Usunięcie danych zamkniętej firmy z internetu i obraźliwych opinii

Kiedy można żądać usunięcia danych zamkniętej firmy?

Jeżeli działalność była prowadzona przez osobę fizyczną, bardzo często dane firmy pokrywają się z danymi osobowymi przedsiębiorcy, np. imieniem i nazwiskiem, adresem wykonywania działalności, numerem telefonu lub adresem e-mail. W takiej sytuacji dalsza publikacja wpisu w katalogu lub serwisie opinii może podlegać ocenie według art. 17 ust. 1 lit. a, c i d rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. (RODO), czyli prawa do usunięcia danych.

Usunięcia można żądać zwłaszcza wtedy, gdy dane:

• nie są już niezbędne do celów, w których zostały zebrane lub opublikowane,
• są nieaktualne, nieprawidłowe albo wprowadzają odbiorców w błąd,
• są przetwarzane bez ważnej podstawy prawnej,
• nadmiernie ingerują w prywatność byłego przedsiębiorcy.

Podstawą przetwarzania po stronie serwisu bywa najczęściej art. 6 ust. 1 lit. f RODO, czyli prawnie uzasadniony interes administratora, np. prowadzenie katalogu firm lub archiwum treści. Taka podstawa nie jest jednak bezwzględna. Jeżeli interes administratora przegrywa z prawami osoby, której dane dotyczą, albo dane stały się nieaktualne, można skutecznie domagać się ich usunięcia lub przynajmniej zanonimizowania.

Jeżeli chodzi o katalog z profilem działalności, warto wyraźnie powołać również art. 16 RODO i zażądać sprostowania informacji przez dopisanie, że działalność została zakończona, albo usunięcia całego wpisu, jeśli serwis nie ma podstaw do dalszego utrzymywania profilu.

Czy wpis o firmie po zamknięciu działalności zawsze trzeba usunąć?

Nie zawsze. Sama likwidacja działalności nie oznacza automatycznie, że każdy historyczny wpis w internecie musi zniknąć. Trzeba odróżnić kilka sytuacji:

Jeżeli działalność była prowadzona w formie spółki kapitałowej, np. spółki z o.o., nie wszystkie dane będą danymi osobowymi. Wówczas większe znaczenie może mieć ochrona renomy przedsiębiorcy, firmy i dóbr osobistych, a nie samo RODO.

Obraźliwe komentarze i opinie – odpowiedzialność administratora

W przypadku komentarzy dodawanych przez użytkowników nadal kluczowe znaczenie ma art. 14 ust. 1 ustawy z 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną. Przepis stanowi, że podmiot udostępniający zasoby systemu teleinformatycznego w celu przechowywania danych użytkownika nie odpowiada za te dane, jeżeli nie wie o ich bezprawnym charakterze, a po otrzymaniu urzędowego zawiadomienia lub wiarygodnej wiadomości niezwłocznie uniemożliwi do nich dostęp.

Dodatkowo art. 15 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną wskazuje, że taki usługodawca nie ma ogólnego obowiązku monitorowania przechowywanych danych. To oznacza, że administrator forum, katalogu czy portalu opinii zwykle zaczyna ponosić realne ryzyko odpowiedzialności dopiero po skutecznym zawiadomieniu o naruszeniu.

W praktyce należy więc wysłać zgłoszenie, które będzie dla serwisu „wiarygodną wiadomością”, czyli zawiera:

• dokładny link do wpisu lub opinii,
• cytat lub zrzut ekranu treści,
• wyjaśnienie, dlaczego wpis jest bezprawny, nieprawdziwy lub narusza dobra osobiste,
• wskazanie osoby lub firmy, której naruszenie dotyczy,
• konkretne żądanie: usunięcia, zablokowania, anonimizacji lub sprostowania.

Jeżeli problem dotyczy wpisów oczerniających działalność lub reputację przedsiębiorcy, pomocny może być także materiał o tym, jak reagować na obraźliwe wpisy o firmie.

Jakie przepisy chronią przed szykanującymi opiniami?

Jeżeli komentarze godzą w Pana/Pani dobre imię, reputację zawodową lub godność, podstawą cywilną są przede wszystkim art. 23 i art. 24 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Z tych przepisów wynika możliwość żądania:

• zaniechania naruszeń,
• usunięcia skutków naruszenia,
• złożenia oświadczenia odpowiedniej treści i w odpowiedniej formie,
• zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny – na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego, gdy doszło do zawinionego naruszenia dobra osobistego.

