Odprawa emerytalna żołnierza zawodowego po pracy cywilnej

Odprawa wojskowa a odprawa emerytalna z pracy cywilnej

W opisanej sytuacji trzeba rozdzielić dwa różne stosunki prawne: zawodową służbę wojskową oraz późniejszy stosunek pracy. Odprawa wypłacona przy zwolnieniu ze służby wojskowej wynikała z przepisów wojskowych obowiązujących w chwili zwolnienia. Nie była świadczeniem wypłacanym przez pracodawcę na podstawie Kodeksu pracy.

Obecnie zasady należności dla żołnierzy zawodowych reguluje ustawa z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny. Dawne ustawy o służbie wojskowej żołnierzy zawodowych, w tym ustawa z 1970 r. i ustawa z 2003 r., zostały zastąpione nowymi regulacjami. Dla osoby zwolnionej ze służby w 1990 r. znaczenie ma jednak to, że otrzymana wtedy odprawa była odprawą ze stosunku służbowego, a nie odprawą emerytalno-rentową ze stosunku pracy.

Ma to praktyczny skutek: samego faktu otrzymania odprawy wojskowej nie należy traktować jako automatycznej przeszkody do ubiegania się o odprawę emerytalną od późniejszego pracodawcy. Trzeba natomiast sprawdzić, czy zostały spełnione przesłanki z art. 92¹ Kodeksu pracy albo z przepisów szczególnych obowiązujących u danego pracodawcy.

Kiedy przysługuje odprawa emerytalna z Kodeksu pracy?

Zgodnie z art. 92¹ § 1 Kodeksu pracy pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do renty z tytułu niezdolności do pracy albo emerytury, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na rentę albo emeryturę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia.

W praktyce potrzebne są trzy elementy:

• istnienie stosunku pracy, czyli zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, powołania, mianowania, wyboru albo spółdzielczej umowy o pracę,
• spełnienie warunków do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy, przy czym może chodzić także o emeryturę z systemu zaopatrzeniowego, np. wojskową,
• ustanie stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę albo rentę.

Minimalna odprawa kodeksowa wynosi jednomiesięczne wynagrodzenie liczone według zasad stosowanych przy ustalaniu ekwiwalentu za urlop wypoczynkowy. Pracodawca może jednak stosować przepisy korzystniejsze, np. układ zbiorowy, regulamin wynagradzania, pragmatykę służbową albo ustawę dotyczącą określonej grupy pracowników.

Zasady ogólne dotyczące świadczenia omawia również tekst o tym, kiedy należy się odprawa emerytalna pracownika i czy można otrzymać ją po kontynuowaniu zatrudnienia.

Czy żołnierz, który otrzymał odprawę wojskową, może dostać odprawę z pracy?

Tak, może to być możliwe, ale nie w każdej sytuacji. Kluczowe jest rozróżnienie odprawy wojskowej i odprawy pracowniczej. Odprawa wojskowa jest związana ze zwolnieniem z zawodowej służby wojskowej. Odprawa pracownicza jest związana z ustaniem stosunku pracy i przejściem na emeryturę albo rentę.

Art. 92¹ § 2 Kodeksu pracy stanowi, że pracownik, który otrzymał odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa. Ten przepis blokuje ponowne nabycie prawa do odprawy emerytalno-rentowej ze stosunku pracy. Nie oznacza jednak automatycznie, że odprawa wypłacona żołnierzowi przy zwolnieniu ze służby zawsze zamyka drogę do odprawy pracowniczej.

Nowsze orzecznictwo Sądu Najwyższego wskazuje, że odprawa ze stosunku służbowego i odprawa ze stosunku pracy nie są świadczeniami tożsamymi. Jeżeli więc były żołnierz po zwolnieniu ze służby pracował na etacie i nie pobrał wcześniej odprawy emerytalnej od pracodawcy, może mieć podstawy do wystąpienia o odprawę przy zakończeniu zatrudnienia.

Co oznacza ustanie pracy w związku z przejściem na emeryturę?

Nie zawsze wystarczy samo rozwiązanie umowy o pracę przez osobę, która pobiera już emeryturę wojskową. Trzeba wykazać związek między ustaniem zatrudnienia a przejściem na status emeryta, czyli rezygnacją z dotychczasowej aktywności pracowniczej.

W orzecznictwie przyjmuje się, że przejście na emeryturę może oznaczać zmianę statusu z pracownika-emeryta na wyłącznie emeryta. Dlatego były żołnierz, który przez wiele lat po służbie pracował na etacie, a następnie definitywnie kończy zatrudnienie i zamierza utrzymywać się ze świadczeń emerytalnych, ma silniejsze argumenty niż osoba, która rozwiązuje jedną umowę, ale natychmiast podejmuje kolejną pracę albo kontynuuje pełną aktywność zarobkową.

