Wypadek na przerobionym rowerze elektrycznym – kto odpowiada?

Jak prawo odróżnia rower od motoroweru i motocykla?

Kluczowe są definicje ustawowe z art. 2 ustawy z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym.

Rower to, zgodnie z art. 2 pkt 47 tej ustawy, pojazd o szerokości nieprzekraczającej 0,9 m poruszany siłą mięśni osoby jadącej tym pojazdem; może on być wyposażony w uruchamiany naciskiem na pedały pomocniczy napęd elektryczny zasilany prądem o napięciu nie wyższym niż 48 V, o znamionowej mocy ciągłej nie większej niż 250 W, którego moc wyjściowa zmniejsza się stopniowo i spada do zera po przekroczeniu 25 km/h. W tym kontekście znaczenie ma również zmiana mocy w rowerze elektrycznym a legalna jazda po drogach.

Motorower to, według art. 2 pkt 46 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, pojazd dwu- lub trójkołowy zaopatrzony w silnik spalinowy o pojemności skokowej nieprzekraczającej 50 cm3 lub w silnik elektryczny o mocy nie większej niż 4 kW, którego konstrukcja ogranicza prędkość jazdy do 45 km/h.

Jeżeli pojazd nie mieści się w definicji roweru, a jednocześnie przekracza parametry motoroweru albo nie spełnia warunków dopuszczenia tej kategorii do ruchu, w konkretnej sprawie może być kwalifikowany jako inny pojazd silnikowy, w praktyce najczęściej zbliżony do motocykla. Ocena zależy od rzeczywistych parametrów konstrukcyjnych pojazdu.

Dlatego e-bike po samodzielnej przeróbce z silnikiem 1500 W i manetką gazu nie jest już „rowerem” w rozumieniu art. 2 pkt 47 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, nawet jeśli bazowo powstał z klasycznego roweru.

Dlaczego manetka gazu i moc 1500 W zmieniają sytuację prawną?

Definicja roweru z art. 2 pkt 47 ustawy – Prawo o ruchu drogowym wymaga, aby napęd elektryczny był pomocniczy i uruchamiany naciskiem na pedały. Jeżeli pojazd może jechać wyłącznie na manetce gazu, bez pedałowania, nie spełnia tego warunku.

Drugi problem to moc. Ustawowy limit dla roweru wynosi 250 W mocy ciągłej. Pojazd o mocy 1500 W wielokrotnie przekracza tę granicę. Sam ten fakt wyłącza traktowanie go jak zwykłego roweru na drodze publicznej.

W praktyce oznacza to, że kierujący takim pojazdem nie może automatycznie korzystać z uprawnień rowerzysty, np. poruszać się po drodze dla rowerów czy być ocenianym według reguł właściwych dla roweru, jeżeli pojazd w świetle prawa rowerem nie jest.

Jakie obowiązki mogą dotyczyć takiego pojazdu?

Jeżeli po analizie parametrów technicznych pojazd odpowiada kategorii motoroweru, w grę wchodzą obowiązki wynikające z przepisów o dopuszczeniu pojazdów do ruchu oraz o obowiązkowym ubezpieczeniu.

Podstawa obowiązku zawarcia OC wynika z art. 23 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych – posiadacz pojazdu mechanicznego jest obowiązany zawrzeć umowę obowiązkowego ubezpieczenia OC posiadaczy pojazdów mechanicznych za szkody powstałe w związku z ruchem tego pojazdu.

To, czy konkretny samodzielnie przerobiony pojazd w ogóle może zostać legalnie dopuszczony do ruchu jako motorower lub motocykl, zależy od jego stanu technicznego, homologacji i możliwości rejestracji. To zawsze wymaga oceny konkretnego stanu faktycznego.

Czy brak uprawnień albo OC automatycznie oznacza winę za wypadek?

Nie. To najważniejsze rozróżnienie. Wina za samą kolizję lub wypadek jest ustalana na podstawie zasad ruchu drogowego i zachowania uczestników zdarzenia. Sam fakt, że ktoś prowadził pojazd bez wymaganych formalności, nie oznacza automatycznie, że spowodował zdarzenie.