Jeżeli wskutek nieprawdziwych opinii powstała szkoda majątkowa, można rozważyć także roszczenie odszkodowawcze na zasadach ogólnych z art. 415 Kodeksu cywilnego, ale wtedy trzeba wykazać bezprawność, winę, szkodę i związek przyczynowy.

W niektórych stanach faktycznych w grę mogą wchodzić również przepisy karne, np. art. 212 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny (pomówienie) albo art. 216 Kodeksu karnego (zniewaga). Trzeba jednak pamiętać, że są to sprawy zależne od treści wpisów, kontekstu i możliwości ustalenia sprawcy. Nie każda negatywna opinia będzie przestępstwem – znaczenie ma to, czy zawiera fałszywe zarzuty lub obelgi, a nie tylko ostrą ocenę.

Jak napisać skuteczne wezwanie do usunięcia danych i komentarzy?

Wezwanie powinno być konkretne. Ogólne stwierdzenie „proszę usunąć wszystko” często nie wystarcza. Najlepiej wskazać:

1. dane osoby wzywającej oraz sposób kontaktu,
2. adresy URL wszystkich stron, których dotyczy żądanie,
3. jakie dane są nieaktualne albo bezprawnie publikowane,
4. które komentarze naruszają dobra osobiste i dlaczego,
5. podstawy prawne: art. 16, art. 17 ust. 1, art. 21 ust. 1 RODO, art. 14 ust. 1 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną, art. 23, art. 24 § 1 i art. 448 Kodeksu cywilnego,
6. termin na reakcję, np. 7 dni,
7. zapowiedź dalszych działań przy braku reakcji.

Do pisma warto dołączyć:

• potwierdzenie zamknięcia działalności, np. wydruk z CEIDG,
• zrzuty ekranu wpisów i komentarzy,
• wskazanie daty wcześniejszych prób kontaktu.

Najbezpieczniej wysłać zgłoszenie równolegle:

• przez formularz kontaktowy serwisu,
• na adres e-mail administratora lub inspektora ochrony danych, jeśli jest podany,
• listem poleconym za potwierdzeniem odbioru, jeśli dostępny jest adres korespondencyjny.

Co zrobić, jeśli administrator nie usuwa wpisu?

Jeżeli po otrzymaniu wiarygodnej wiadomości administrator nadal nie reaguje, można rozważyć kilka równoległych ścieżek:

1. Sprzeciw i żądanie usunięcia na podstawie RODO

Jeżeli serwis przetwarza dane osobowe, można złożyć sprzeciw wobec przetwarzania na podstawie art. 21 ust. 1 RODO oraz ponowić żądanie usunięcia danych z art. 17 ust. 1 RODO. Administrator powinien udzielić informacji o podjętych działaniach bez zbędnej zwłoki, co do zasady w terminie miesiąca zgodnie z art. 12 ust. 3 RODO.

2. Skarga do Prezesa UODO

Jeżeli sprawa dotyczy danych osobowych, można złożyć skargę do Prezesa Urzędu Ochrony Danych Osobowych na podstawie art. 77 ust. 1 RODO oraz odpowiednich przepisów ustawy z 10 maja 2018 r. o ochronie danych osobowych. Skarga jest zasadna wtedy, gdy administrator odmawia usunięcia danych, nie odpowiada na żądanie albo podaje niewystarczające uzasadnienie.

Prezes UODO może m.in. nakazać administratorowi dostosowanie przetwarzania do przepisów, w tym usunięcie danych.

3. Pozew cywilny o ochronę dóbr osobistych

Jeżeli wpisy lub komentarze godzą w reputację, można wystąpić do sądu z roszczeniami na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego i ewentualnie art. 448 Kodeksu cywilnego. W zależności od stanu faktycznego pozwanym może być autor wpisu, administrator serwisu albo obie te osoby, jeśli administrator mimo zawiadomienia utrzymywał bezprawne treści.

4. Wniosek o zabezpieczenie

Jeżeli naruszenie trwa i powoduje poważne szkody, można rozważyć wniosek o zabezpieczenie roszczenia na podstawie art. 730 § 1 i art. 730¹ § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, np. przez nakaz czasowego usunięcia lub zablokowania wpisów do czasu zakończenia sprawy.

