Brak pieniędzy na podatek od spadku

Nabycie spadku i powstanie obowiązku podatkowego

Nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych tytułem dziedziczenia podlega podatkowi od spadków i darowizn na podstawie art. 1 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn. Podatnikiem jest nabywca własności rzeczy lub praw majątkowych, czyli spadkobierca, co wynika z art. 5 tej ustawy.

W sprawie, w której spadkobierca nabył udział w mieszkaniu na podstawie testamentu potwierdzonego następnie przez sąd, szczególne znaczenie ma art. 6 ust. 4 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Jeżeli nabycie nie zostało wcześniej zgłoszone do opodatkowania i zostało stwierdzone prawomocnym orzeczeniem sądu, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą uprawomocnienia się tego orzeczenia.

Jeżeli nabycie jest opodatkowane i nie korzysta ze zwolnienia, spadkobierca składa zeznanie podatkowe SD-3. Zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn zeznanie składa się w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego. Po złożeniu SD-3 urząd skarbowy wydaje decyzję ustalającą podatek. Termin zapłaty podatku wynikającego z decyzji wynosi 14 dni od dnia doręczenia decyzji, co wynika z art. 47 § 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.

Przy nabyciu spadku i konieczności zapłacenia podatku warto najpierw sprawdzić, czy prawidłowo ustalono grupę podatkową, kwotę wolną, wartość udziału oraz dopuszczalne potrącenia. Pomocne może być także praktyczne omówienie zasad, jak wygląda obliczenie podatku od spadku.

Czy można zrzec się spadku po wydaniu postanowienia sądu?

Po śmierci spadkodawcy nie można już zawrzeć umowy o zrzeczenie się dziedziczenia. Zrzeczenie dziedziczenia jest umową zawieraną za życia przyszłego spadkodawcy między nim a przyszłym spadkobiercą ustawowym. Wynika to z art. 1048 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny. Zgodnie z art. 1048 § 3 Kodeksu cywilnego umowa taka wymaga formy aktu notarialnego.

Jeżeli spadkodawca już nie żyje, nie ma z kim zawrzeć takiej umowy. Nie jest więc możliwe zrzeczenie się dziedziczenia po fakcie tylko dlatego, że podatek okazał się zbyt wysoki.

Odrzucenie spadku a termin 6 miesięcy

Inną instytucją jest odrzucenie spadku. Zgodnie z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego oświadczenie o przyjęciu albo odrzuceniu spadku można złożyć w terminie 6 miesięcy od dnia, w którym spadkobierca dowiedział się o tytule swego powołania. Jeżeli spadkobierca nie złoży oświadczenia w terminie, następuje przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza na podstawie art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego.

W praktyce, jeżeli postanowienie sądu o stwierdzeniu nabycia spadku jest już prawomocne, a termin z art. 1015 § 1 Kodeksu cywilnego upłynął, odrzucenie spadku co do zasady nie będzie już możliwe. Wyjątkowo można rozważyć uchylenie się od skutków prawnych niezłożenia oświadczenia w terminie, ale tylko przy spełnieniu przesłanek z art. 1019 Kodeksu cywilnego, czyli zwłaszcza w razie błędu lub groźby. Sam brak pieniędzy na zapłatę podatku nie jest typowo taką podstawą.

Przekazanie udziału innej osobie nie usuwa podatku

Sprzedaż udziału w mieszkaniu, darowizna udziału na rzecz innego współwłaściciela, dział spadku albo zniesienie współwłasności są czynnościami następczymi. Nie zmieniają faktu, że wcześniej doszło do nabycia spadku. Skoro podatek od spadków i darowizn obciąża nabywcę na podstawie art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn, późniejsze rozporządzenie udziałem nie likwiduje obowiązku podatkowego powstałego z tytułu dziedziczenia.

Można oczywiście sprzedać odziedziczony udział i przeznaczyć pieniądze na zapłatę podatku, jeżeli jest to ekonomicznie uzasadnione. Trzeba jednak sprawdzić skutki uboczne takiej czynności, w szczególności ewentualny podatek dochodowy przy sprzedaży nieruchomości. W przypadku zbycia nieruchomości nabytej w spadku stosuje się art. 10 ust. 1 pkt 8 oraz art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych, zgodnie z którymi pięcioletni termin liczy się od końca roku kalendarzowego, w którym nieruchomość nabył lub wybudował spadkodawca.

Co sprawdzić, jeżeli podatek od spadku jest bardzo wysoki?

Zanim podatnik uzna, że nie ma wyjścia i musi zapłacić wskazaną kwotę, powinien zweryfikować podstawę opodatkowania. Zgodnie z art. 7 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn podstawę opodatkowania stanowi czysta wartość nabytych rzeczy i praw majątkowych, czyli wartość po potrąceniu długów i ciężarów. Wartość rzeczy i praw ustala się według stanu z dnia nabycia oraz cen rynkowych z dnia powstania obowiązku podatkowego, co wynika z art. 8 ust. 1 tej ustawy.