Przykładowo: jeśli kierujący samochodem wymusi pierwszeństwo i doprowadzi do zderzenia, to nadal może być sprawcą, nawet jeżeli druga strona poruszała się przerobionym e-bike'iem niespełniającym definicji roweru. Nie działa tu prosta zasada „byłeś bez uprawnień, więc zawsze jesteś winny”.

Natomiast brak uprawnień, brak dopuszczenia pojazdu do ruchu albo brak OC może spowodować dodatkową odpowiedzialność kierującego takim pojazdem – niezależnie od tego, kto spowodował samo zdarzenie.

Jeżeli sprawa dotyczy kolizja z innym jednośladem lub samochodem, duże znaczenie mają ślady na miejscu, zapis monitoringu, prędkość, tor jazdy i to, czy nielegalne cechy pojazdu miały realny wpływ na powstanie szkody.

Jakie sankcje grożą za jazdę takim pojazdem bez uprawnień?

Jeżeli pojazd zostanie potraktowany jako pojazd mechaniczny, zastosowanie może mieć art. 94 § 1 ustawy z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń. Przepis ten stanowi, że kto na drodze publicznej, w strefie zamieszkania lub w strefie ruchu prowadzi pojazd mechaniczny, nie mając do tego uprawnienia, podlega karze aresztu, ograniczenia wolności albo grzywny nie niższej niż 1500 złotych.

Dodatkowo sąd może orzec zakaz prowadzenia pojazdów – zgodnie z art. 94 § 3 Kodeksu wykroczeń.

W praktyce przy samodzielnie przerobionym pojeździe mogą pojawić się równocześnie inne naruszenia, np. poruszanie się pojazdem niedopuszczonym do ruchu albo używanie pojazdu bez obowiązkowego OC.

Co z odpowiedzialnością cywilną, gdy to kierujący przerobionym pojazdem spowodował wypadek?

Jeżeli kierujący takim pojazdem spowoduje szkodę, odpowiada wobec poszkodowanego na zasadach prawa cywilnego. Co do zasady podstawą będzie art. 415 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny: kto z winy swej wyrządził drugiemu szkodę, obowiązany jest do jej naprawienia.

Jeżeli pojazd powinien być objęty obowiązkowym OC, a nie był ubezpieczony, problem jest znacznie poważniejszy. Poszkodowany może uzyskać świadczenie z Ubezpieczeniowego Funduszu Gwarancyjnego, a następnie UFG może dochodzić zwrotu wypłaconych kwot od osoby odpowiedzialnej. Podstawę roszczenia zwrotnego przewiduje art. 110 ust. 1 ustawy z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, UFG i PBUK.

To właśnie dlatego w praktyce finansowe skutki spowodowania poważnego wypadku przerobionym e-bike'iem bez OC mogą być bardzo dotkliwe.

Co jeśli kierujący przerobionym pojazdem nie zawinił?

Jeżeli sprawcą zdarzenia jest inny uczestnik ruchu, kierujący przerobionym pojazdem nie traci automatycznie statusu poszkodowanego. Może dochodzić naprawienia szkody od sprawcy albo jego ubezpieczyciela.

Nie ma przepisu, który stanowiłby, że samo poruszanie się pojazdem bez wymaganych formalności zawsze przenosi pełną odpowiedzialność za cudzą winę na kierującego takim pojazdem. To byłoby zbyt daleko idące uproszczenie.

Jednak w praktyce mogą pojawić się trzy problemy:

• ubezpieczyciel lub druga strona mogą twierdzić, że stan techniczny albo parametry pojazdu przyczyniły się do szkody;
• może powstać spór o stopień przyczynienia się poszkodowanego na podstawie art. 362 Kodeksu cywilnego;
• niezależnie od odszkodowania kierujący może odpowiadać za własne wykroczenia związane z nielegalnym używaniem pojazdu.

