Ugoda w sprawie o zasiedzenie nieruchomości – czy można się wycofać?

Porozumienie podczas oględzin a skuteczna ugoda

W sprawach o zasiedzenie nieruchomości często dochodzi do rozmów ugodowych podczas oględzin, na korytarzu sądowym albo w korespondencji między uczestnikami. Trzeba jednak odróżnić wstępne porozumienie od ugody zawartej przed sądem.

Jeżeli uzgodnienia zapadły tylko podczas wizji lokalnej lub oględzin i nie zostały formalnie zawarte jako ugoda przed sądem, to co do zasady nie wywołują skutku w postaci zakończenia postępowania. W postępowaniu cywilnym ugoda zawarta przed sądem jest wpisywana do protokołu rozprawy albo zamieszczana w odrębnym dokumencie stanowiącym część protokołu – wynika to z art. 223 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Oznacza to, że samo stwierdzenie podczas oględzin, iż strony „doszły do ugody”, nie musi jeszcze oznaczać, że sprawa została prawnie zakończona. Istotne jest to, czy sąd odebrał od stron zgodne oświadczenia i czy treść ugody została formalnie utrwalona.

Czy można wycofać się z ustaleń przed rozprawą?

Tak – jeżeli do formalnej ugody sądowej jeszcze nie doszło, możesz przed rozprawą złożyć pismo procesowe, w którym jasno wskażesz, że nie podtrzymujesz wcześniejszych ustaleń i nie wyrażasz zgody na zawarcie ugody o uzgodnionej wcześniej treści.

W praktyce warto w takim piśmie:

• wskazać sygnaturę sprawy,
• opisać, kiedy i w jakich okolicznościach doszło do wcześniejszych rozmów,
• oświadczyć, że porozumienie miało charakter wstępny,
• wyraźnie podać, że nie zgadzasz się na zakończenie sprawy ugodą na tych warunkach,
• ewentualnie przedstawić własne stanowisko co do dalszego prowadzenia sprawy.

Takie pismo nie jest „zażaleniem”, jeżeli sąd nie wydał jeszcze postanowienia kończącego postępowanie. To po prostu stanowisko procesowe uczestnika, złożone przed rozprawą.

Zobacz również:

• wniosek o stwierdzenie zasiedzenia gdy właściciel jest nieznany
• posiadanie zależne a prawo zasiedzenia nieruchomości

Kiedy ugoda w sprawie o zasiedzenie staje się wiążąca?

Ugoda sądowa staje się doniosła procesowo wtedy, gdy zostanie zawarta przed sądem zgodnie z art. 223 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd powinien przy tym czuwać, aby treść ugody nie była sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego ani nie zmierzała do obejścia prawa – art. 223 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Jeżeli strony skutecznie zawrą ugodę, sąd zazwyczaj kończy sprawę przez umorzenie postępowania. Podstawę umorzenia stanowi art. 355 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego w zw. z przepisami o postępowaniu nieprocesowym, stosowanymi do spraw o zasiedzenie na mocy art. 13 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Sprawa o stwierdzenie zasiedzenia toczy się w trybie nieprocesowym. Zgodnie z art. 609 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego wniosek o stwierdzenie zasiedzenia rozpoznaje sąd w postępowaniu nieprocesowym, a do takich spraw odpowiednio stosuje się przepisy ogólne o tym trybie.

Czy po ugodzie można wnieść zażalenie?

Jeżeli sąd wydał już postanowienie o umorzeniu postępowania, trzeba ocenić, czy jest to orzeczenie zaskarżalne i w jakim terminie. W aktualnym stanie prawnym zasady zaskarżania postanowień reguluje przede wszystkim art. 394 § 1 oraz art. 394^1a Kodeksu postępowania cywilnego – zakres dopuszczalnych zażaleń zależy od rodzaju orzeczenia i etapu sprawy.

W praktyce postanowienie o umorzeniu postępowania co do zasady jest orzeczeniem kończącym sprawę. Aby prawidłowo ocenić środek zaskarżenia i termin, trzeba sprawdzić treść pouczenia doręczonego przez sąd wraz z postanowieniem. Nie należy zakładać automatycznie, że w każdej sytuacji właściwe będzie właśnie „zażalenie”, bo znaczenie ma aktualna konstrukcja przepisów i sposób zakończenia sprawy.

Jeżeli ugoda została zawarta pod wpływem błędu, groźby albo doszło do innej wady oświadczenia woli, ocena możliwości podważenia jej skutków może wymagać sięgnięcia także do przepisów prawa cywilnego materialnego, w szczególności art. 82–88 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. To jednak zawsze zależy od konkretnego stanu faktycznego i treści protokołu.

Jaki jest termin na reakcję?

