Dwie sprawy o posiadanie narkotyków – czy to recydywa?

Czy druga sprawa o posiadanie narkotyków oznacza recydywę?

Nie, w opisanej sytuacji druga sprawa o posiadanie marihuany nie powinna być traktowana jako recydywa specjalna w rozumieniu art. 64 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten wymaga łącznie kilku warunków: wcześniejszego skazania za przestępstwo umyślne na karę pozbawienia wolności, odbycia co najmniej 6 miesięcy tej kary, popełnienia w ciągu 5 lat po jej odbyciu kolejnego umyślnego przestępstwa podobnego oraz podobieństwa przestępstw.

Jeżeli córka popełniła drugi czyn wtedy, gdy w pierwszej sprawie nie zapadł jeszcze prawomocny wyrok skazujący, nie można mówić o recydywie z art. 64 § 1 Kodeksu karnego. Tym bardziej nie wystarcza samo zatrzymanie przez Policję, przesłuchanie w prokuraturze, przedstawienie zarzutów ani nawet wniesienie aktu oskarżenia. Dla recydywy konieczne jest wcześniejsze prawomocne skazanie i faktyczne odbycie wymaganej części kary pozbawienia wolności.

W praktyce należy odróżnić recydywę w sensie potocznym od recydywy w sensie prawnym. Potocznie można powiedzieć, że ktoś ponownie naruszył prawo. Prawnie jednak zaostrzenie odpowiedzialności na podstawie art. 64 § 1 Kodeksu karnego jest możliwe dopiero po spełnieniu ustawowych przesłanek.

Co grozi za posiadanie marihuany?

Podstawowym przepisem jest art. 62 ust. 1 ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Zgodnie z nim, kto wbrew przepisom ustawy posiada środki odurzające lub substancje psychotropowe, podlega karze pozbawienia wolności do 3 lat. Marihuana jest traktowana jako środek odurzający, dlatego jej posiadanie może prowadzić do odpowiedzialności karnej nawet przy niewielkiej ilości.

Jeżeli ilość jest znaczna, zastosowanie może mieć art. 62 ust. 2 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, który przewiduje karę pozbawienia wolności od roku do 10 lat. W opisanym stanie faktycznym chodzi jednak o ilości rzędu 0,20 g i 0,76 g, czyli co do zasady nie o znaczną ilość. Przy takich ilościach w praktyce analizuje się raczej możliwość przyjęcia wypadku mniejszej wagi z art. 62 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii albo umorzenia z art. 62a tej ustawy.

Art. 62 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii przewiduje, że w wypadku mniejszej wagi sprawca podlega grzywnie, karze ograniczenia wolności albo pozbawienia wolności do roku. Ocena, czy zachodzi wypadek mniejszej wagi, zależy od całokształtu okoliczności, w szczególności ilości i rodzaju substancji, celu posiadania, sposobu zachowania sprawcy, jego wcześniejszej karalności oraz stopnia społecznej szkodliwości czynu.

Umorzenie sprawy przy niewielkiej ilości narkotyku

W sprawach o posiadanie małej ilości marihuany ważny jest art. 62a ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii. Przepis ten pozwala prokuratorowi albo sądowi umorzyć postępowanie także przed wydaniem postanowienia o wszczęciu śledztwa lub dochodzenia, jeżeli przedmiotem czynu są środki odurzające lub substancje psychotropowe w ilości nieznacznej, przeznaczone na własny użytek sprawcy, a orzeczenie wobec sprawcy kary byłoby niecelowe ze względu na okoliczności popełnienia czynu i stopień jego społecznej szkodliwości.

Nie jest to jednak automatyczne. Nawet 0,20 g albo 0,76 g marihuany nie gwarantuje umorzenia. Organ prowadzący postępowanie bada między innymi, czy narkotyk był rzeczywiście na własny użytek, czy sprawca współpracuje, czy nie ma dowodów na udzielanie innym osobom, handel albo posiadanie większej ilości w innym miejscu. Znaczenie ma także dotychczasowa niekaralność, sposób życia, nauka, praca oraz zachowanie po zatrzymaniu.

Jeżeli art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii nie zostanie zastosowany, można rozważać warunkowe umorzenie postępowania na podstawie art. 66 § 1 Kodeksu karnego. Warunkowe umorzenie jest możliwe, gdy wina i społeczna szkodliwość czynu nie są znaczne, okoliczności popełnienia czynu nie budzą wątpliwości, sprawca nie był wcześniej karany za przestępstwo umyślne, a jego właściwości, warunki osobiste i dotychczasowy sposób życia uzasadniają przypuszczenie, że będzie przestrzegał porządku prawnego. Dodatkowo art. 66 § 2 Kodeksu karnego wymaga, aby przestępstwo było zagrożone karą nieprzekraczającą 5 lat pozbawienia wolności, co przy art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii jest spełnione.

