Niezastosowanie się do wyroku i możliwe konsekwencje

Jazda mimo sądowego zakazu prowadzenia pojazdów

Jeżeli sąd prawomocnie orzekł wobec kierowcy zakaz prowadzenia pojazdów, prowadzenie pojazdu objętego tym zakazem jest przestępstwem. Wynika to z art. 244 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, zgodnie z którym osoba, która nie stosuje się m.in. do orzeczonego przez sąd zakazu prowadzenia pojazdów, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.

Nie chodzi więc tylko o wykroczenie drogowe czy brak dokumentu przy sobie. Naruszenie prawomocnego zakazu jest samodzielnym przestępstwem przeciwko wymiarowi sprawiedliwości, ponieważ sprawca ignoruje obowiązujące orzeczenie sądu. Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 26 lutego 2004 r., sygn. akt I KZP 47/03, wskazał, że art. 244 Kodeksu karnego chroni wykonywanie orzeczeń sądowych zawierających zakaz określonego zachowania.

Zakres odpowiedzialności zależy od treści konkretnego wyroku. Inaczej należy oceniać zakaz prowadzenia wszelkich pojazdów mechanicznych, a inaczej zakaz dotyczący tylko określonej kategorii pojazdów. Podstawę orzekania zakazu prowadzenia pojazdów stanowi art. 42 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.

Od kiedy obowiązuje zakaz i czy zwrot prawa jazdy ma znaczenie?

Zgodnie z art. 43 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny zakaz prowadzenia pojazdów obowiązuje od uprawomocnienia się orzeczenia. Oznacza to, że kierowca nie może legalnie prowadzić pojazdu objętego zakazem od chwili, gdy wyrok stał się prawomocny.

Jednocześnie art. 43 § 3 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny przewiduje obowiązek zwrotu dokumentu uprawniającego do prowadzenia pojazdu, jeżeli sąd orzekł taki zakaz. Do chwili wykonania tego obowiązku okres, na który orzeczono zakaz, nie biegnie. W praktyce oznacza to, że niezwrócenie prawa jazdy może wydłużyć faktyczny czas trwania zakazu.

Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 11 marca 2004 r., sygn. akt III KK 341/03, podkreślił, że dla odpowiedzialności z art. 244 Kodeksu karnego istotna jest świadomość sprawcy co do obowiązywania prawomocnego zakazu. Jeżeli kierowca wie, że zakaz obowiązuje, a mimo to prowadzi pojazd objęty zakazem, naraża się na odpowiedzialność karną.

Co grozi za prowadzenie pojazdu mimo zakazu?

Podstawową sankcją za czyn z art. 244 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny jest kara pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat. Sprawa jest ścigana z urzędu, więc po ujawnieniu naruszenia zakazu Policja co do zasady podejmuje czynności procesowe bez potrzeby składania zawiadomienia przez osobę prywatną.

W konkretnej sprawie sąd ocenia m.in. rodzaj naruszonego zakazu, wcześniejszą karalność, okoliczności zatrzymania, zachowanie kierowcy po zatrzymaniu oraz to, czy naruszenie zakazu łączyło się z innymi czynami, np. prowadzeniem pojazdu w stanie nietrzeźwości.

Kontrola drogowa a wszczęcie sprawy karnej

Jeżeli podczas kontroli drogowej Policja ustali, że kierowca prowadzi pojazd objęty prawomocnym sądowym zakazem, zwykle skutkuje to wszczęciem postępowania karnego w kierunku art. 244 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Informacja o zakazie może wynikać z systemów policyjnych i ewidencji, nawet jeżeli kierowca fizycznie nie okaże dokumentu prawa jazdy.

Nie ma znaczenia, że przejazd był krótki, że kierowca jechał ostrożnie albo że nie spowodował zagrożenia. Przestępstwo z art. 244 Kodeksu karnego ma charakter formalny, co oznacza, że do jego popełnienia wystarcza samo niestosowanie się do zakazu, jeżeli pozostałe znamiona czynu są spełnione.

Kolizja lub wypadek w czasie obowiązywania zakazu

Jeżeli kierowca naruszający sądowy zakaz prowadzenia pojazdów bierze udział w kolizji albo wypadku, odpowiedzialność z art. 244 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny powstaje niezależnie od tego, kto był sprawcą samego zdarzenia drogowego. Już samo prowadzenie pojazdu objętego zakazem jest przestępstwem.