Znaczenie może mieć także treść świadectwa pracy, dokumenty złożone pracodawcy, korespondencja w sprawie rozwiązania umowy oraz to, czy pracownik składał wniosek o wypłatę odprawy w związku z przejściem na emeryturę. Najbezpieczniej zadbać o pisemny ślad, że zakończenie zatrudnienia następuje właśnie z tej przyczyny.

Wysokość odprawy i znaczenie stażu pracy

Kodeks pracy przewiduje odprawę w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Jest to minimum ustawowe. U niektórych pracodawców, zwłaszcza w administracji publicznej, służbie cywilnej, jednostkach budżetowych albo u pracodawców objętych układami zbiorowymi, wysokość odprawy może być wyższa i zależeć od stażu pracy.

Trzeba jednak uważać na zaliczanie służby wojskowej do stażu, od którego zależy wysokość odprawy pracowniczej. Aktualny art. 458 ust. 7 ustawy o obronie Ojczyzny wyraźnie przewiduje, że okresu pełnienia zawodowej służby wojskowej nie wlicza się do okresu zatrudnienia, od którego zależy prawo do odprawy pieniężnej w związku z przejściem na rentę lub emeryturę na podstawie przepisów prawa pracy.

Odrębne zasady mogą dotyczyć innych świadczeń albo uprawnień związanych ze służbą. Podobne problemy praktyczne występują przy służbach mundurowych, gdzie wysługa funkcjonariusza jest ustalana według szczególnych regulacji i nie zawsze przekłada się wprost na uprawnienia pracownicze.

Jak ubiegać się o odprawę od pracodawcy?

Pracownik powinien złożyć do pracodawcy pisemny wniosek o wypłatę odprawy emerytalnej. We wniosku warto wskazać podstawę prawną, datę ustania stosunku pracy, informację o posiadaniu prawa do emerytury oraz okoliczność, że zakończenie zatrudnienia następuje w związku z przejściem na emeryturę.

Do wniosku można dołączyć dokument potwierdzający prawo do emerytury wojskowej albo inną decyzję emerytalną, jeżeli pracodawca jej żąda. Warto też sprawdzić akta osobowe i poprzednie świadectwa pracy, aby upewnić się, czy odprawa pracownicza nie została już wcześniej wypłacona.

Jeżeli pracodawca odmawia, należy poprosić o uzasadnienie na piśmie. Roszczenia ze stosunku pracy, w tym roszczenie o odprawę, przedawniają się co do zasady z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Zazwyczaj będzie to dzień ustania stosunku pracy, jeżeli w tym dniu spełnione były przesłanki do wypłaty odprawy.

Kiedy pracodawca może odmówić wypłaty?

Odmowa może być uzasadniona przede wszystkim wtedy, gdy pracownik otrzymał już wcześniej odprawę emerytalną albo rentową ze stosunku pracy. Taka odprawa ma charakter jednorazowy w rozumieniu art. 92¹ § 2 Kodeksu pracy.

Pracodawca może również kwestionować roszczenie, gdy rozwiązanie umowy nie pozostaje w związku z przejściem na emeryturę. Przykładowo problem może powstać, gdy pracownik kończy jedną umowę wyłącznie po to, aby przejść do innego pracodawcy, albo nadal prowadzi zasadniczą działalność zawodową, przez co trudno mówić o faktycznej zmianie statusu na wyłącznie emerytalny.

Odprawa z Kodeksu pracy nie przysługuje też osobie, która nie była pracownikiem, np. wykonywała czynności wyłącznie na podstawie umowy zlecenia, kontraktu B2B albo innej umowy cywilnoprawnej. W takich przypadkach trzeba szukać podstawy w konkretnej umowie lub przepisach szczególnych, jeżeli mają zastosowanie.

FAQ

Podsumowanie

W przypadku byłego żołnierza zawodowego nie należy poprzestawać na prostym stwierdzeniu, że skoro przy zwolnieniu ze służby wypłacono odprawę, to odprawa emerytalna od pracodawcy cywilnego już się nie należy. Aktualna ocena wymaga rozróżnienia odprawy wojskowej i odprawy pracowniczej oraz ustalenia, czy zakończenie pracy oznacza rzeczywiste przejście na status emeryta.

W opisanym stanie faktycznym istotne będą przede wszystkim: podstawa prawna odprawy wypłaconej w 1990 r., dokumenty z późniejszego zatrudnienia, ewentualne wcześniejsze świadectwa pracy oraz to, czy pracownik przy zakończeniu obecnej umowy kończy aktywność zawodową. Osobno należy ocenić kwestie stażu i świadczeń służbowych, takich jak wysługa żołnierza, bo nie zawsze mają one taki sam wpływ na uprawnienia pracownicze.

Źródła

• art. 92¹ i art. 291 Kodeksu pracy: Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. - Kodeks pracy, ISAP
• art. 458 ustawy z dnia 11 marca 2022 r. o obronie Ojczyzny: tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 825
• wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2021 r., II PSKP 48/21: orzeczenie SN
• postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 11 lipca 2023 r., II PSK 100/22: orzeczenie SN