Areszt elektroniczny

Czym jest areszt elektroniczny?

Określenie areszt elektroniczny jest potoczne. W obowiązujących przepisach mówimy o systemie dozoru elektronicznego, czyli o wykonywaniu kary pozbawienia wolności poza zakładem karnym przy użyciu urządzeń monitorujących. Podstawowe zasady znajdują się w art. 43a i następnych ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy.

W praktyce skazany przebywa w miejscu wskazanym przez sąd, najczęściej w domu, nosi nadajnik i musi przestrzegać harmonogramu. Harmonogram powinien uwzględniać pracę, obowiązki rodzinne, leczenie, praktyki religijne oraz inne czynności zaakceptowane przez sąd. Jeżeli skazany dobrze wykonuje obowiązki w ramach SDE, w określonych sytuacjach można później rozważyć przedterminowe zwolnienie z dozoru.

Kiedy sąd może zgodzić się na dozór elektroniczny?

Warunki udzielenia zezwolenia określa art. 43la § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. Sąd penitencjarny może udzielić zgody, jeżeli łącznie spełnione są ustawowe przesłanki, w szczególności:

• wymiar kary mieści się w limitach przewidzianych w art. 43la § 1 pkt 1 Kodeksu karnego wykonawczego,
• wykonanie kary w SDE jest wystarczające do osiągnięcia celów kary, co wynika z art. 43la § 1 pkt 2 Kodeksu karnego wykonawczego,
• skazany posiada określone miejsce stałego pobytu, zgodnie z art. 43la § 1 pkt 3 Kodeksu karnego wykonawczego,
• pełnoletnie osoby wspólnie zamieszkujące wyraziły zgodę, o której mowa w art. 43h § 3 Kodeksu karnego wykonawczego,
• warunki techniczne i mieszkaniowe pozwalają na wykonywanie dozoru, zgodnie z art. 43la § 1 pkt 5 Kodeksu karnego wykonawczego.

Znaczenie ma także to, czy wobec skazanego nie zachodzą przeszkody związane z recydywą określone w art. 64 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny. Każdorazowo trzeba sprawdzić treść wyroku, postanowień wykonawczych oraz aktualny wymiar kary pozostałej do odbycia.

Niewykonane prace społeczne i niezapłacona grzywna

Jeżeli skazany nie wykonał kary ograniczenia wolności, na przykład prac społecznych, sąd może zarządzić zastępczą karę pozbawienia wolności na podstawie art. 65 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. Jeżeli natomiast zastępcza kara pozbawienia wolności wynika z tego, że niezapłacona została grzywna, podstawowe znaczenie mają art. 45 i art. 46 Kodeksu karnego wykonawczego.

W takiej sprawie należy najpierw ustalić, czy osadzenie nastąpiło z powodu zastępczej kary pozbawienia wolności za grzywnę, za karę ograniczenia wolności, czy z obu przyczyn. Od tego zależy, jakie wnioski warto złożyć: o rozłożenie grzywny na raty, o wstrzymanie wykonania kary zastępczej, o przywrócenie możliwości wykonania prac albo o dozór elektroniczny.

Ważne jest również to, że sprawa o SDE to element wykonania prawomocnego wyroku. Jeżeli skazany otrzymał wezwanie do stawienia się albo został już osadzony, działa już postępowanie wykonawcze, w którym terminy i dokumenty mają zasadnicze znaczenie.

Jak wygląda rozpoznanie wniosku przez sąd?

Wniosek o zezwolenie na odbywanie kary w systemie dozoru elektronicznego rozpoznaje sąd penitencjarny. Podstawę proceduralną stanowią art. 43lc i art. 43ld Kodeksu karnego wykonawczego. Wniosek może złożyć w szczególności skazany, jego obrońca, prokurator, sądowy kurator zawodowy albo dyrektor zakładu karnego.

Zgodnie z art. 43ld § 1 Kodeksu karnego wykonawczego sąd penitencjarny powinien wydać postanowienie w terminie 30 dni od dnia wpływu wniosku. Termin ten nie oznacza jednak automatycznej zgody po upływie 30 dni. Sąd musi mieć dokumenty, w tym dane o karze, opinię o skazanym, informacje o miejscu pobytu, zgody domowników i ocenę warunków technicznych.

