Darowizna dla wnuka męża a podatek od darowizny

Pokrewieństwo i powinowactwo z wnukiem męża

W sprawach podatku od darowizn kluczowe znaczenie ma to, do której grupy podatkowej należy obdarowany. Wynika to z art. 14 ust. 1-3 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn.

Jeżeli była Pani żoną dziadka obdarowanego, to między Panią a dziećmi męża powstało powinowactwo. Zgodnie z art. 61⁸ § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka, a powinowactwo trwa mimo ustania małżeństwa. Oznacza to, że śmierć męża nie powoduje wygaśnięcia powinowactwa.

W praktyce dziecko Pani męża jest Pani pasierbem, a wnuk tego dziecka jest zstępnym pasierba. Taka kwalifikacja ma bezpośrednie znaczenie podatkowe.

Do której grupy podatkowej należy wnuk męża?

Zgodnie z art. 14 ust. 3 pkt 2 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn do II grupy podatkowej zalicza się m.in. zstępnych pasierbów. W typowym stanie faktycznym wnuk męża będzie więc należał właśnie do II grupy podatkowej.

To odróżnia jego sytuację od osób objętych pełnym zwolnieniem dla najbliższych z art. 4a ust. 1 tej ustawy. Zwolnienie to dotyczy wyłącznie: małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwa, ojczyma i macochy. Nie obejmuje ono zstępnych pasierba, czyli np. wnuka męża.

Jeżeli chce Pani lepiej porównać, jak ustawodawca dzieli obdarowanych na grupy podatkowe SD, warto zwrócić uwagę, że o wysokości podatku decyduje nie sama nazwa relacji rodzinnej, lecz dokładna kwalifikacja z art. 14 ustawy.

Czy można skorzystać z całkowitego zwolnienia z podatku?

Nie, nie na podstawie art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten nie obejmuje wnuka pasierba ani wnuka męża. Sam fakt, że darowizna ma zostać przeznaczona na zakup mieszkania, również nie daje odrębnego zwolnienia w podatku od spadków i darowizn.

W konsekwencji obdarowany może korzystać jedynie z kwoty wolnej przewidzianej dla II grupy podatkowej, a po jej przekroczeniu powstaje podatek liczony według skali właściwej dla tej grupy.

Warto odróżnić tę sytuację od osób niespokrewnionych zaliczanych do III grupy podatkowej. Wnuk męża nie jest w takim układzie osobą całkowicie obcą podatkowo, bo łączy go z darczyńcą powinowactwo przez pasierba.

Kwota wolna i stawki podatku przy II grupie

Kwota wolna od podatku zależy od grupy podatkowej i jest wskazana w art. 9 ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Dla II grupy podatkowej obowiązuje odrębny limit, który należy badać według aktualnego stanu prawnego na dzień powstania obowiązku podatkowego.

Co istotne, zgodnie z art. 9 ust. 2 tej ustawy, przy obliczaniu kwoty wolnej dolicza się wartość rzeczy i praw majątkowych nabytych od tej samej osoby w okresie 5 lat poprzedzających rok, w którym nastąpiło ostatnie nabycie. Oznacza to, że jeżeli wcześniej przekazywała już Pani temu wnukowi pieniądze lub inne składniki majątku, urząd skarbowy może nakazać zsumowanie tych darowizn.

Skala podatkowa dla II grupy wynika z art. 15 ust. 1 pkt 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Ponieważ limity i progi bywały nowelizowane, przed złożeniem deklaracji warto sprawdzić aktualny wzór formularza oraz aktualną tabelę publikowaną przez administrację skarbową.

Kiedy powstaje obowiązek podatkowy i kto składa formularz?

Podatnikiem podatku od darowizny jest obdarowany. Wynika to wprost z art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Po stronie darczyńcy co do zasady nie powstaje obowiązek zapłaty tego podatku.

Moment powstania obowiązku podatkowego określa art. 6 ust. 1 pkt 4 tej ustawy. Przy nabyciu w drodze darowizny obowiązek podatkowy powstaje z chwilą złożenia przez darczyńcę oświadczenia w formie aktu notarialnego, a jeżeli umowa została zawarta bez zachowania przewidzianej formy – z chwilą spełnienia przyrzeczonego świadczenia. Przy darowiźnie pieniędzy najczęściej będzie to moment faktycznego przekazania środków.

