Jak znieść współwłasność samochodu kupionego na kredyt?

Od czego zacząć: kto naprawdę jest właścicielem samochodu?

To, że w dowodzie rejestracyjnym wpisani są oboje małżonkowie, ma znaczenie praktyczne, ale nie rozstrzyga definitywnie o prawie własności. Dowód rejestracyjny nie jest dokumentem własności, lecz dokumentem potwierdzającym dopuszczenie pojazdu do ruchu i zawierającym dane o pojeździe oraz jego posiadaczu lub właścicielu. O wpisach właściciela i współwłaściciela mówi art. 72 ust. 1 pkt 1 i art. 73 ust. 1 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym.

Najpierw trzeba więc ustalić, czy samochód został kupiony:

• w czasie trwania ustawowej wspólności majątkowej małżeńskiej,
• z majątku osobistego jednego z małżonków,
• już po ustanowieniu rozdzielności majątkowej, separacji albo po rozwodzie.

Jeżeli między małżonkami obowiązywała ustawowa wspólność majątkowa, to zgodnie z art. 31 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy do majątku wspólnego należą przedmioty majątkowe nabyte w czasie trwania wspólności przez oboje małżonków lub przez jednego z nich.

Z kolei majątek osobisty małżonka określa art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli auto zostało kupione ze środków należących wyłącznie do majątku osobistego i da się to wykazać, ocena może być inna, ale wymaga to udowodnienia konkretnego źródła finansowania.

Czy fakt, że kredyt jest tylko na jednego małżonka, daje wyłączną własność?

Nie. To jedna z najczęstszych pomyłek. Zobowiązanie kredytowe i prawo własności do samochodu to dwie różne kwestie. To, kto jest stroną umowy kredytowej, nie przesądza automatycznie o tym, do kogo należy auto.

Jeżeli samochód został nabyty w trakcie wspólności ustawowej, to co do zasady wchodzi do majątku wspólnego, nawet wtedy, gdy kredyt podpisał tylko jeden małżonek. Wynika to z art. 31 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wynagrodzenie za pracę oraz dochody z innej działalności zarobkowej każdego z małżonków także należą do majątku wspólnego zgodnie z art. 31 § 2 pkt 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce oznacza to, że jeśli raty były spłacane z bieżących dochodów osiąganych w czasie trwania wspólności, zwykle były spłacane z majątku wspólnego, nawet jeśli formalnie rachunek kredytowy obciążał tylko jednego małżonka.

Inaczej może być, gdy:

• samochód został kupiony przed ślubem,
• między małżonkami była już rozdzielność majątkowa,
• auto zostało nabyte wyłącznie za środki z majątku osobistego, o którym mowa w art. 33 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• stan faktyczny wynika z odrębnych uzgodnień i można je wykazać dokumentami.

Jak usunąć współwłasność samochodu małżonka?

Są zasadniczo trzy najczęstsze drogi:

1. umowne przeniesienie udziału w samochodzie,
2. umowny podział majątku wspólnego,
3. sądowy podział majątku wspólnego albo sądowe zniesienie współwłasności.

Wybór zależy od tego, czy małżonkowie są zgodni, czy wspólność majątkowa nadal trwa oraz czy istnieją ograniczenia wynikające z umowy kredytu.

Jeżeli wspólność majątkowa nadal trwa

Jeżeli nadal trwa ustawowa wspólność majątkowa, nie można skutecznie „podzielić” pojedynczego składnika majątku wspólnego tak, jak przy zwykłej współwłasności ułamkowej. Najpierw musi ustać wspólność majątkowa – na przykład wskutek rozwodu, separacji, zawarcia umowy majątkowej małżeńskiej ustanawiającej rozdzielność majątkową albo orzeczenia sądu.

Podstawę ustania lub modyfikacji ustroju majątkowego stanowią m.in. art. 47 § 1, art. 52 § 1 oraz art. 54 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Jeżeli więc małżonkowie nadal pozostają we wspólności ustawowej, najczęściej najpierw trzeba:

• zawrzeć u notariusza umowę majątkową małżeńską o ustanowieniu rozdzielności, albo
• doprowadzić do ustania wspólności z innej podstawy prawnej, np. przez rozwód.

Dopiero potem można skutecznie przeprowadzić podział majątku wspólnego, w którym samochód zostanie przyznany jednemu z małżonków.

Jeżeli wspólność już ustała – podział majątku i przyznanie auta jednemu małżonkowi

Po ustaniu wspólności majątkowej do majątku, który był nią objęty, oraz do jego podziału stosuje się art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten odsyła dalej do regulacji Kodeksu cywilnego i Kodeksu postępowania cywilnego dotyczących współwłasności oraz działu majątku.

