Czy rolnik na emeryturze może dalej prowadzić dział specjalny?

Działalność rolnicza to nie to samo co posiadanie ziemi

Działy specjalne produkcji rolnej to uprawy w szklarniach i ogrzewanych tunelach foliowych, uprawy grzybów i grzybni, uprawy roślin in vitro, fermowa hodowla i chów drobiu rzeźnego i nieśnego, wylęgarnie drobiu, hodowla i chów zwierząt futerkowych i laboratoryjnych, hodowla dżdżownic, hodowla entomofagów, hodowla jedwabników, prowadzenie pasiek oraz hodowla i chów innych zwierząt poza gospodarstwem rolnym, gdy przekroczony zostanie rozmiar tej działalności określony w przepisach. Działy specjalne produkcji rolnej nie zostały przez ustawodawcę zaliczone do działalności gospodarczej, lecz kwalifikuje się je jako specyficzna, ale jednak działalność rolnicza.

Zgodnie z definicją rolnika, zawartą w art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników, o uznaniu osoby fizycznej za rolnika nie decyduje prawo własności gospodarstwa rolnego. Decyduje o tym prowadzenie działalności rolniczej, co zgodnie z art. 6 pkt 3 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oznacza działalność w zakresie produkcji roślinnej lub zwierzęcej, w tym produkcji ogrodniczej, sadowniczej, pszczelarskiej, rybnej i leśnej (np. wyrok Sądu Najwyższego z dnia 22 marca 2001 r., sygn. II UKN 276/00 ). Zatem to z faktem prowadzenia działalności rolniczej, a nie z samym faktem posiadania czy dysponowania własnością gospodarstwa rolnego związany jest obowiązek ubezpieczenia. Sąd Najwyższy w wyroku z dnia 29 września 2005 r. wskazał, że:

Prowadzenie działalności rolniczej w rozumieniu art. 6 pkt 1 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolników oznacza prowadzenie na własny rachunek przez posiadacza gospodarstwa rolnego działalności zawodowej, związanej z tym gospodarstwem, stałej i osobistej oraz mającej charakter wykonywania pracy lub innych zwykłych czynności wiążących się z jego prowadzeniem. (…)

Dlaczego KRUS zawiesza część emerytury?

Prawo do emerytury rolniczej uzyskują osoby, które osiągnęły wiek emerytalny (60 lat – w przypadku kobiet i 65 lat – gdy chodzi o mężczyzn) oraz podlegały ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu przez czas co najmniej 100 kwartałów (25 lat). Warunki te muszą być spełnione łącznie. Skoro zatem osiągnęli Państwo wymagany wiek, to mają prawo do świadczenia emerytalnego. Jeśli jednak nie zaprzestali Państwo prowadzenia działalności rolniczej (działu specjalnego), otrzymają Państwo jedynie część składkową świadczenia. Natomiast wypłata części uzupełniającej (znacznie wyższej) ulega zawieszeniu. Decyduje o tym przepis art. 28 ustawy o ubezpieczeniu społecznym rolnikowi, który należy interpretować w powiązaniu z art. 6 pkt 1 i 3. Podmiotem ubezpieczenia nie jest właściciel lub posiadacz gospodarstwa rolnego, lecz wyłącznie osoba prowadząca działalność rolniczą w posiadanym gospodarstwie rolnym. Przepis ten w sposób wyczerpujący precyzuje zasady zawieszania rolniczych świadczeń emerytalnych, a ust. 4 tego artykułu definiuje zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej.

Co oznacza „zaprzestanie prowadzenia działalności rolniczej”?

W myśl ustawowej definicji uznaje się, że emeryt lub rencista zaprzestał prowadzenia działalności rolniczej, jeżeli ani on, ani jego małżonek nie jest właścicielem (współwłaścicielem) lub posiadaczem gospodarstwa rolnego w rozumieniu przepisów o podatku rolnym i nie prowadzi działu specjalnego produkcji rolnej, nie uwzględniając:

1. 1. gruntów wydzierżawionych na podstawie pisemnej umowy zawartej co najmniej na 10 lat i zgłoszonej do ewidencji gruntów i budynków, osobie niebędącej:
   a) małżonkiem emeryta lub rencisty,
   b) jego zstępnym (dzieckiem, wnukiem) lub pasierbem,
   c) osobą pozostającą z emerytem lub rencistą we wspólnym gospodarstwie domowym,
   d) małżonkiem osoby, o której mowa w lit. b lub c,
2. gruntów trwale wyłączonych z produkcji rolniczej na podstawie odrębnych przepisów, w tym zalesionych gruntów rolnych,
3. gruntów i działów specjalnych należących do małżonka, z którym emeryt lub rencista zawarł związek małżeński po ustaleniu prawa do emerytury lub renty rolniczej z tytułu niezdolności do pracy,
4. własności (udziału we współwłasności) nieustalonej odpowiednimi dokumentami urzędowymi, jeżeli grunty będące przedmiotem tej własności (współwłasności) nie znajdują się w posiadaniu rolnika lub jego małżonka.

Kiedy można kontynuować działalność bez utraty świadczenia?

Zgodnie natomiast z ust. 11 art. 28 omawianej ustawy – jedynie w przypadku, gdy emeryt uprawniony do emerytury lub renty prowadzi działalność rolniczą z małżonkiem podlegającym ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy, wypłaty nie zawiesza się. Zwrócić bowiem należy uwagę na fakt, iż wspólnym mianownikiem całej konstrukcji zawartej w przepisie art. 28 jest prowadzenie przez świadczeniobiorcę działalności rolniczej. wynika to również z treści przepisu art. 28 ust. 11 ustawy. Funkcją częściowego lub całkowitego zawieszenia wypłaty emerytury lub renty jest więc prowadzenie przez osobę uprawnioną działalności rolniczej. Wskazać trzeba, że dyspozycja przepisu art. 28 ust. 11 składa się z dwóch elementów. Po pierwsze, jego adresatem jest rencista lub emeryt, ale tylko taki, który prowadzi działalność rolniczą. Po drugie, ustawodawca wymaga, aby małżonek rolnika podlegał ubezpieczeniu emerytalno-rentowemu z mocy ustawy.

Tymczasem Państwo oboje zamierzacie przejść na emeryturę rolniczą, zatem niestety, aby uzyskać pełne świadczenie, należałoby albo sprzedać, albo wydzierżawić gospodarstwo.

Co zrobić, by otrzymać pełne świadczenie?

Aby spełnić warunek zaprzestania prowadzenia działalności rolniczej, należałoby przenieść własność i posiadanie działu specjalnego, który Państwo prowadzą, na inną osobę (fizyczną lub prawną), np. poprzez wydzierżawienie na 10 lat. Jednak taka umowa dzierżawy, aby mogła stanowić podstawę do wypłaty części uzupełniającej emerytury, musi spełniać warunki określone w ustawie o ubezpieczeniu społecznym rolników, a nadto powinna zostać zgłoszona do ewidencji gruntów i budynków (fakt zgłoszenia należy zapisać w umowie). Dokument świadczący o przekazaniu gospodarstwa (np. umowę dzierżawy) należy dostarczyć do KRUS, która wypłaca emeryturę. Umowa taka jest bowiem uznawana za wniosek o podjęcie wypłaty części uzupełniającej emerytury rolniczej.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 20 grudnia 1990 r. o ubezpieczeniu społecznym rolników - Dz.U. 1991 nr 7 poz. 24

2. Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 29 września 2005 r. I UK 16/05