Zgodnie z art. 17a ust. 1 ustawy podatnicy są obowiązani złożyć, w terminie miesiąca od dnia powstania obowiązku podatkowego, zeznanie podatkowe o nabyciu rzeczy lub praw majątkowych według ustalonego wzoru. W praktyce jest to formularz SD-3.

Nie należy tu mylić formularza SD-3 z SD-Z2. Formularz SD-Z2 służy do zgłoszenia nabycia przez osoby korzystające ze zwolnienia z art. 4a ustawy, a więc w tej sytuacji zasadniczo nie będzie właściwy.

Jak bezpiecznie przekazać pieniądze na zakup mieszkania?

Jeżeli darowizna ma być przeznaczona na zakup mieszkania, najlepiej zadbać o jasną dokumentację. Ustawa podatkowa nie wymaga przy zwykłej darowiźnie pieniężnej aktu notarialnego, ale dla celów dowodowych warto sporządzić pisemną umowę darowizny i wykonać przelew bankowy.

W umowie dobrze wskazać:

• dane stron,
• kwotę darowizny,
• dzień przekazania środków,
• informację, że środki są przeznaczone na zakup mieszkania,
• sposób przekazania pieniędzy, np. przelew na rachunek obdarowanego lub bezpośrednio na rachunek sprzedającego/dewelopera.

Jeżeli pieniądze mają trafić bezpośrednio na rachunek sprzedającego mieszkanie, trzeba szczególnie starannie opisać przelew i powiązać go z umową darowizny, aby nie było wątpliwości, że świadczenie nastąpiło na rzecz obdarowanego. W niektórych stanach faktycznych ma to znaczenie dowodowe przy weryfikacji przez urząd skarbowy.

Znaczenie relacji rodzinnej bywa podobnie oceniane także przy dalszych powinowatych, np. gdy analizowana jest II grupa podatkowa z uwagi na pokrewieństwo i powinowactwo.

Czy darczyńca ponosi jakieś skutki podatkowe?

Co do samego podatku od spadków i darowizn – nie. Zgodnie z art. 5 ustawy podatnikiem jest obdarowany. Darczyńca nie składa z tego tytułu SD-3 i nie płaci podatku od dokonanej darowizny.

Nie oznacza to jednak, że dokumentacja jest nieistotna. W razie pytań urzędu skarbowego obdarowany powinien móc wykazać źródło środków, datę darowizny i jej wartość. Dlatego przelew i pisemna umowa są najbezpieczniejszym rozwiązaniem.

Przykłady

Poniższe przykłady pokazują, jak podobne darowizny mogą być oceniane podatkowo w zależności od relacji rodzinnej i sposobu przekazania środków.

FAQ

Czy wnuk męża jest dla mnie „najbliższą rodziną” w rozumieniu art. 4a ustawy?

Nie. Zwolnienie z art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn nie obejmuje wnuka pasierba. Obejmuje pasierba, ale nie jego zstępnych.

Kto płaci podatek od takiej darowizny?

Podatek płaci obdarowany, ponieważ zgodnie z art. 5 ustawy podatnikiem jest nabywca rzeczy lub praw majątkowych.

Czy trzeba składać SD-Z2?

Zasadniczo nie. SD-Z2 służy do zgłoszenia darowizn objętych zwolnieniem dla najbliższej rodziny z art. 4a ustawy. W tej sytuacji najczęściej właściwy będzie formularz SD-3.

Czy przeznaczenie pieniędzy na mieszkanie zwalnia z podatku?

Nie samo w sobie. W podatku od spadków i darowizn decydują przede wszystkim relacja między stronami, wartość darowizny i spełnienie warunków ustawowych zwolnień.

Czy śmierć męża zrywa powinowactwo z jego rodziną?

Nie. Zgodnie z art. 61⁸ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego powinowactwo trwa mimo ustania małżeństwa.

Źródła

• art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 4, art. 9 ust. 1-2, art. 14 ust. 1-3, art. 15 ust. 1 pkt 2, art. 17a ust. 1 oraz art. 4a ust. 1 ustawy z dnia 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
• art. 61⁸ § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• aktualne formularze i objaśnienia publikowane przez Krajową Administrację Skarbową