Długi spadkowe a przedawnienie roszczeń banku

Dziedziczenie długów po zmarłym

Zgodnie z art. 922 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny prawa i obowiązki majątkowe zmarłego przechodzą z chwilą jego śmierci na spadkobierców. Oznacza to, że do spadku mogą należeć nie tylko mieszkanie, pieniądze czy ruchomości, lecz także niespłacone kredyty, pożyczki, odsetki, koszty sądowe lub koszty egzekucyjne.

Jeżeli spadkobierca przyjął spadek z dobrodziejstwem inwentarza, jego odpowiedzialność jest ograniczona. Art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego stanowi, że spadkobierca ponosi odpowiedzialność za długi spadkowe tylko do wartości ustalonego w wykazie inwentarza albo spisie inwentarza stanu czynnego spadku. W praktyce trzeba więc ustalić, jaka była wartość majątku spadkowego oraz jakie długi zostały już spłacone.

Od 18 października 2015 r. brak oświadczenia spadkobiercy w terminie 6 miesięcy oznacza przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza, co wynika z art. 1015 § 2 Kodeksu cywilnego. Jeżeli jednak śmierć spadkodawcy nastąpiła wcześniej albo spadkobierca złożył konkretne oświadczenie, należy oceniać sprawę według właściwych przepisów i dokumentów z postępowania spadkowego.

Czy wierzyciel ma termin na zgłoszenie długu spadkobiercy?

Polskie prawo nie przewiduje ogólnego terminu, po którego upływie wierzyciel traci prawo do zgłoszenia długu spadkobiercy tylko dlatego, że spadkodawca zmarł. Nie działa tu zasada, że bank musi zgłosić się w określonym czasie od śmierci dłużnika. Wierzyciel może więc napisać do spadkobiercy nawet po kilku latach.

Nie oznacza to jednak, że każde żądanie zapłaty jest skuteczne. Trzeba odróżnić samo zgłoszenie długu od możliwości przymusowego dochodzenia zapłaty. Jeżeli roszczenie uległo przedawnieniu, spadkobierca może bronić się zarzutem przedawnienia na podstawie art. 117 § 2 Kodeksu cywilnego. Jeżeli sprawa dotyczy konsumenta, art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego dodatkowo stanowi, że po upływie terminu przedawnienia nie można domagać się zaspokojenia roszczenia przeciwko konsumentowi, chyba że sąd wyjątkowo zastosuje art. 117¹ Kodeksu cywilnego.

W praktyce, mimo ochrony konsumenckiej, warto wyraźnie powołać się na przedawnienie w piśmie do banku, firmy windykacyjnej lub w odpowiedzi na pozew. Pozwala to uniknąć wątpliwości i porządkuje stanowisko procesowe.

Kiedy przedawniają się długi spadkowe z kredytu lub pożyczki?

Termin przedawnienia zależy od rodzaju roszczenia i od tego, czy wierzyciel uzyskał wcześniej tytuł sądowy. W przypadku roszczeń banku z umowy kredytu lub pożyczki podstawowe znaczenie ma art. 118 Kodeksu cywilnego. Roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przedawniają się z upływem 3 lat. Bank udzielający kredytu działa w ramach działalności gospodarczej, dlatego co do zasady termin wynosi 3 lata.

Bieg terminu przedawnienia rozpoczyna się od dnia wymagalności roszczenia, co wynika z art. 120 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli kredyt był spłacany w ratach, każda rata ma własny termin wymagalności i może przedawniać się osobno. Jeżeli bank wypowiedział umowę kredytu i postawił całą niespłaconą kwotę w stan natychmiastowej wymagalności, termin przedawnienia dla pozostałej kwoty należy liczyć od daty wymagalności po wypowiedzeniu umowy.

Odsetki, jako świadczenia okresowe, również przedawniają się co do zasady po 3 latach na podstawie art. 118 Kodeksu cywilnego. Trzeba jednak sprawdzić, czy wierzyciel nie przerwał biegu przedawnienia albo czy nie uzyskał tytułu wykonawczego.

W przypadku terminów wynoszących co najmniej 2 lata koniec terminu przedawnienia przypada na ostatni dzień roku kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia jest krótszy niż 2 lata. Wynika to z art. 118 zdanie drugie Kodeksu cywilnego. Przy starszych roszczeniach i tytułach sądowych trzeba dodatkowo uwzględnić przepisy przejściowe ustawy z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw.

Co może przerwać albo wstrzymać bieg przedawnienia?

Nie wystarczy, że bank po latach wyśle zwykłe wezwanie do zapłaty. Samo pismo wierzyciela zasadniczo nie przerywa biegu przedawnienia. Przerwanie biegu przedawnienia następuje w przypadkach określonych w art. 123 § 1 Kodeksu cywilnego, w szczególności przez czynność przed sądem lub organem egzekucyjnym podjętą bezpośrednio w celu dochodzenia, ustalenia, zaspokojenia albo zabezpieczenia roszczenia, a także przez uznanie roszczenia przez dłużnika.

Po każdym przerwaniu przedawnienia biegnie ono na nowo, co wynika z art. 124 § 1 Kodeksu cywilnego. Jeżeli przedawnienie zostało przerwane przez czynność w postępowaniu przed sądem albo organem egzekucyjnym, zgodnie z art. 124 § 2 Kodeksu cywilnego termin nie biegnie na nowo, dopóki postępowanie nie zostanie zakończone.