Czy sąd może zawiesić karę pozbawienia wolności?

Trzeba zaktualizować dawną informację o zawieszeniu kary. Obecnie art. 69 § 1 Kodeksu karnego przewiduje, że sąd może warunkowo zawiesić wykonanie kary pozbawienia wolności orzeczonej w wymiarze nieprzekraczającym roku, jeżeli sprawca w czasie popełnienia przestępstwa nie był skazany na karę pozbawienia wolności i zawieszenie jest wystarczające dla osiągnięcia celów kary, w szczególności zapobieżenia powrotowi do przestępstwa.

Przy podejmowaniu decyzji sąd stosuje art. 69 § 2 Kodeksu karnego, czyli bierze pod uwagę przede wszystkim postawę sprawcy, jego właściwości i warunki osobiste, dotychczasowy sposób życia oraz zachowanie po popełnieniu przestępstwa. W przypadku osoby pełnoletniej, niekaranej, studiującej i posiadającej niewielką ilość marihuany na własny użytek argumenty te mogą przemawiać za łagodniejszym rozstrzygnięciem. Nie można jednak zagwarantować zawieszenia, bo decyzja należy do sądu i zależy od akt sprawy.

Okres próby przy zawieszeniu wykonania kary wynika z art. 70 § 1 Kodeksu karnego i co do zasady wynosi od roku do 3 lat. W okresie próby sąd może orzec obowiązki wskazane w art. 72 § 1 Kodeksu karnego, np. informowanie sądu lub kuratora o przebiegu okresu próby, powstrzymanie się od używania środków odurzających albo poddanie się terapii, jeżeli okoliczności sprawy to uzasadniają.

Dobrowolne poddanie się karze i uzgodnienie kary z prokuratorem

Jeżeli sprawca przyznaje się do winy, okoliczności czynu nie budzą wątpliwości, a cele postępowania zostaną osiągnięte bez przeprowadzenia rozprawy, możliwe jest zakończenie sprawy w trybie konsensualnym. Na etapie prokuratorskim znaczenie ma art. 335 § 1 i § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego. Przepis ten pozwala prokuratorowi skierować do sądu wniosek o skazanie bez rozprawy albo dołączyć taki wniosek do aktu oskarżenia.

Jeżeli akt oskarżenia jest już w sądzie, można rozważyć wniosek z art. 387 § 1 Kodeksu postępowania karnego, czyli wniosek oskarżonego o wydanie wyroku skazującego i wymierzenie określonej kary bez przeprowadzania postępowania dowodowego. Taki wniosek wymaga spełnienia warunków procesowych i braku sprzeciwu uprawnionych podmiotów. W sprawach o niewielką ilość narkotyku warto jednak najpierw ocenić, czy korzystniejsze nie będzie wnioskowanie o umorzenie z art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii albo warunkowe umorzenie z art. 66 § 1 Kodeksu karnego.

Wpływ pierwszej sprawy na drugą sprawę

Brak recydywy nie oznacza, że pierwsze zatrzymanie jest całkowicie bez znaczenia. Jeżeli prokurator lub sąd wie o wcześniejszej sprawie, może to wpłynąć na ocenę postawy oskarżonej, jej zachowania po poprzednim zdarzeniu oraz prognozy na przyszłość. Taka ocena ma znaczenie przy wymiarze kary na podstawie art. 53 § 1 i § 2 Kodeksu karnego, który nakazuje sądowi uwzględniać między innymi stopień winy, stopień społecznej szkodliwości, cele zapobiegawcze i wychowawcze kary, motywację sprawcy, sposób życia przed popełnieniem przestępstwa oraz zachowanie po jego popełnieniu.

Jeżeli w obu sprawach zapadną wyroki skazujące, w dalszej kolejności może pojawić się kwestia kary łącznej. Zasady jej orzekania wynikają z art. 85 § 1 Kodeksu karnego, który dotyczy sytuacji, gdy sprawca popełnił dwa lub więcej przestępstw i wymierzono za nie kary tego samego rodzaju albo inne kary podlegające łączeniu. To jednak osobny etap i zależy od tego, jakie kary zostaną orzeczone w obu postępowaniach.

Prawo jazdy a sprawa narkotykowa

Samo posiadanie marihuany nie powoduje automatycznie zakazu prowadzenia pojazdów. Zakaz prowadzenia pojazdów może jednak pojawić się, jeżeli sprawa dotyczyła prowadzenia pojazdu po użyciu środka działającego podobnie do alkoholu albo pod wpływem środka odurzającego.