Jeżeli część opinii lub pomiarów technicznych nie dotarła jeszcze do sądu, warto ustalić w sekretariacie, czego brakuje, oraz złożyć krótkie pismo z prośbą o pilne dołączenie dokumentów z uwagi na zatrudnienie skazanego. Pismo powinno wskazywać sygnaturę sprawy, zakład karny, datę wpływu wniosku oraz okoliczności przemawiające za szybkim rozpoznaniem.

Czy skazany przebywający w zakładzie karnym może uczestniczyć w posiedzeniu?

Tak. Udział skazanego w posiedzeniu dotyczącym SDE wynika z przepisów o postępowaniu wykonawczym, w szczególności z art. 22 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego, który przewiduje prawo udziału skazanego i jego obrońcy w posiedzeniu, jeżeli ustawa tak stanowi albo sąd uzna udział za potrzebny. W sprawach dozoru elektronicznego znaczenie ma także art. 43ld Kodeksu karnego wykonawczego.

Jeżeli skazany jest już osadzony, sąd może zapewnić jego udział przez doprowadzenie z zakładu karnego albo przez urządzenia techniczne umożliwiające udział na odległość. W praktyce sposób udziału zależy od decyzji sądu, dostępności wideokonferencji, odległości zakładu karnego i tego, czy obecność skazanego jest potrzebna do wyjaśnienia sprawy.

Obrońca może pomóc przygotować wniosek, zebrać dokumenty, złożyć ponaglenie organizacyjne, przedstawić argumenty na posiedzeniu i złożyć zażalenie w razie odmowy. Samo ustanowienie obrońcy nie gwarantuje jednak przyspieszenia, jeżeli sąd nie ma jeszcze dokumentów technicznych albo akt wykonawczych.

Co powinno znaleźć się we wniosku o dozór elektroniczny?

Wniosek powinien być konkretny i odnosić się do przesłanek z art. 43la § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. Nie wystarczy napisać, że skazany chce wrócić do domu. Trzeba wykazać, że dozór będzie realnie wykonalny i wystarczający dla celów kary.

• dane skazanego, sygnaturę wyroku i sygnaturę sprawy wykonawczej,
• wskazanie adresu, pod którym ma być wykonywany dozór,
• zgody pełnoletnich domowników, o których mowa w art. 43h § 3 Kodeksu karnego wykonawczego,
• proponowany harmonogram dnia, w tym godziny pracy, dojazdów, leczenia i obowiązków rodzinnych,
• zaświadczenie o zatrudnieniu lub deklarację pracodawcy,
• dokumenty potwierdzające sytuację rodzinną, zdrowotną lub opiekuńczą,
• argumenty wskazujące, że SDE wystarczy do osiągnięcia celów kary.

Czy można starać się o przerwę w karze?

Niezależnie od wniosku o SDE można rozważyć wniosek o przerwę w wykonaniu kary. Zgodnie z art. 153 § 2 Kodeksu karnego wykonawczego sąd penitencjarny może udzielić przerwy, jeżeli przemawiają za tym ważne względy rodzinne lub osobiste. Przerwa nie jest jednak alternatywą przyznawaną automatycznie tylko dlatego, że skazany pracuje.

Przy poważnej chorobie znaczenie może mieć art. 153 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego w związku z art. 150 § 1 Kodeksu karnego wykonawczego. W sprawach rodzinnych lub zawodowych sąd ocenia, czy sytuacja jest rzeczywiście wyjątkowa, czy można ją rozwiązać w inny sposób oraz czy przerwa nie zniweczy celów kary.

FAQ

Źródła

• Art. 43a–43zae ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy.
• Art. 22 § 1, art. 45, art. 46, art. 65 § 1, art. 150 § 1 i art. 153 § 1–2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny wykonawczy.
• Art. 64 § 2 ustawy z dnia 6 czerwca 1997 r. Kodeks karny.