Dlatego odpowiedź brzmi: nie, sama nielegalność pojazdu nie powoduje automatycznie, że zawsze odpowiada Pan za cudzy wypadek. Ale może znacząco utrudnić obronę swoich roszczeń i narazić Pana na odrębne konsekwencje.

Czy można porównać to do jazdy autem bez przeglądu albo OC?

Tylko częściowo. Analogiczny jest problem naruszenia obowiązków formalnych. Natomiast odpowiedzialność za samo zdarzenie nadal zależy od tego, kto naruszył zasady ruchu i jaki był związek przyczynowy między tym naruszeniem a szkodą.

Przy braku badania technicznego, braku OC czy braku uprawnień zawsze bada się, czy te naruszenia miały znaczenie dla powstania wypadku lub zwiększenia szkody. Nie można więc przyjąć jednej zasady dla wszystkich przypadków.

Na co zwróci uwagę policja i ubezpieczyciel po wypadku?

Po zdarzeniu zwykle znaczenie mają:

• rzeczywista moc silnika i sposób działania napędu;
• czy pojazd jechał na samej manetce gazu;
• maksymalna prędkość konstrukcyjna;
• czy pojazd był dopuszczony do ruchu i zarejestrowany;
• czy kierujący miał odpowiednią kategorię prawa jazdy;
• czy zawarto obowiązkowe OC;
• czy pojazd poruszał się w miejscu, po którym mógł legalnie jechać.

Jeżeli sprawa jest sporna, mogą być potrzebne oględziny pojazdu, opinia biegłego lub dokumentacja techniczna konwersji.

Przykłady

Poniższe sytuacje pokazują, jak bardzo wynik sprawy zależy od przebiegu zdarzenia i parametrów pojazdu.

FAQ

Czy rower elektryczny 1500 W z manetką gazu jest legalnym rowerem?

Nie. Taki pojazd co do zasady nie spełnia definicji roweru z art. 2 pkt 47 ustawy – Prawo o ruchu drogowym, bo przekracza limit 250 W i zwykle nie wymaga pedałowania do uruchomienia napędu.

Czy jeśli nie zawiniłem, to i tak odpowiadam za cały wypadek?

Nie automatycznie. Wina za zdarzenie jest oceniana odrębnie. Może Pan jednak równolegle odpowiadać za brak uprawnień, brak OC albo używanie pojazdu niedopuszczonego do ruchu.

Czy mogę dostać odszkodowanie, jeśli potrącił mnie kierowca auta?

Tak, co do zasady jest to możliwe, jeśli to kierowca auta był sprawcą. Sporna może być jednak kwestia przyczynienia się poszkodowanego i wpływu parametrów pojazdu na zdarzenie lub rozmiar szkody.

Czy za jazdę takim pojazdem grozi mandat?

Tak, a sprawa może trafić do sądu. Jeżeli pojazd zostanie uznany za pojazd mechaniczny, zastosowanie może mieć art. 94 § 1 Kodeksu wykroczeń, przewidujący grzywnę nie niższą niż 1500 zł.

Czy taki pojazd można mieć legalnie, ale nie jeździć nim po drogach publicznych?

Samo posiadanie co do zasady nie jest zakazane. Problemem jest używanie pojazdu na drodze publicznej, w strefie ruchu lub strefie zamieszkania bez spełnienia wymagań właściwych dla danej kategorii pojazdu.

Źródła

1. Ustawa z dnia 20 czerwca 1997 r. – Prawo o ruchu drogowym – Dz.U. 1997 nr 98 poz. 602.

2. Ustawa z dnia 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń, w szczególności art. 94 § 1 i § 3.

3. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 415 i art. 362.

4. Ustawa z dnia 22 maja 2003 r. o ubezpieczeniach obowiązkowych, Ubezpieczeniowym Funduszu Gwarancyjnym i Polskim Biurze Ubezpieczycieli Komunikacyjnych, w szczególności art. 23 ust. 1 oraz art. 110 ust. 1.