Jeżeli kierowca ponosi winę za zdarzenie, mogą dojść kolejne podstawy odpowiedzialności. W przypadku kolizji może to być art. 86 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń, czyli spowodowanie zagrożenia bezpieczeństwa w ruchu drogowym. Jeżeli następstwem zdarzenia jest naruszenie czynności narządu ciała lub rozstrój zdrowia innej osoby trwające dłużej niż 7 dni, w grę może wchodzić art. 177 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.

Jeżeli dodatkowo kierowca jest nietrzeźwy albo znajduje się pod wpływem środka odurzającego, kwalifikacja prawna może być jeszcze surowsza. Art. 178a § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny przewiduje karę pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat m.in. dla sprawcy prowadzącego pojazd mechaniczny w stanie nietrzeźwości w okresie obowiązywania zakazu prowadzenia pojazdów mechanicznych orzeczonego w związku ze skazaniem za przestępstwo.

Wpływ naruszenia zakazu na wyrok w zawieszeniu

Jeżeli skazany ma karę pozbawienia wolności z warunkowym zawieszeniem jej wykonania, prowadzenie pojazdu mimo zakazu może mieć dwa skutki: nową sprawę karną z art. 244 Kodeksu karnego oraz postępowanie wykonawcze dotyczące wcześniejszego wyroku.

Art. 75 § 1 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny przewiduje obligatoryjne zarządzenie wykonania zawieszonej kary, jeżeli skazany w okresie próby popełnił podobne przestępstwo umyślne, za które prawomocnie orzeczono karę pozbawienia wolności. To, czy nowe przestępstwo jest podobne do poprzedniego, ocenia się według art. 115 § 3 Kodeksu karnego i okoliczności konkretnej sprawy.

Nawet jeżeli nie zachodzi podstawa obligatoryjna, art. 75 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny pozwala sądowi zarządzić wykonanie zawieszonej kary, gdy skazany w okresie próby rażąco narusza porządek prawny, w szczególności popełnia inne przestępstwo. Jazda mimo sądowego zakazu może zostać przez sąd uznana za takie naruszenie.

Zgodnie z art. 75 § 4 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny zarządzenie wykonania kary nie może co do zasady nastąpić później niż w ciągu 6 miesięcy od zakończenia okresu próby. Terminy i ryzyka należy jednak ustalać indywidualnie, na podstawie akt sprawy wykonawczej.

Zakaz sądowy a cofnięcie uprawnień przez starostę

Trzeba odróżnić sądowy zakaz prowadzenia pojazdów od decyzji administracyjnej o cofnięciu uprawnień do kierowania pojazdami. Naruszenie sądowego zakazu prowadzenia pojazdów jest przestępstwem z art. 244 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.

Natomiast prowadzenie pojazdu mechanicznego po cofnięciu uprawnienia do kierowania pojazdami decyzją właściwego organu stanowi przestępstwo z art. 180a ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny. Przepis ten przewiduje grzywnę, karę ograniczenia wolności albo karę pozbawienia wolności do 2 lat. W praktyce oba problemy mogą wystąpić równolegle, dlatego należy sprawdzić zarówno treść wyroku, jak i decyzje administracyjne dotyczące prawa jazdy.

Co zrobić po zatrzymaniu za jazdę mimo zakazu?

Po zatrzymaniu warto przede wszystkim ustalić: datę prawomocności wyroku, dokładny zakres zakazu, datę zwrotu prawa jazdy, okres próby przy ewentualnym zawieszeniu kary oraz to, czy doszło do dodatkowych okoliczności obciążających, takich jak alkohol, kolizja, ucieczka z miejsca zdarzenia albo brak współpracy z organami.

W sprawach z art. 244 Kodeksu karnego znaczenie mogą mieć dokumenty z poprzedniego postępowania, potwierdzenie zwrotu prawa jazdy, pouczenia doręczone skazanemu oraz przebieg zatrzymania. Jeżeli zakaz był nieprecyzyjny albo kierowca rzeczywiście nie miał świadomości jego prawomocności, okoliczności te wymagają wykazania dowodami.

FAQ

Źródła

• Art. 42, art. 43 § 2 i § 3, art. 75, art. 115 § 3, art. 178a, art. 180a i art. 244 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny.
• Art. 86 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. - Kodeks wykroczeń.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 lutego 2004 r., sygn. akt I KZP 47/03.
• Postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 26 sierpnia 2004 r., sygn. akt I KZP 11/04.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 11 marca 2004 r., sygn. akt III KK 341/03.