Ślub z córką zmarłej żony – czy jest możliwy?

Czy można zawrzeć małżeństwo z córką zmarłej żony?

W opisanej sytuacji kluczowe są przepisy ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Sam fakt, że małżeństwo z matką tej osoby trwało krótko, a żona zmarła, nie usuwa skutków prawnych powinowactwa. Zgodnie z art. 61⁸ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego z małżeństwa wynika powinowactwo między małżonkiem a krewnymi drugiego małżonka, a powinowactwo trwa mimo ustania małżeństwa.

Córka żony jest jej krewną w linii prostej. W konsekwencji dla męża matki jest powinowatą w linii prostej. Art. 61⁸ § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że linię i stopień powinowactwa określa się według linii i stopnia pokrewieństwa. Oznacza to, że córka zmarłej żony jest powinowatą w linii prostej pierwszego stopnia.

Art. 14 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa krewni w linii prostej, rodzeństwo ani powinowaci w linii prostej. Ten sam przepis dodaje jednak ważny wyjątek: z ważnych powodów sąd może zezwolić na zawarcie małżeństwa między powinowatymi.

Powinowactwo po śmierci żony

Powinowactwo nie znika przez rozwód, unieważnienie małżeństwa ani śmierć małżonka. Wynika to wprost z art. 61⁸ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym powinowactwo trwa mimo ustania małżeństwa. Dlatego córka zmarłej żony nadal jest powinowatą wdowca.

W praktyce oznacza to, że ślub cywilny nie powinien być planowany wyłącznie przez złożenie dokumentów w urzędzie stanu cywilnego. Najpierw należy rozważyć wniosek do sądu o zezwolenie na zawarcie małżeństwa. Bez takiego zezwolenia przeszkoda z art. 14 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego nadal istnieje.

Znaczenie braku adopcji córki żony

Jeżeli nie występował Pan o przysposobienie córki żony i sąd nigdy nie orzekł adopcji, nie powstał stosunek przysposobienia. To ważne, ponieważ art. 15 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że nie mogą zawrzeć ze sobą małżeństwa przysposabiający i przysposobiony.

Przysposobienie nie powstaje automatycznie przez zawarcie małżeństwa z matką dziecka. Wymaga orzeczenia sądu opiekuńczego. Jeżeli takiego orzeczenia nie było, podstawowym problemem prawnym pozostaje powinowactwo w linii prostej, a nie adopcja.

Jak uzyskać zgodę sądu na ślub z powinowatą w linii prostej?

Zezwolenia udziela sąd opiekuńczy. Podstawą procesową jest art. 561 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, który przewiduje, że zezwolenia na zawarcie małżeństwa między powinowatymi w linii prostej udziela sąd opiekuńczy na wniosek osoby zamierzającej zawrzeć małżeństwo.

Sądem opiekuńczym jest wydział rodzinny i nieletnich sądu rejonowego. Wniosek powinien wskazywać obie osoby zamierzające zawrzeć małżeństwo, opisywać relację rodzinną oraz wyjaśniać, dlaczego w sprawie istnieją ważne powody w rozumieniu art. 14 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Do wniosku warto dołączyć przede wszystkim:

• odpis aktu małżeństwa ze zmarłą żoną,
• odpis aktu zgonu żony,
• odpis aktu urodzenia córki żony,
• dokumenty potwierdzające, że obie osoby są pełnoletnie i mogą zawrzeć małżeństwo,
• opis wspólnej sytuacji życiowej, jeżeli ma znaczenie dla wykazania ważnych powodów.

Każda sprawa zależy od konkretnych okoliczności. Sąd może badać między innymi wiek stron, samodzielność decyzji, brak nacisku, charakter relacji rodzinnej przed powstaniem związku, ocenę społeczną planowanego małżeństwa oraz to, czy małżeństwo nie narusza dobra osób trzecich.

Jakie są skutki zawarcia małżeństwa bez zgody sądu?

Jeżeli osoby będące powinowatymi w linii prostej zawarłyby małżeństwo bez wymaganego zezwolenia, małżeństwo byłoby narażone na unieważnienie. Wynika to z art. 14 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego w związku z art. 17 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, który przewiduje, że małżeństwo może być unieważnione tylko z przyczyn przewidzianych w przepisach tego kodeksu.

Dlatego praktycznie najbezpieczniejsza kolejność jest następująca: najpierw wniosek do sądu opiekuńczego, następnie oczekiwanie na prawomocne postanowienie, a dopiero potem formalności w urzędzie stanu cywilnego.

Inne przeszkody małżeńskie, o których trzeba pamiętać

Nawet gdy sąd zezwoli na małżeństwo między powinowatymi, muszą być spełnione także ogólne warunki zawarcia małżeństwa. Art. 10 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje zasadę pełnoletniości przy zawieraniu małżeństwa, z wyjątkiem dotyczącym kobiety, która ukończyła 16 lat i uzyskała zgodę sądu, jeżeli z okoliczności wynika, że zawarcie małżeństwa będzie zgodne z dobrem założonej rodziny. Art. 13 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego zakazuje zawarcia małżeństwa osobie pozostającej już w związku małżeńskim.

Jeżeli planowany jest ślub wyznaniowy ze skutkami cywilnymi, wymogi prawa państwowego nadal muszą być spełnione. Ewentualne zasady prawa kanonicznego lub innych regulacji wyznaniowych są odrębną kwestią i nie zastępują zgody sądu wymaganej przez art. 14 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

FAQ

Źródła

• Art. 10 § 1, art. 13 § 1, art. 14 § 1-2, art. 15 § 1 oraz art. 61⁸ § 1-2 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 561 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego.