi, gotówką na trasę, dokumentami przewozowymi, urządzeniami, narzędziami, telefonem, terminalem, wyposażeniem kabiny czy paliwem. Szczególne znaczenie ma art. 124 Kodeksu pracy.

Zgodnie z art. 124 § 1 Kodeksu pracy pracownik, któremu powierzono z obowiązkiem zwrotu albo do wyliczenia się pieniądze, papiery wartościowe, kosztowności, narzędzia, instrumenty lub podobne przedmioty, środki ochrony indywidualnej, odzież i obuwie robocze, odpowiada w pełnej wysokości za szkodę powstałą w tym mieniu. Na podstawie art. 124 § 2 Kodeksu pracy pełna odpowiedzialność dotyczy również innego mienia powierzonego z obowiązkiem zwrotu albo wyliczenia się.

Pracownik może uwolnić się od tej odpowiedzialności tylko wtedy, gdy wykaże przesłanki z art. 124 § 3 Kodeksu pracy, czyli że szkoda powstała z przyczyn od niego niezależnych, w szczególności wskutek niezapewnienia przez pracodawcę warunków umożliwiających zabezpieczenie powierzonego mienia. W przypadku świadomej kradzieży taka obrona jest zwykle trudna, ale w sporze sądowym trzeba liczyć się z koniecznością wykazania prawidłowego powierzenia mienia i wysokości szkody.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 15 listopada 1985 r., sygn. akt IV PR 221/85, wskazał, że pracownik, któremu powierzono mienie w sposób prawidłowy, ponosi odpowiedzialność materialną na podstawie art. 124 Kodeksu pracy, nawet jeżeli nie podpisał osobnej deklaracji o przyjęciu odpowiedzialności materialnej za powierzone mienie.

Jakich kwot może żądać pracodawca?

Pracodawca może dochodzić przede wszystkim wartości skradzionego albo przywłaszczonego mienia. W opisanej sytuacji mogą to być m.in. wartość paliwa, gotówki, wyposażenia pojazdu, dokumentów, kosztów odtworzenia dokumentacji, kosztów holowania, zabezpieczenia lub odbioru porzuconego pojazdu, naprawy ewentualnych uszkodzeń oraz kosztów przestoju.

Jeżeli pracodawca utracił płynność finansową, samo powołanie się na trudności finansowe nie wystarczy. Trzeba wykazać normalny związek przyczynowy między działaniem pracownika a szkodą, zgodnie z art. 361 § 1 Kodeksu cywilnego w zw. z art. 300 Kodeksu pracy. Należy więc udokumentować, że określone straty lub utracone korzyści były typowym i możliwym do przewidzenia następstwem kradzieży.

Postępowanie karne i wniosek o naprawienie szkody

Zabór cudzej rzeczy ruchomej może stanowić kradzież z art. 278 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Jeżeli pracownik przywłaszczył rzecz powierzoną, np. pieniądze, paliwo, wyposażenie albo inne mienie przekazane mu do rozliczenia, w grę może wchodzić art. 284 § 2 Kodeksu karnego, czyli przywłaszczenie rzeczy powierzonej. Jeżeli czyn dotyczy dokumentu, np. usunięcia, ukrycia lub zatrzymania dokumentu, którym sprawca nie ma prawa wyłącznie rozporządzać, znaczenie może mieć także art. 276 Kodeksu karnego.

Pracodawca występuje w sprawie karnej jako pokrzywdzony w rozumieniu art. 49 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego, jeżeli jego dobro prawne zostało bezpośrednio naruszone lub zagrożone przez przestępstwo. Jako pokrzywdzony może składać wnioski dowodowe, przedstawiać dokumenty, żądać informacji o sprawie oraz złożyć wniosek o naprawienie szkody.

Najważniejszy jest art. 46 § 1 Kodeksu karnego. Na jego podstawie sąd karny, w razie skazania, może orzec obowiązek naprawienia szkody w całości albo w części. Wniosek pokrzywdzonego składa się zgodnie z art. 49a Kodeksu postępowania karnego. W praktyce najlepiej zrobić to pisemnie jak najwcześniej i dołączyć szczegółowe wyliczenie szkody wraz z dowodami.

Jeżeli sąd karny orzeknie obowiązek naprawienia szkody, wyrok po nadaniu klauzuli wykonalności może być podstawą egzekucji komorniczej. Jeżeli sąd karny nie orzeknie pełnej kwoty albo nie rozstrzygnie całego roszczenia, pracodawca może dochodzić pozostałej części w postępowaniu cywilnym lub przed sądem pracy, zależnie od charakteru roszczenia.

Czy potrzebny jest osobny pozew o odszkodowanie?

Osobny pozew może być potrzebny, jeżeli pracownik nie naprawi szkody dobrowolnie, a w postępowaniu karnym nie zostanie zasądzona pełna kwota. W przypadku pracownika zatrudnionego na podstawie umowy o pracę roszczenie pracodawcy wynikające ze stosunku pracy co do zasady należy do spraw z zakresu prawa pracy w rozumieniu art. 476 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.

