Naprawa sprzętu przed procesem z rękojmi

Czy można naprawić sprzęt przed rozstrzygnięciem sprawy o rękojmię?

Co do zasady tak. Sam fakt, że kupujący naprawi koparkę, maszynę budowlaną, samochód albo inny sprzęt przed wydaniem wyroku, nie przekreśla roszczeń z rękojmi. Trzeba jednak pamiętać, że naprawa może zniszczyć albo zmienić materiał dowodowy. Sprzedawca w procesie może wtedy twierdzić, że nie da się już ustalić przyczyny awarii, zakresu wady albo tego, czy wada istniała przed wydaniem rzeczy kupującemu.

Dlatego przed naprawą należy wykonać możliwie pełną dokumentację: zdjęcia i nagrania miejsca uszkodzenia, protokół oględzin, prywatną opinię rzeczoznawcy, dokumentację serwisową, kosztorys, faktury, korespondencję ze sprzedawcą oraz opis okoliczności ujawnienia wady. W sprawach technicznych warto też zachować uszkodzone elementy po wymianie, np. pęknięty albo wcześniej spawany element konstrukcyjny.

Najbezpieczniej jest najpierw zawiadomić sprzedawcę o wadzie, umożliwić mu oględziny rzeczy w rozsądnym terminie, a dopiero potem przystąpić do naprawy, jeżeli sprzęt jest potrzebny do pracy i dalsze oczekiwanie powodowałoby straty. W sprawach o dużej wartości można rozważyć także wniosek do sądu o zabezpieczenie dowodu przed wszczęciem procesu, zwłaszcza gdy późniejsze badanie rzeczy będzie niemożliwe albo znacznie utrudnione.

Rękojmia za wadę używanej koparki albo innej maszyny

Rękojmia wynika z Kodeksu cywilnego. Zgodnie z aktualnym art. 556 Kodeksu cywilnego sprzedawca jest odpowiedzialny względem kupującego, jeżeli rzecz sprzedana ma wadę. Obecnie przepisy opisują wadę przede wszystkim jako niezgodność rzeczy sprzedanej z umową. Rzecz jest wadliwa m.in. wtedy, gdy nie ma właściwości, które powinna mieć ze względu na cel wynikający z umowy, okoliczności albo przeznaczenia, nie ma właściwości zapewnionych przez sprzedawcę albo nie nadaje się do celu, o którym kupujący poinformował sprzedawcę.

W przypadku używanego sprzętu nie każda usterka oznacza automatycznie odpowiedzialność sprzedawcy. Kupujący powinien liczyć się z typowym zużyciem eksploatacyjnym. Czym innym jest jednak normalne zużycie maszyny, a czym innym ukryta, zamaskowana wada konstrukcyjna albo wcześniejsza naprawa, o której sprzedawca nie poinformował kupującego. Pęknięty wysięgnik, wcześniejsze spawanie i zamaskowanie naprawy mogą świadczyć o wadzie przekraczającej zwykłe zużycie rzeczy używanej.

Sprzedawca nie odpowiada z rękojmi, jeżeli kupujący wiedział o konkretnej wadzie w chwili zawarcia umowy. Nie wystarczy jednak ogólna wiedza, że maszyna jest używana. Jeżeli kupujący wiedział tylko o wieku i przebiegu maszyny, ale nie wiedział o spawaniu wysięgnika albo o wcześniejszym poważnym uszkodzeniu, sprzedawca nie może automatycznie uwolnić się od odpowiedzialności.

Zakup na firmę i status przedsiębiorcy

Jeżeli koparka została kupiona do działalności gospodarczej, najpierw trzeba ustalić, czy umowa miała charakter zawodowy dla kupującego. Jeżeli przedsiębiorca budowlany kupuje koparkę do robót ziemnych, zwykle będzie to zakup zawodowy, a więc typowa sprzedaż między przedsiębiorcami. W takim układzie kupujący nie korzysta z pełnego reżimu ochrony konsumenckiej i musi szczególnie pilnować badania rzeczy oraz szybkiej notyfikacji wady.