Jeżeli ugoda nie została jeszcze zawarta przed sądem, nie obowiązuje termin na wniesienie zażalenia, bo nie ma jeszcze orzeczenia do zaskarżenia. Wtedy należy działać niezwłocznie i złożyć pismo jeszcze przed rozprawą albo najpóźniej na rozprawie oświadczyć do protokołu, że nie wyrażasz zgody na ugodę.

Jeżeli natomiast sąd już wydał postanowienie, termin biegnie według zasad wynikających z Kodeksu postępowania cywilnego i pouczenia doręczonego przez sąd. W praktyce trzeba zwrócić uwagę zwłaszcza na datę ogłoszenia orzeczenia, datę doręczenia odpisu oraz to, czy strona była obecna na posiedzeniu.

Kto ponosi opłaty sądowe w sprawie o zasiedzenie?

Sprawa o zasiedzenie toczy się w postępowaniu nieprocesowym, a koszty są rozliczane według art. 520 Kodeksu postępowania cywilnego. Zgodnie z art. 520 § 1 każdy uczestnik ponosi koszty związane ze swoim udziałem w sprawie. Jeżeli jednak uczestnicy są w różnym stopniu zainteresowani wynikiem postępowania albo ich interesy są sprzeczne, sąd może stosunkowo rozdzielić obowiązek zwrotu kosztów lub obciążyć nimi jednego z uczestników – art. 520 § 2 i § 3 Kodeksu postępowania cywilnego.

To oznacza, że nie ma jednej automatycznej odpowiedzi, kto zawsze „płaci za sprawę”. Znaczenie mają między innymi:

• czy uczestnicy popierają wniosek, czy mu się sprzeciwiają,
• czy doszło do sporu co do faktów,
• czy konieczne były oględziny, biegły, mapa lub inne dowody,
• czy któryś z uczestników swoim zachowaniem spowodował dodatkowe koszty.

Jeżeli chodzi o opłatę od samego wniosku o stwierdzenie zasiedzenia, jest ona stała i wynika z art. 40 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Obecnie opłata od wniosku o stwierdzenie zasiedzenia wynosi 2000 zł.

Zobacz również:

• czy darowizna działki dziecku przerwie zasiedzenie
• zasiedzenie mieszkania przez małżonka po rozwodzie

Co warto zrobić przed najbliższą rozprawą?

Jeżeli nie chcesz, aby sprawa zakończyła się zgodnie z wcześniejszymi ustaleniami, najlepiej:

1. złożyć przed rozprawą pismo do sądu,
2. przesłać odpis pisma pozostałym uczestnikom, jeżeli sąd tego wymaga lub gdy chcesz uniknąć zarzutu zaskoczenia stanowiskiem,
3. na rozprawie wyraźnie podtrzymać, że nie zgadzasz się na ugodę,
4. poprosić o odnotowanie Twojego stanowiska w protokole.

W sprawie o zasiedzenie szczególnie ważne są też dokumenty dotyczące posiadania samoistnego, okresu posiadania i zachowania współwłaścicieli. Jeżeli spór dotyczy tego, czy wnioskodawca był wyłącznie posiadaczem samoistnym, czy tylko korzystał z nieruchomości jako współwłaściciel, może to mieć zasadnicze znaczenie dla wyniku sprawy.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak w praktyce ocenia się wcześniejsze ustalenia stron i koszty w sprawie o zasiedzenie.

FAQ

Czy ustalenia podczas wizji lokalnej są już ugodą sądową?

Nie zawsze. O ugodzie sądowej można mówić co do zasady wtedy, gdy została zawarta przed sądem i utrwalona zgodnie z art. 223 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego.

Czy mogę złożyć zażalenie jeszcze przed rozprawą?

Nie, jeżeli sąd nie wydał jeszcze żadnego postanowienia kończącego sprawę. Przed rozprawą składa się zwykłe pismo procesowe ze stanowiskiem, a nie środek zaskarżenia.

Czy sąd musi zaakceptować każdą ugodę w sprawie o zasiedzenie?

Nie. Sąd kontroluje, czy ugoda nie jest sprzeczna z prawem, zasadami współżycia społecznego ani nie zmierza do obejścia prawa – art. 223 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego.

Ile wynosi opłata od wniosku o zasiedzenie?

Obecnie opłata stała od wniosku o stwierdzenie zasiedzenia wynosi 2000 zł, zgodnie z art. 40 ustawy o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.

Czy w sprawie o zasiedzenie każdy ponosi własne koszty?

Nie zawsze. Zasadą jest art. 520 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, ale przy sprzeczności interesów sąd może rozdzielić koszty inaczej na podstawie art. 520 § 2 i § 3 Kodeksu postępowania cywilnego.

Źródła

• art. 13 § 2, art. 223 § 1–2, art. 355 § 1, art. 394 § 1, art. 394^1a, art. 520 § 1–3, art. 609 § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 82–88 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 40 ustawy z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych