Sfałszowany testament w sądzie – co zrobić?

Co oznacza opinia biegłego o sfałszowaniu testamentu?

Jeżeli w sprawie spadkowej biegły z zakresu badania pisma ręcznego lub dokumentów wskazał, że testament nie został sporządzony albo podpisany przez spadkodawcę, jest to bardzo istotny dowód. Sąd doręcza zwykle odpis opinii uczestnikom i daje im możliwość zajęcia stanowiska, zgłoszenia zarzutów do opinii albo złożenia dalszych wniosków dowodowych.

W praktyce nie warto czekać biernie na dalszy ruch sądu. Uczestnik, którego prawa spadkowe narusza fałszywy testament, powinien złożyć pismo procesowe, w którym wskaże, że akceptuje wnioski opinii biegłego albo że wnosi o przyjęcie, iż testament nie pochodzi od spadkodawcy. W tym samym piśmie można wnieść o pominięcie testamentu jako podstawy dziedziczenia oraz o stwierdzenie nabycia spadku według ustawy albo według innego ważnego testamentu, jeżeli taki istnieje.

Fałszywy testament a odpowiedzialność karna

Testament jest dokumentem w rozumieniu prawa karnego, ponieważ może potwierdzać prawa majątkowe i wywoływać skutki w obrocie prawnym. Zgodnie z art. 270 § 1 Kodeksu karnego kto, w celu użycia za autentyczny, podrabia lub przerabia dokument albo takiego dokumentu jako autentycznego używa, podlega karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do lat 5. W wypadku mniejszej wagi możliwe są łagodniejsze konsekwencje przewidziane w art. 270 § 2a Kodeksu karnego.

Odpowiedzialność karna może dotyczyć nie tylko osoby, która fizycznie sporządziła fałszywy testament. Ryzyko ponosi również ten, kto świadomie posługuje się dokumentem podrobionym lub przerobionym, na przykład składa go w sądzie jako prawdziwy, wiedząc o jego fałszywości. Jeżeli natomiast ktoś złożył dokument, ale nie wiedział i przy zachowaniu należytej ostrożności nie mógł wiedzieć, że jest sfałszowany, ocena odpowiedzialności wymaga dokładnej analizy stanu faktycznego.

Czy sąd sam zawiadomi prokuraturę?

Fałszerstwo dokumentu jest co do zasady przestępstwem ściganym z urzędu. Z art. 304 Kodeksu postępowania karnego wynika, że każdy, kto dowiedział się o popełnieniu takiego przestępstwa, ma społeczny obowiązek zawiadomić prokuratora lub Policję, a instytucje państwowe i samorządowe mają dalej idący obowiązek, gdy dowiedziały się o przestępstwie w związku ze swoją działalnością.

W praktyce sąd spadku może przesłać zawiadomienie do prokuratury albo Policji, zwłaszcza gdy w aktach znajduje się opinia biegłego wskazująca na fałszerstwo. Uczestnik postępowania nie musi jednak czekać na sąd. Może sam złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa, załączając kopię opinii biegłego, odpis testamentu oraz informację o sygnaturze sprawy spadkowej.

Skutki w sprawie spadkowej

Jeżeli sąd uzna, że testament jest sfałszowany, nie powinien traktować go jako ważnego rozrządzenia na wypadek śmierci. Oznacza to, że sprawa wraca do ustalenia, kto dziedziczy na podstawie ustawy albo na podstawie innego ważnego testamentu. Sam dokument podrobiony nie tworzy praw do spadku.

W sprawie o stwierdzenie nabycia spadku sąd bada, kto jest spadkobiercą i z jakiego tytułu. Może przeprowadzać dowody z dokumentów, zeznań świadków, opinii biegłych oraz innych materiałów. Jeżeli testament został zakwestionowany, kluczowe jest zabezpieczenie oryginału dokumentu, precyzyjne wskazanie zarzutów i pilnowanie terminów wyznaczonych przez sąd na odniesienie się do opinii.

Jeżeli w sprawie istnieje spór, czy testament jest prawdziwy, czy też został podrobiony, notariusz co do zasady nie będzie właściwą drogą do szybkiego poświadczenia dziedziczenia. Spór o autentyczność testamentu powinien zostać rozstrzygnięty przez sąd.

Niegodność dziedziczenia sprawcy fałszerstwa

Osobną kwestią jest uznanie spadkobiercy za niegodnego dziedziczenia. Zgodnie z art. 928 § 1 pkt 3 Kodeksu cywilnego spadkobierca może zostać uznany przez sąd za niegodnego, jeżeli umyślnie ukrył lub zniszczył testament spadkodawcy, podrobił lub przerobił jego testament albo świadomie skorzystał z testamentu przez inną osobę podrobionego lub przerobionego.

Uznania za niegodnego może żądać każdy, kto ma w tym interes, na przykład inny spadkobierca. Z takim żądaniem występuje się w terminie roku od dnia, w którym zainteresowany dowiedział się o przyczynie niegodności, nie później jednak niż przed upływem 3 lat od otwarcia spadku, czyli od śmierci spadkodawcy.