Od 30 czerwca 2022 r. zawezwanie do próby ugodowej oraz mediacja co do zasady nie przerywają przedawnienia, lecz mogą powodować zawieszenie jego biegu na czas trwania postępowania. Wynika to z art. 121 pkt 5 i 6 Kodeksu cywilnego. Dlatego w starszych sprawach trzeba dokładnie sprawdzić daty czynności wierzyciela.

Jak działa dobrodziejstwo inwentarza przy starych długach?

Dobrodziejstwo inwentarza nie powoduje, że dług znika. Ogranicza jednak odpowiedzialność spadkobiercy do wartości aktywów spadku. Podstawą jest art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego. Jeżeli więc stan czynny spadku wynosił 40 000 zł, a długi są wyższe, spadkobierca co do zasady nie powinien odpowiadać ponad tę wartość.

Trzeba jednak uważać na art. 1032 Kodeksu cywilnego. Jeżeli spadkobierca spłacał niektóre długi, nie wiedząc o innych i przy zachowaniu należytej staranności nie mógł się o nich dowiedzieć, jego odpowiedzialność za pominięte długi jest odpowiednio ograniczana. Jeżeli natomiast wiedział albo przy zachowaniu należytej staranności mógł wiedzieć o innych długach, może ponosić odpowiedzialność w szerszym zakresie, w granicach określonych w tym przepisie.

Do chwili działu spadku spadkobiercy ponoszą solidarną odpowiedzialność za długi spadkowe na podstawie art. 1034 § 1 Kodeksu cywilnego. Po dziale spadku odpowiadają stosownie do wielkości udziałów, zgodnie z art. 1034 § 2 Kodeksu cywilnego.

Jak odpowiedzieć bankowi lub firmie windykacyjnej?

Najpierw należy zażądać dokumentów potwierdzających istnienie i wysokość długu: umowy kredytu, harmonogramu spłat, wypowiedzenia umowy, historii spłat, dokumentów dotyczących postępowań sądowych lub egzekucyjnych oraz ewentualnej cesji wierzytelności. Bez tych danych nie da się rzetelnie ocenić przedawnienia.

Jeżeli z dokumentów wynika, że termin przedawnienia upłynął, spadkobierca może wysłać pismo, w którym wskazuje, że uchyla się od zaspokojenia roszczenia na podstawie art. 117 § 2 Kodeksu cywilnego, a w przypadku konsumenta powołuje także art. 117 § 2¹ Kodeksu cywilnego. W piśmie warto dodać, że ewentualna odpowiedzialność spadkobiercy jest ograniczona zgodnie z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego.

Nie należy pisać, że prosi się o raty, umorzenie części długu albo że dług zostanie spłacony później, jeżeli nie sprawdzono jeszcze przedawnienia. Takie sformułowania mogą zostać uznane za uznanie roszczenia w rozumieniu art. 123 § 1 pkt 2 Kodeksu cywilnego.

Czy można bronić się tym, że bank źle ocenił zdolność kredytową zmarłego?

Co do zasady samo twierdzenie, że bank udzielił spadkodawcy kredytu mimo jego zadłużenia, nie zwalnia spadkobiercy z odpowiedzialności za dług. Odpowiedzialność spadkobiercy wynika z art. 922 § 1 Kodeksu cywilnego, a jej zakres po przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza określa art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego.

Inaczej może być tylko w szczególnych stanach faktycznych, np. gdy umowa kredytu była nieważna, została zawarta przez osobę niemającą zdolności do świadomego powzięcia decyzji, doszło do sfałszowania podpisu albo wierzyciel nie potrafi wykazać istnienia roszczenia. Takie zarzuty wymagają jednak dokumentów i indywidualnej oceny.

FAQ

Podsumowanie

Dług spadkowy może być dochodzony od spadkobiercy, ale nie oznacza to automatycznego obowiązku zapłaty każdej kwoty wskazanej przez bank lub windykatora. Trzeba sprawdzić, kiedy roszczenie stało się wymagalne, czy bieg przedawnienia został przerwany, czy istnieje wyrok lub nakaz zapłaty oraz jaka jest wartość stanu czynnego spadku.

Jeżeli roszczenie jest przedawnione, należy jasno podnieść zarzut przedawnienia. Jeżeli nie jest przedawnione, spadkobierca przyjmujący spadek z dobrodziejstwem inwentarza może nadal korzystać z ograniczenia odpowiedzialności wynikającego z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego.

Źródła

• Art. 117, art. 117¹, art. 118, art. 120, art. 121, art. 123, art. 124, art. 125, art. 922, art. 1015, art. 1030, art. 1031, art. 1032 i art. 1034 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny.
• Ustawa z dnia 13 kwietnia 2018 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny oraz niektórych innych ustaw.
• Ustawa z dnia 2 grudnia 2021 r. o zmianie ustawy – Kodeks cywilny, ustawy – Kodeks postępowania cywilnego oraz niektórych innych ustaw, w zakresie zmian dotyczących zawezwania do próby ugodowej i mediacji.