W sprawach dotyczących udziału w mieszkaniu należy sprawdzić w szczególności:

• czy prawidłowo ustalono wartość rynkową udziału, a nie całego mieszkania,
• czy uwzględniono długi i ciężary spadkowe, jeżeli istnieją i da się je wykazać,
• czy podatnik został przypisany do właściwej grupy podatkowej zgodnie z art. 14 ustawy o podatku od spadków i darowizn,
• czy zastosowano właściwą kwotę wolną z art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn,
• czy w sprawie nie przysługuje szczególne zwolnienie, np. dla najbliższej rodziny z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Aktualne kwoty wolne wynoszą: 36 120 zł dla I grupy podatkowej, 27 090 zł dla II grupy podatkowej i 5733 zł dla III grupy podatkowej. Wynika to z art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Skale podatkowe określa art. 15 tej ustawy.

Jeżeli problem polega na tym, że zeznanie nie zostało złożone w terminie, trzeba działać ostrożnie. W praktyce znaczenie może mieć spóźnione SD-3 oraz ewentualne złożenie czynnego żalu na podstawie art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy, jeżeli zachodzi ryzyko odpowiedzialności karnoskarbowej.

Raty, odroczenie albo umorzenie podatku

Jeżeli podatek jest prawidłowo ustalony, ale podatnik nie ma środków na jednorazową zapłatę, można wystąpić do organu podatkowego o ulgę w spłacie zobowiązania. Podstawą jest art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej. Przepis ten pozwala organowi podatkowemu, na wniosek podatnika i w przypadkach uzasadnionych ważnym interesem podatnika lub interesem publicznym:

• odroczyć termin płatności podatku albo rozłożyć zapłatę podatku na raty,
• odroczyć albo rozłożyć na raty zapłatę zaległości podatkowej wraz z odsetkami,
• umorzyć w całości lub w części zaległość podatkową, odsetki za zwłokę albo opłatę prolongacyjną.

Najbezpieczniej złożyć wniosek o raty albo odroczenie przed upływem terminu płatności wynikającego z decyzji. Wniosek powinien zawierać opis sytuacji finansowej, rodzinnej i zdrowotnej, propozycję rat oraz dokumenty potwierdzające dochody, koszty utrzymania, zobowiązania, stan zdrowia i brak możliwości uzyskania finansowania.

Umorzenie jest najdalej idącą ulgą i w praktyce jest stosowane wyjątkowo. Organ podatkowy ma w tym zakresie uznanie administracyjne, co oznacza, że nawet trudna sytuacja finansowa nie daje automatycznego prawa do umorzenia. Podatnik musi przekonująco wykazać ważny interes podatnika albo interes publiczny w rozumieniu art. 67a § 1 Ordynacji podatkowej.

Terminy i możliwe działania

Co grozi za niezapłacenie podatku?

Jeżeli podatek nie zostanie zapłacony w terminie, powstaje zaległość podatkowa w rozumieniu art. 51 § 1 Ordynacji podatkowej. Od zaległości naliczane są odsetki za zwłokę na podstawie art. 53 § 1 Ordynacji podatkowej. Organ podatkowy może także dochodzić należności w trybie egzekucji administracyjnej na podstawie ustawy z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.

Jeżeli podatnik nie złożył wymaganego zeznania albo podał nieprawdziwe dane, w zależności od okoliczności może powstać ryzyko odpowiedzialności na podstawie Kodeksu karnego skarbowego. Dlatego opóźnienia w rozliczeniu spadku warto naprawiać jak najszybciej, a w razie potrzeby złożyć czynny żal z art. 16 § 1 Kodeksu karnego skarbowego.

Zobacz również:
co można odliczyć od podatku od spadku

FAQ

Źródła

• Art. 1 ust. 1 pkt 1, art. 5, art. 6 ust. 4, art. 7 ust. 1, art. 8 ust. 1, art. 9 ust. 1, art. 14, art. 15, art. 17a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.
• Art. 924, art. 925, art. 1015 § 1 i § 2, art. 1019, art. 1048 § 1 i § 3 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny.
• Art. 47 § 1, art. 51 § 1, art. 53 § 1, art. 67a § 1, art. 220 § 1, art. 223 § 2 pkt 1 ustawy z dnia 29 sierpnia 1997 r. Ordynacja podatkowa.
• Art. 16 § 1 ustawy z dnia 10 września 1999 r. Kodeks karny skarbowy.
• Art. 10 ust. 1 pkt 8 oraz art. 10 ust. 5 ustawy z dnia 26 lipca 1991 r. o podatku dochodowym od osób fizycznych.
• Ustawa z dnia 17 czerwca 1966 r. o postępowaniu egzekucyjnym w administracji.