Od 2021 r., a w aktualnym brzmieniu Kodeksu cywilnego także po zmianach dotyczących art. 556⁴ i 556⁵, część przepisów dotyczących konsumenta stosuje się do osoby fizycznej prowadzącej działalność gospodarczą, jeżeli umowa jest bezpośrednio związana z jej działalnością, ale nie ma dla niej charakteru zawodowego wynikającego zwłaszcza z wpisu w CEIDG. W praktyce oznacza to, że faktura na firmę nie zawsze automatycznie pozbawia ochrony zbliżonej do konsumenckiej. Przy zakupie ciężkiego sprzętu przez firmę używającą go zawodowo taka ochrona najczęściej jednak nie będzie miała zastosowania.

W umowach między przedsiębiorcami strony mogą odpowiedzialność z rękojmi rozszerzyć, ograniczyć albo wyłączyć. Takie postanowienie trzeba sprawdzić w umowie, fakturze, ogólnych warunkach sprzedaży lub protokole odbioru. Wyłączenie albo ograniczenie rękojmi jest jednak bezskuteczne, jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę.

Wada ukryta i przyczyna tkwiąca w rzeczy przed sprzedażą

Kluczowe znaczenie ma art. 559 Kodeksu cywilnego. Sprzedawca odpowiada z rękojmi za wady fizyczne, które istniały w chwili przejścia niebezpieczeństwa na kupującego albo wynikły z przyczyny tkwiącej w rzeczy sprzedanej w tej samej chwili. Oznacza to, że kupujący nie musi wykazywać, iż element pękł jeszcze u sprzedawcy. Może wystarczyć wykazanie, że późniejsza awaria wynikała z wcześniejszej wady, np. wadliwego spawania, wcześniejszego uszkodzenia albo nieprawidłowej naprawy istniejącej przed wydaniem maszyny.

W procesie zwykle niezbędna będzie opinia biegłego sądowego. Prywatna ekspertyza nie zastępuje opinii biegłego sądowego, ale jest bardzo ważna: pomaga sformułować roszczenia, wykazać zasadność pozwu, oszacować wysokość żądanego obniżenia ceny albo odszkodowania oraz wskazać sądowi, jakie okoliczności powinien zbadać biegły.

Jeżeli wada była zamaskowana, a sprzedawca wiedział o niej albo zapewniał, że sprzęt jest sprawny i nie ma takich uszkodzeń, kupujący może powoływać się na art. 564 Kodeksu cywilnego. Przepis ten chroni kupującego w sytuacji, gdy sprzedawca wiedział o wadzie albo zapewnił, że wady nie istnieją. Ma to szczególne znaczenie przy sporze o to, czy kupujący zbadał rzecz odpowiednio dokładnie i czy zawiadomił sprzedawcę dostatecznie szybko.

Jakie roszczenia przysługują kupującemu?

Jeżeli rzecz sprzedana ma wadę, kupujący może w szczególności złożyć oświadczenie o obniżeniu ceny albo odstąpieniu od umowy. Może też żądać usunięcia wady albo wymiany rzeczy na wolną od wad, choć przy używanej, indywidualnie oznaczonej maszynie wymiana bywa w praktyce nierealna. Sprzedawca może zablokować odstąpienie albo obniżenie ceny, jeżeli niezwłocznie i bez nadmiernych niedogodności dla kupującego wymieni rzecz wadliwą na wolną od wad albo wadę usunie, ale ograniczenie to nie zawsze działa, np. gdy rzecz była już naprawiana przez sprzedawcę albo sprzedawca nie wykonał obowiązku usunięcia wady.

Obniżona cena powinna pozostawać w takiej proporcji do ceny z umowy, w jakiej wartość rzeczy z wadą pozostaje do wartości rzeczy bez wady. W praktyce koszt naprawy często jest istotnym punktem odniesienia, ale nie zawsze automatycznie wyznacza wysokość obniżenia ceny. Przy drogim sprzęcie sąd może badać wartość rynkową maszyny w stanie zgodnym z umową i wartość maszyny z ujawnioną wadą.

Niezależnie od obniżenia ceny albo odstąpienia od umowy kupujący może żądać naprawienia szkody na podstawie art. 566 Kodeksu cywilnego, w tym m.in. zwrotu kosztów zawarcia umowy, odebrania, przewozu, przechowania, ubezpieczenia rzeczy oraz nakładów w zakresie przewidzianym przepisem. Nie wyłącza to dochodzenia odszkodowania na zasadach ogólnych, jeżeli kupujący potrafi wykazać szkodę, związek przyczynowy i podstawę odpowiedzialności.

