Jak rolnik może legalnie zatrudnić Ukraińca do pomocy w gospodarstwie?

Umowa o dzieło a prace w gospodarstwie rolnym

Przypomnijmy na wstępie, że umowa o dzieło jest umową cywilnoprawną uregulowaną w art. 627 i nast. Kodeksu cywilnego (K.c.), w której przyjmujący zamówienie zobowiązuje się do wykonania oznaczonego dzieła, a zamawiający do zapłaty wynagrodzenia. Dzieło musi mieć charakter rezultatu materialnego lub niematerialnego, który można jednoznacznie zweryfikować i odebrać. Tymczasem czynności takie jak pielenie czy zbiór truskawek są czynnościami powtarzalnymi, odtwórczymi, związanymi z procesem produkcyjnym i nie prowadzą do powstania skończonego, indywidualnie oznaczonego dzieła. W orzecznictwie sądowym wskazuje się, że wykonywanie powtarzalnych czynności w określonym czasie, miejscu i pod nadzorem zleceniodawcy, prowadzi do zakwestionowania umowy o dzieło i jej zakwalifikowania jako umowy o świadczenie usług (czyli zlecenia), a nie jako umowy o rezultat. W wyrokach wielokrotnie podkreśla się, że nie sposób mówić o dziele w przypadku wykonywania powtarzalnych czynności, których efekt nie jest obiektywnie sprawdzalny i nie stanowi odrębnego rezultatu.

Konsekwencje zakwestionowania umowy

W świetle powyższego zawarcie umowy o dzieło na opisane czynności należy uznać za praktykę pozorną i mogącą stanowić obejście prawa. ZUS (a przez analogię również KRUS) oraz Państwowa Inspekcja Pracy w toku kontroli mogą zakwestionować charakter takiej umowy i ustalić istnienie stosunku pracy bądź stosunku zlecenia, co w konsekwencji skutkować będzie obowiązkiem uiszczenia składek za okres faktycznego świadczenia pracy. W razie sporu lub kontroli inspektora KRUS, ewentualne roszczenia mogą obejmować także wyrównanie składek wstecz, wraz z odsetkami.

Z punktu widzenia przepisów o ubezpieczeniu społecznym rolników, zgodnie z przepisami ustawy z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników, rolnik może zatrudniać osoby przy zbiorach na podstawie umowy o pomoc przy zbiorach. Umowa ta ma charakter szczególny i jest odrębna od umów cywilnoprawnych Kodeksu cywilnego. Osoby zatrudnione na jej podstawie podlegają ubezpieczeniu w KRUS, jednak tylko w zakresie wypadkowym, chorobowym i macierzyńskim – ubezpieczenie emerytalno-rentowe nie jest obligatoryjne. Co istotne, ustawa wyłącza spod jej reżimu osoby wykonujące prace w ramach innej umowy cywilnoprawnej, w tym umowy o dzieło – zatem zawarcie umowy o dzieło nie daje podstawy do objęcia ubezpieczeniem rolniczym, ale jednocześnie nie zwalnia rolnika z odpowiedzialności, jeżeli umowa taka została zawarta fikcyjnie.

Umowa o pomoc przy zbiorach – rozwiązanie przewidziane w ustawie

Rolnik jest zobowiązany do opłacania za pomocnika składki na ubezpieczenie wypadkowe, chorobowe i macierzyńskie. Jego obowiązkiem jest zgłoszenie pomocnika do ubezpieczenia w ciągu 7 dni od dnia zawarcia umowy o pomocy przy zbiorach. Pomocnik rolnika podlega temu ubezpieczeniu tylko przez okres 180 dni w roku kalendarzowym.

Najbezpieczniejsze rozwiązanie w praktyce

Należy jednoznacznie stwierdzić, że zawarcie umowy o dzieło z cudzoziemcem w przedstawionych okolicznościach nie odpowiada rzeczywistemu charakterowi prac i może zostać zakwestionowane przez organy kontrolne jako obejście prawa. Co więcej, nie pozwala ono na uniknięcie obowiązku ubezpieczenia w KRUS, jeżeli w toku kontroli zostanie ustalone, że prace miały charakter powtarzalny i były wykonywane w sposób podporządkowany. Najbardziej transparentnym i bezpiecznym rozwiązaniem dla Pana jest zawarcie z cudzoziemcem umowy o pomoc przy zbiorach (Rozdział 7a ustawy), przewidzianej w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, z jednoczesnym dopełnieniem obowiązków w zakresie legalizacji zatrudnienia cudzoziemca (jeśli jest nieuregulowane). Takie rozwiązanie pozwala na legalne wykonywanie pracy, ogranicza zakres obowiązków ubezpieczeniowych do minimum oraz eliminuje ryzyko prawne i finansowe w przypadku kontroli.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny - Dz.U. 1964 nr 16 poz. 93
2. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24