Jeżeli osoba prowadziła pojazd mechaniczny pod wpływem środka odurzającego, zastosowanie może mieć art. 178a § 1 Kodeksu karnego. W razie skazania za taki czyn sąd orzeka zakaz prowadzenia pojazdów na podstawie art. 42 § 2 Kodeksu karnego, co do zasady na okres nie krótszy niż 3 lata. Jeżeli natomiast stan odpowiada wykroczeniu prowadzenia po użyciu środka podobnie działającego do alkoholu, znaczenie może mieć art. 87 § 1 ustawy z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń oraz art. 29 § 1 Kodeksu wykroczeń, który przewiduje zakaz prowadzenia pojazdów w miesiącach lub latach, w granicach określonych w tym kodeksie.

Dlatego informacja, że prokurator „zabrał prawo jazdy na rok”, wymagałaby sprawdzenia akt. Trzeba ustalić, czy chodziło o zatrzymanie dokumentu, środek zapobiegawczy, propozycję kary, zakaz prowadzenia pojazdów czy odrębną sprawę związaną z prowadzeniem pojazdu.

Co warto zrobić przed rozprawą?

Przed rozprawą należy przede wszystkim sprawdzić, jaka dokładnie kwalifikacja prawna znajduje się w akcie oskarżenia, jaka ilość i rodzaj substancji wynika z opinii biegłego, czy zarzut dotyczy wyłącznie posiadania, czy także prowadzenia pojazdu, oraz czy w aktach są informacje o pierwszej sprawie. Warto przygotować dokumenty potwierdzające naukę, pracę, niekaralność, terapię lub inne okoliczności pokazujące pozytywną prognozę.

W sprawach o niewielką ilość narkotyku na własny użytek należy rozważyć kolejno: wniosek o umorzenie na podstawie art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, wniosek o warunkowe umorzenie na podstawie art. 66 § 1 Kodeksu karnego, ewentualnie łagodną karę z przyjęciem wypadku mniejszej wagi z art. 62 ust. 3 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii. Wybór zależy od akt sprawy i tego, jak silne są argumenty obrony.

FAQ

Czy dwie sprawy o posiadanie marihuany zawsze oznaczają recydywę?

Nie. Recydywa z art. 64 § 1 Kodeksu karnego wymaga wcześniejszego prawomocnego skazania na karę pozbawienia wolności, odbycia co najmniej 6 miesięcy tej kary i popełnienia podobnego przestępstwa w ciągu 5 lat po jej odbyciu. Samo prowadzenie dwóch postępowań nie wystarcza.

Czy za 0,76 g marihuany można trafić do więzienia?

Teoretycznie art. 62 ust. 1 ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii przewiduje karę pozbawienia wolności do 3 lat. W praktyce przy niewielkiej ilości na własny użytek, niekaralności i dobrej postawie częściej rozważa się umorzenie, warunkowe umorzenie, grzywnę, ograniczenie wolności albo karę z warunkowym zawieszeniem, ale zależy to od akt sprawy.

Czy można umorzyć sprawę o małą ilość marihuany?

Tak, podstawą może być art. 62a ustawy o przeciwdziałaniu narkomanii, jeżeli ilość jest nieznaczna, narkotyk był na własny użytek, a orzeczenie kary byłoby niecelowe ze względu na okoliczności czynu i stopień społecznej szkodliwości. Nie jest to jednak decyzja automatyczna.

Czy warunkowe umorzenie oznacza skazanie?

Nie. Warunkowe umorzenie z art. 66 § 1 Kodeksu karnego nie jest wyrokiem skazującym, ale wiąże się z okresem próby i może wiązać się z obowiązkami. Jeżeli sprawca narusza porządek prawny w okresie próby, postępowanie może zostać podjęte.

Czy sąd może wziąć pod uwagę pierwszą sprawę, mimo że nie ma jeszcze wyroku?

Tak, sąd może znać informacje o innym postępowaniu i oceniać całokształt sytuacji, zwłaszcza przy prognozie kryminologicznej. Nie oznacza to jednak automatycznie recydywy ani zaostrzenia kary na podstawie art. 64 § 1 Kodeksu karnego.

Źródła

• Art. 62 ust. 1, ust. 2 i ust. 3 oraz art. 62a ustawy z 29 lipca 2005 r. o przeciwdziałaniu narkomanii.
• Art. 64 § 1 i § 2, art. 66 § 1 i § 2, art. 69 § 1 i § 2, art. 70 § 1, art. 72 § 1, art. 53 § 1 i § 2 oraz art. 85 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny.
• Art. 335 § 1 i § 2 oraz art. 387 § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks postępowania karnego.
• Art. 178a § 1 i art. 42 § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny oraz art. 87 § 1 i art. 29 § 1 ustawy z 20 maja 1971 r. – Kodeks wykroczeń.