Jeżeli po ustaniu wspólności samochód ma przypaść wyłącznie Pani, możliwe są dwa warianty:

• umowny podział majątku – gdy oboje małżonkowie są zgodni co do tego, że auto ma przypaść jednemu z nich i na jakich warunkach;
• sądowy podział majątku – gdy nie ma zgody.

Co do zasady udziały małżonków w majątku wspólnym są równe na podstawie art. 43 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Ustalenie nierównych udziałów jest możliwe wyjątkowo, z ważnych powodów i z uwzględnieniem stopnia przyczynienia się do powstania majątku wspólnego, zgodnie z art. 43 § 2 i § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W praktyce samo twierdzenie, że jedna osoba spłacała kredyt, zwykle nie wystarcza jeszcze do ustalenia nierównych udziałów. Sąd bierze pod uwagę całokształt sytuacji, w tym także nakład pracy przy wychowaniu dzieci i prowadzeniu domu.

Czy trzeba spłacić drugiego małżonka?

Najczęściej tak. Jeżeli samochód jest składnikiem majątku wspólnego i ma zostać przyznany jednemu małżonkowi, drugi małżonek zwykle ma prawo do spłaty odpowiadającej wartości jego udziału. Wysokość spłaty zależy od aktualnej wartości rynkowej pojazdu, a nie od wysokości pozostałego do spłaty kredytu.

Jeżeli jednak drugi małżonek zgodzi się na nieodpłatne przeniesienie udziału albo na przyznanie auta bez spłaty, można taką wolę uwzględnić w umowie lub w zgodnym wniosku do sądu. Taka decyzja powinna być wyrażona jednoznacznie.

Przy zwykłej współwłasności podstawę zniesienia współwłasności stanowi art. 210 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. W sprawach małżeńskich, po ustaniu wspólności, mechanizm ten stosuje się odpowiednio przez odesłania z art. 46 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz art. 1035 Kodeksu cywilnego.

Co z kredytem po przeniesieniu auta?

To bardzo ważne: przeniesienie własności samochodu nie powoduje automatycznie przejęcia kredytu przez drugiego małżonka ani zwolnienia kredytobiorcy z długu wobec banku.

Jeżeli umowa kredytu została zawarta wyłącznie przez Panią, to wobec banku nadal Pani pozostaje dłużnikiem, chyba że bank zgodzi się na zmianę umowy. Przejęcie długu wymaga zgody wierzyciela na podstawie art. 519 § 2 pkt 2 oraz art. 522 Kodeksu cywilnego.

Dlatego trzeba odróżnić dwie rzeczy:

• własność auta między małżonkami,
• odpowiedzialność za kredyt wobec banku.

Może się zdarzyć, że po podziale majątku samochód będzie należał już wyłącznie do Pani, ale rata kredytu nadal formalnie obciąża Panią jako jedynego kredytobiorcę. Jeżeli natomiast umowa kredytu ogranicza zbycie pojazdu bez zgody banku, najpierw warto sprawdzić jej treść i ewentualne zabezpieczenia.

Czy spłacane po rozstaniu raty można rozliczyć?

Tak, ale zależy to od konkretnego stanu faktycznego. W orzecznictwie utrwalony jest pogląd, że w postępowaniu o podział majątku wspólnego rozlicza się zasadniczo aktywa, a nie same długi. Jednocześnie możliwe jest rozliczenie określonych spłat dokonanych przez jednego z małżonków po ustaniu wspólności, jeżeli dotyczą majątku wspólnego lub mają charakter nakładów.

Podstawą rozliczeń między małżonkami może być art. 45 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym każdy z małżonków powinien zwrócić wydatki i nakłady poczynione z majątku wspólnego na majątek osobisty oraz może żądać zwrotu wydatków i nakładów poczynionych ze swojego majątku osobistego na majątek wspólny.

W praktyce, jeżeli po ustaniu wspólności tylko jeden małżonek spłacał kredyt z własnych środków, może domagać się odpowiedniego rozliczenia. Nie oznacza to jednak automatycznie, że drugi małżonek traci udział w samochodzie. Trzeba wykazać wysokość spłat, moment ich dokonywania i związek z majątkiem wspólnym.

Postępowanie o podział majątku wspólnego po ustaniu wspólności majątkowej reguluje art. 567 § 1 i § 3 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Z kolei art. 684 Kodeksu postępowania cywilnego, stosowany odpowiednio, przewiduje, że sąd ustala skład i wartość majątku podlegającego podziałowi.

Jak wygląda to formalnie w wydziale komunikacji?