Skutek uznania za niegodnego jest bardzo poważny: spadkobierca zostaje wyłączony od dziedziczenia tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. W orzecznictwie i praktyce przyjmuje się również, że osoba uznana za niegodną nie może skutecznie domagać się zachowku po tym spadkodawcy, ponieważ nie powinna czerpać korzyści z własnego nagannego działania.

Co powinna zrobić osoba pokrzywdzona fałszywym testamentem?

Po otrzymaniu opinii biegłego warto przede wszystkim sprawdzić, czy sąd wyznaczył termin do złożenia stanowiska. Jeżeli termin został wyznaczony, należy go zachować. Jeżeli nie został wskazany, bezpiecznie jest złożyć pismo możliwie szybko, przed najbliższym posiedzeniem lub rozprawą.

W piśmie do sądu można w szczególności wnieść o: przyjęcie opinii biegłego jako wiarygodnej, pominięcie sfałszowanego testamentu, ustalenie kręgu spadkobierców ustawowych, zabezpieczenie oryginału dokumentu w aktach, zawiadomienie organów ścigania oraz doręczenie odpisów ewentualnych dalszych opinii albo pism drugiego uczestnika.

Równolegle można przygotować zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Jeżeli zachodzi podstawa do niegodności dziedziczenia, trzeba rozważyć pozew cywilny przeciwko osobie, która testament podrobiła, przerobiła albo świadomie z niego korzystała.

Podrobienie, przerobienie i świadome użycie testamentu

Podrobienie testamentu polega na stworzeniu dokumentu tak, aby wyglądał, jakby pochodził od spadkodawcy, choć w rzeczywistości tak nie jest. Przerobienie polega na ingerencji w istniejący dokument, na przykład dopisaniu, usunięciu albo zmianie jego treści. Użycie dokumentu jako autentycznego oznacza posługiwanie się nim w obrocie prawnym, w tym złożenie go w sądzie.

Dla odpowiedzialności cywilnej i karnej szczególne znaczenie ma świadomość osoby posługującej się testamentem. Inaczej ocenia się osobę, która sama dokument podrobiła, a inaczej osobę, która znalazła testament i nie miała realnych podstaw, aby podejrzewać jego fałszywość. Dlatego w każdej sprawie istotne są okoliczności złożenia dokumentu, relacje rodzinne, korespondencja, wcześniejsze wypowiedzi spadkodawcy i dowody dotyczące pochodzenia testamentu.

FAQ

Czy po opinii biegłego trzeba jeszcze coś robić?

Tak, najbezpieczniej jest złożyć pisemne stanowisko. W piśmie warto wskazać, że testament powinien zostać pominięty, a spadek powinien zostać stwierdzony na podstawie ustawy albo innego ważnego testamentu.

Czy sąd spadku sam uzna sprawcę za niegodnego?

Co do zasady uznanie za niegodnego dziedziczenia wymaga żądania osoby mającej interes i rozpoznania w procesie cywilnym. W sprawie spadkowej można jednak powołać się na fałszerstwo i wnosić o pominięcie testamentu jako podstawy dziedziczenia.

Czy można złożyć zawiadomienie na Policję lub do prokuratury?

Tak. Jeżeli istnieje opinia biegłego wskazująca na fałszerstwo testamentu, można złożyć zawiadomienie o podejrzeniu popełnienia przestępstwa. Do zawiadomienia warto dołączyć kopię opinii i wskazać sygnaturę sprawy sądowej.

Czy fałszywy testament powoduje dziedziczenie ustawowe?

Jeżeli nie ma innego ważnego testamentu, pominięcie sfałszowanego dokumentu zwykle prowadzi do dziedziczenia ustawowego. Jeżeli istnieje inny ważny testament, sąd powinien ocenić jego treść i skuteczność.

Czy sprawca fałszerstwa traci prawo do zachowku?

Jeżeli zostanie prawomocnie uznany za niegodnego dziedziczenia, traktuje się go tak, jakby nie dożył otwarcia spadku. W praktyce pozbawia go to również możliwości skutecznego dochodzenia zachowku po tym spadkodawcy.

Podsumowanie

Sfałszowany testament nie powinien wywoływać skutków spadkowych. Po opinii biegłego uczestnik postępowania powinien aktywnie złożyć stanowisko, wnieść o pominięcie testamentu i wskazać prawidłową podstawę dziedziczenia. Jeżeli zachodzi podejrzenie przestępstwa, można zawiadomić prokuraturę lub Policję. Jeżeli osoba korzystająca z fałszywego testamentu ma dziedziczyć, trzeba dodatkowo rozważyć pozew o uznanie jej za niegodną dziedziczenia i pilnować terminów z art. 929 Kodeksu cywilnego.

Źródła:

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny, w szczególności art. 928-930 - Dz.U. 2026 poz. 795
2. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks karny, w szczególności art. 270 - Dz.U. 2025 poz. 383
3. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności przepisy o złożeniu i ogłoszeniu testamentu - Dz.U. 2026 poz. 468
4. Ustawa z dnia 6 czerwca 1997 r. - Kodeks postępowania karnego, w szczególności art. 304 - Dz.U. 2026 poz. 490