Jeżeli osoba wykonywała zadania na podstawie umowy zlecenia, kontraktu B2B lub innej umowy cywilnoprawnej, nie stosuje się art. 114-127 Kodeksu pracy. Wtedy podstawą roszczeń będą przede wszystkim przepisy Kodeksu cywilnego, np. art. 471 Kodeksu cywilnego w razie nienależytego wykonania zobowiązania albo art. 415 Kodeksu cywilnego w razie czynu niedozwolonego. Dlatego przed skierowaniem pozwu trzeba ustalić, czy sprawca był pracownikiem w rozumieniu art. 2 Kodeksu pracy.

Prawomocny wyrok skazujący może ułatwić późniejszy proces cywilny. Zgodnie z art. 11 Kodeksu postępowania cywilnego ustalenia prawomocnego wyroku skazującego co do popełnienia przestępstwa wiążą sąd cywilny. Nie oznacza to jednak automatycznego zasądzenia każdej żądanej kwoty, ponieważ wysokość szkody nadal trzeba wykazać, jeżeli nie została już rozstrzygnięta w wyroku karnym.

Przedawnienie roszczeń pracodawcy

Terminy przedawnienia zależą od podstawy odpowiedzialności. Dla roszczeń pracodawcy o naprawienie szkody wyrządzonej przez pracownika wskutek niewykonania lub nienależytego wykonania obowiązków pracowniczych art. 291 § 2 Kodeksu pracy przewiduje termin 1 roku od dnia, w którym pracodawca powziął wiadomość o wyrządzeniu szkody przez pracownika, nie później jednak niż 3 lata od jej wyrządzenia.

Jeżeli pracownik wyrządził szkodę umyślnie, art. 291 § 3 Kodeksu pracy odsyła do przepisów Kodeksu cywilnego. Jeżeli szkoda wynikła ze zbrodni lub występku, znaczenie ma art. 442¹ § 2 Kodeksu cywilnego, który przewiduje przedawnienie roszczenia o naprawienie szkody z upływem 20 lat od dnia popełnienia przestępstwa. W każdym przypadku warto działać szybko, bo z upływem czasu trudniej zabezpieczyć dowody i ustalić majątek sprawcy.

Czego nie robić przy dochodzeniu odszkodowania?

Pracodawca nie powinien samowolnie potrącać z wynagrodzenia pracownika kwot odszkodowania bez podstawy prawnej. Potrącenia z wynagrodzenia są ograniczone art. 87 Kodeksu pracy, a potrącenia innych należności niż wymienione w tym przepisie wymagają pisemnej zgody pracownika zgodnie z art. 91 § 1 Kodeksu pracy. Bez zgody pracownika albo tytułu wykonawczego potrącenie może narazić pracodawcę na spór o wynagrodzenie.

Nie należy też poprzestawać na ogólnym stwierdzeniu, że firma straciła płynność finansową. W pozwie lub wniosku o naprawienie szkody trzeba wskazać konkretne składniki szkody, ich wartość, datę powstania oraz związek z zachowaniem pracownika.

FAQ

Podsumowanie

W przypadku kradzieży dokonanej przez pracownika pracodawca może działać na kilku płaszczyznach: rozwiązać umowę w trybie dyscyplinarnym, zgłosić przestępstwo, złożyć wniosek o naprawienie szkody w postępowaniu karnym oraz dochodzić odszkodowania w procesie cywilnym lub przed sądem pracy. Największe znaczenie mają dowody powierzenia mienia, dowody samego zaboru lub przywłaszczenia oraz rzetelne wyliczenie szkody.

Przy szkodzie umyślnej i przy mieniu powierzonym pracownik może odpowiadać w pełnej wysokości. Obejmuje to nie tylko wartość rzeczy, lecz także inne udowodnione koszty i utracone korzyści, jeżeli pozostają w normalnym związku przyczynowym z działaniem pracownika.

Źródła

• Art. 2, art. 52 § 1-3, art. 87, art. 91 § 1, art. 100 § 2 pkt 4, art. 114-127, art. 119, art. 122, art. 124, art. 291 § 2-3 oraz art. 300 ustawy z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy.
• Art. 361 § 1-2, art. 415, art. 471 oraz art. 442¹ § 2 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 46 § 1, art. 276, art. 278 § 1 oraz art. 284 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.
• Art. 49 § 1 i art. 49a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks postępowania karnego.
• Art. 11 i art. 476 § 1 pkt 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 119 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. Kodeks wykroczeń.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 12 września 2000 r., sygn. akt I PKN 28/00.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 10 listopada 1999 r., sygn. akt I PKN 361/99.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 15 listopada 1985 r., sygn. akt IV PR 221/85.