Po skutecznym przeniesieniu własności udziału albo po prawomocnym orzeczeniu sądu trzeba zgłosić zmianę właściciela pojazdu. Obowiązek rejestracyjny i dokumenty wynikają z ustawy – Prawo o ruchu drogowym, w szczególności z art. 73 ust. 1 oraz art. 78 ust. 2 pkt 1 tej ustawy.

W praktyce urząd będzie oczekiwał dokumentu potwierdzającego zmianę własności, np.:

• umowy przeniesienia udziału,
• umowy o podział majątku,
• prawomocnego postanowienia sądu o podziale majątku lub zniesieniu współwłasności.

Termin na zawiadomienie starosty o nabyciu lub zbyciu pojazdu wynika obecnie z art. 78 ust. 2 pkt 1 ustawy – Prawo o ruchu drogowym i wynosi 30 dni. Niewykonanie tego obowiązku może skutkować karą pieniężną na podstawie art. 140mb tej ustawy.

Umowa czy sąd – co jest lepsze?

Jeżeli między małżonkami jest zgoda, szybsza i tańsza bywa droga umowna. Wtedy można ustalić:

• że auto przejmuje jeden z małżonków,
• czy będzie spłata, a jeśli tak – w jakiej wysokości i terminie,
• jak strony rozliczą dotychczas spłacone raty.

Jeżeli zgody nie ma, pozostaje sądowy podział majątku. Wniosek składa się do sądu rejonowego właściwego miejscowo, a sprawa toczy się w trybie nieprocesowym na podstawie art. 566 i art. 567 Kodeksu postępowania cywilnego.

W sprawie sądowej warto przygotować:

• umowę zakupu pojazdu,
• umowę kredytu,
• historię spłat,
• dokumenty dotyczące ustroju majątkowego małżeńskiego,
• dowody aktualnej wartości auta.

Kiedy wpis współwłaściciela w dowodzie można usunąć łatwiej?

Jeżeli nie chodzi o majątek wspólny małżonków, lecz o zwykłą współwłasność ułamkową, np. auto narzeczonych, sytuacja zwykle jest prostsza. Wtedy jeden współwłaściciel może sprzedać albo darować swój udział drugiemu, a po podpisaniu odpowiedniej umowy dokonać zmian w rejestracji pojazdu. W małżeństwie z ustawową wspólnością majątkową sprawa jest bardziej złożona, bo dotyczy nie tylko wpisu w dowodzie, ale całego ustroju majątkowego.

Co w praktyce zrobić krok po kroku?

FAQ

Czy można wykreślić współwłaściciela auta bez jego zgody?

Nie, jeżeli współwłasność rzeczywiście istnieje. Bez zgody drugiej strony potrzebne jest orzeczenie sądu, np. w sprawie o podział majątku wspólnego lub o zniesienie współwłasności.

Czy dowód rejestracyjny jest dowodem własności samochodu?

Nie. Dowód rejestracyjny nie zastępuje umowy sprzedaży, darowizny, postanowienia sądu ani umowy o podział majątku. Może potwierdzać dane ujawnione w rejestrze, ale nie tworzy sam prawa własności.

Czy jeśli tylko ja spłacam kredyt, auto staje się moje?

Nie automatycznie. Sama spłata kredytu nie przenosi własności. Może natomiast mieć znaczenie przy wzajemnych rozliczeniach między małżonkami po ustaniu wspólności.

Czy do podziału auta potrzebny jest notariusz?

Niekoniecznie. Jeżeli strony są zgodne, mogą zawrzeć odpowiednią umowę w zwykłej formie pisemnej, chyba że szerszy podział obejmuje także składniki wymagające szczególnej formy. W razie sporu konieczne jest postępowanie sądowe.

Czy bank musi zgodzić się na zmianę właściciela auta?

To zależy od treści umowy kredytu i ustanowionych zabezpieczeń. Sam podział własności między małżonkami nie zmienia automatycznie umowy kredytowej, ale naruszenie warunków finansowania może rodzić konsekwencje wobec banku.

Źródła

• art. 31 § 1 i § 2 pkt 1, art. 33, art. 43 § 1-3, art. 45 § 1, art. 46, art. 47 § 1, art. 52 § 1, art. 54 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 210 § 1, art. 519 § 2 pkt 2, art. 522, art. 1035 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 566, art. 567 § 1 i § 3, art. 684 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 72 ust. 1 pkt 1, art. 73 ust. 1, art. 78 ust. 2 pkt 1, art. 140mb ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym
• postanowienie Sądu Najwyższego z 9 września 1976 r., sygn. III CRN 83/76
• orzeczenie Sądu Najwyższego z 18 sierpnia 1959 r., sygn. I CR 547/58