Czy można żądać usunięcia samego adresu i nazwiska, a nie całego wpisu?

Tak. Często jest to rozwiązanie najbardziej proporcjonalne. Jeżeli serwis chce zachować archiwalny charakter wpisu, można domagać się anonimizacji danych osoby fizycznej, np. usunięcia imienia i nazwiska, dokładnego adresu, numeru telefonu czy e-maila. Taki wariant bywa skuteczny zwłaszcza wtedy, gdy administrator powołuje się na swój uzasadniony interes z art. 6 ust. 1 lit. f RODO.

W takim żądaniu warto wyraźnie napisać, że w pierwszej kolejności żąda Pan/Pani:

• usunięcia danych osobowych identyfikujących byłego przedsiębiorcę,
• oznaczenia wpisu jako archiwalnego lub nieaktualnego,
• usunięcia komentarzy naruszających dobra osobiste.

FAQ

Czy po wykreśleniu firmy z CEIDG dane muszą automatycznie zniknąć z internetu?

Nie. Wykreślenie działalności nie usuwa automatycznie wszystkich publikacji. Daje jednak mocny argument do żądania usunięcia lub sprostowania danych, zwłaszcza gdy wpis wygląda jak aktualna oferta i zawiera dane osobowe byłego przedsiębiorcy.

Ile czasu ma administrator na odpowiedź na żądanie z RODO?

Co do zasady miesiąc od otrzymania żądania zgodnie z art. 12 ust. 3 RODO. Jeżeli sprawa jest skomplikowana, termin może zostać przedłużony o kolejne dwa miesiące, ale administrator powinien o tym poinformować.

Czy negatywna opinia zawsze narusza dobra osobiste?

Nie. Dozwolona krytyka i subiektywna ocena nie zawsze są bezprawne. Problem pojawia się wtedy, gdy wpis zawiera obelgi, fałszywe fakty, pomówienia albo treści ewidentnie szykanujące.

Czy trzeba znać autora komentarza, aby działać?

Nie zawsze. Na początku można skutecznie żądać reakcji od administratora serwisu. Ustalenie autora bywa potrzebne na dalszym etapie, np. przy pozwie lub prywatnym akcie oskarżenia, ale nie jest konieczne do samego zgłoszenia naruszenia.

Czy można żądać odszkodowania lub zadośćuczynienia?

Tak, ale tylko wtedy, gdy są ku temu podstawy i da się wykazać przesłanki odpowiedzialności. Przy dobrach osobistych najczęściej rozważa się roszczenia z art. 448 Kodeksu cywilnego, a przy szkodzie majątkowej także art. 415 Kodeksu cywilnego.

Praktyczny wniosek

W opisanej sytuacji najrozsądniejsze jest skierowanie do administratora jednego, dobrze udokumentowanego wezwania obejmującego dwa żądania: po pierwsze usunięcie albo anonimizację danych nieistniejącej już działalności, po drugie niezwłoczne usunięcie konkretnych obraźliwych wpisów. W piśmie trzeba wskazać dokładne adresy URL, zrzuty ekranów oraz powołać art. 16, art. 17 i art. 21 RODO, art. 14 i art. 15 ustawy o świadczeniu usług drogą elektroniczną oraz art. 23, art. 24 i art. 448 Kodeksu cywilnego.

Jeżeli administrator mimo tego nie reaguje, dalsze kroki zależą od konkretnego stanu faktycznego: skarga do Prezesa UODO, pozew cywilny, a wyjątkowo także działania karne przeciwko autorowi wpisu.

Źródła

• Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 z 27 kwietnia 2016 r. (RODO), w szczególności art. 6 ust. 1 lit. f, art. 12 ust. 3, art. 16, art. 17 ust. 1, art. 21 ust. 1, art. 77 ust. 1.
• Ustawa z 18 lipca 2002 r. o świadczeniu usług drogą elektroniczną, w szczególności art. 14 i art. 15.
• Ustawa z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 23, art. 24 § 1, art. 415, art. 448.
• Ustawa z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, w szczególności art. 212 i art. 216.
• Ustawa z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 730 § 1 i art. 730¹ § 1.
• Wyrok Sądu Apelacyjnego w Lublinie z 18 stycznia 2011 r., I ACa 544/10.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 29 października 1971 r., II CR 455/71.
• Wyrok Sądu Najwyższego z 8 października 1987 r., II CR 269/87.