Terminy przy sprzedaży między przedsiębiorcami

Przy sprzedaży między przedsiębiorcami obowiązuje art. 563 Kodeksu cywilnego. Kupujący traci uprawnienia z rękojmi, jeżeli nie zbadał rzeczy w czasie i w sposób przyjęty przy rzeczach tego rodzaju oraz nie zawiadomił niezwłocznie sprzedawcy o wadzie. Jeżeli wada wyszła na jaw dopiero później, zawiadomienie powinno nastąpić niezwłocznie po jej stwierdzeniu. Do zachowania terminu wystarczy wysłanie zawiadomienia przed jego upływem.

Nie ma tu bezpiecznego, sztywnego miesięcznego terminu. W relacji B2B trzeba działać szybko. Przy ciężkim sprzęcie praktycznie oznacza to: zatrzymać pracę w zakresie koniecznym do zabezpieczenia wady, udokumentować objawy, wezwać sprzedawcę do zajęcia stanowiska i umożliwić oględziny, chyba że zwłoka groziłaby powiększeniem szkody albo uniemożliwiała prowadzenie działalności.

Obecnie sprzedawca odpowiada z tytułu rękojmi za wadę fizyczną rzeczy ruchomej, jeżeli wada zostanie stwierdzona przed upływem 2 lat od dnia wydania rzeczy kupującemu. Roszczenie o usunięcie wady albo wymianę przedawnia się z upływem roku od stwierdzenia wady. W tym czasie kupujący może też złożyć oświadczenie o odstąpieniu od umowy albo obniżeniu ceny. Jeżeli sprzedawca podstępnie zataił wadę, upływ terminu do stwierdzenia wady nie wyłącza wykonania uprawnień z rękojmi.

Jak przygotować się do naprawy i procesu?

Przed naprawą warto wykonać następujące czynności:

• niezwłocznie wysłać do sprzedawcy zawiadomienie o wadzie z opisem objawów i żądaniem z rękojmi, najlepiej w formie pozwalającej potwierdzić datę wysłania i treść pisma;
• wezwać sprzedawcę do oględzin sprzętu w konkretnym, krótkim terminie, jeżeli stan maszyny na to pozwala;
• sporządzić dokumentację fotograficzną i filmową, najlepiej z widoczną datą, numerami seryjnymi, licznikiem motogodzin i zbliżeniami miejsca uszkodzenia;
• uzyskać opinię rzeczoznawcy albo serwisu, z wyraźnym rozróżnieniem między objawem awarii, prawdopodobną przyczyną i kosztami naprawy;
• zachować wymienione części i dokumenty z naprawy, w tym kosztorysy, faktury, protokoły i korespondencję z warsztatem.

Jeżeli spór dotyczy drogiej maszyny, a naprawa zniszczy ślady wady, warto rozważyć wniosek o zabezpieczenie dowodu na podstawie art. 310 Kodeksu postępowania cywilnego. Sąd może zabezpieczyć dowód przed wszczęciem sprawy, gdy istnieje obawa, że późniejsze przeprowadzenie dowodu będzie niewykonalne albo zbyt utrudnione, albo gdy trzeba stwierdzić istniejący stan rzeczy.

FAQ

Podsumowanie

Naprawa wadliwej koparki przed zakończeniem sprawy o rękojmię jest dopuszczalna, ale wymaga rozsądnego zabezpieczenia dowodów. Największe ryzyko polega na tym, że po naprawie biegły sądowy nie będzie mógł już bezpośrednio zbadać pierwotnego stanu uszkodzenia. Dlatego kupujący powinien działać szybko: zawiadomić sprzedawcę, udokumentować wadę, umożliwić oględziny, zebrać opinię techniczną i zachować części oraz dokumenty naprawy. W relacji między przedsiębiorcami szczególnie ważne jest niezwłoczne zawiadomienie o wadzie oraz sprawdzenie, czy umowa nie ograniczała rękojmi.

Podstawy prawne i orzecznictwo

• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 556-568.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 310 dotyczący zabezpieczenia dowodu.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 19 listopada 1973 r., II CR 512/73.
• Uchwała Sądu Najwyższego z 21 marca 1977 r., III CZP 11/77.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 13 marca 1981 r., III CRN 31/81.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 26 października 2000 r., II CKN 305/00.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 27 marca 2003 r., V CKN 1874/00.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 23 marca 2004 r., V CK 363/03.