Protokół z rozprawy niezgodny z zeznaniami — co zrobić?

Dlaczego protokół z rozprawy może wyglądać inaczej niż zapamiętany przebieg posiedzenia?

W postępowaniu cywilnym z przebiegu posiedzenia jawnego sporządza się protokół. Zasada ta wynika z art. 157 § 1 oraz art. 157 § 1¹ ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego. Protokół może mieć postać pisemną, a w wielu sądach przebieg posiedzenia jest także utrwalany za pomocą urządzenia rejestrującego dźwięk albo obraz i dźwięk, czyli jako tzw. e-protokół.

Warto odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli rozprawa była nagrywana, pisemny protokół nie zawsze jest dosłownym zapisem każdego wypowiedzianego zdania. Zgodnie z art. 158 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego protokół powinien zawierać między innymi oznaczenie sądu, daty i miejsca posiedzenia, osób uczestniczących, przebieg posiedzenia, wnioski i twierdzenia stron, wyniki postępowania dowodowego oraz wymienienie wydanych zarządzeń i orzeczeń. Nie oznacza to jednak, że strona musi akceptować pominięcie istotnego wniosku, błędne zapisanie rozstrzygnięcia albo zniekształcenie zeznań.

Jeżeli protokół zawiera błąd, ma znaczenie praktyczne: sąd drugiej instancji, pełnomocnicy i strony korzystają z akt sprawy przy ocenie zarzutów, przebiegu dowodów oraz zgłoszonych wniosków. Dlatego niezgodność protokołu z rzeczywistym przebiegiem rozprawy warto zgłosić od razu, zanim sprawa przejdzie do kolejnego etapu.

Wniosek o sprostowanie albo uzupełnienie protokołu

Podstawowym środkiem działania jest wniosek o sprostowanie albo uzupełnienie protokołu. Uprawnienie to wynika wprost z art. 160 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Przepis stanowi, że strony mogą żądać sprostowania lub uzupełnienia protokołu nie później niż na następnym posiedzeniu. Jeżeli chodzi o protokół rozprawy, po której zamknięciu nastąpiło wydanie wyroku, żądanie można zgłosić dopóki akta sprawy znajdują się w sądzie.

W praktyce najlepiej złożyć pisemny wniosek jak najszybciej po otrzymaniu odpisu protokołu albo po zapoznaniu się z aktami. Nie warto czekać do kolejnej rozprawy, bo upływ czasu utrudnia wykazanie, co rzeczywiście zostało powiedziane lub postanowione.

Wniosek powinien być konkretny. Nie wystarczy napisać, że protokół jest błędny. Trzeba wskazać, który fragment jest nieprawidłowy, jaka treść powinna się w nim znaleźć oraz dlaczego ma to znaczenie dla sprawy. Jeżeli posiedzenie było nagrywane, warto powołać się na określony fragment nagrania, na przykład przybliżony moment wypowiedzi świadka albo strony.

Termin na złożenie wniosku

Termin z art. 160 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego zależy od etapu sprawy. Jeżeli sprawa nadal trwa i wyznaczono kolejne posiedzenie, żądanie sprostowania lub uzupełnienia protokołu trzeba zgłosić najpóźniej na tym następnym posiedzeniu. Można to zrobić wcześniej na piśmie, co zwykle jest bezpieczniejsze.

Jeżeli po zamknięciu rozprawy sąd wydał wyrok, termin jest określony inaczej: żądanie dotyczące protokołu tej rozprawy można zgłosić dopóki akta sprawy znajdują się w sądzie. Ma to znaczenie zwłaszcza wtedy, gdy strona rozważa apelację i chce, aby akta prawidłowo odzwierciedlały przebieg rozprawy.

Jeżeli problem z protokołem łączy się z kolejnym terminem posiedzenia, na przykład trzeba przygotować wniosek lub zapoznać się z nagraniem, odrębnym zagadnieniem jest odroczenie rozprawy sądowej. Sam błąd w protokole nie oznacza automatycznie, że kolejna rozprawa zostanie odroczona — zależy to od okoliczności sprawy i decyzji sądu.

Czego nie można sprostować w protokole?

Art. 160 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego wyraźnie stanowi, że zapis dźwięku albo obrazu i dźwięku nie podlega sprostowaniu. Oznacza to, że jeżeli rozprawa została utrwalona technicznie, nie składa się wniosku o zmianę samego nagrania. Można natomiast żądać sprostowania albo uzupełnienia części pisemnej protokołu, jeżeli nie odpowiada ona temu, co wynika z przebiegu posiedzenia.

Nie należy też mylić sprostowania protokołu ze zmianą merytorycznego rozstrzygnięcia. Jeżeli sąd wydał wyrok lub postanowienie, którego treść jest niekorzystna, właściwym środkiem może być apelacja, zażalenie albo inny środek zaskarżenia, o ile ustawa go przewiduje. Sprostowanie protokołu służy poprawieniu zapisu przebiegu posiedzenia, a nie ponownemu rozpoznaniu sprawy.

Inna instytucja dotyczy oczywistych omyłek w samym orzeczeniu. Zgodnie z art. 350 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego sąd może sprostować w wyroku niedokładności, błędy pisarskie albo rachunkowe oraz inne oczywiste omyłki. Na podstawie art. 361 Kodeksu postępowania cywilnego przepisy o wyrokach stosuje się odpowiednio do postanowień, jeżeli kodeks nie stanowi inaczej. Jeżeli więc problem dotyczy błędu w sentencji postanowienia, właściwsze może być sprostowanie pomyłki sądu, a nie sprostowanie protokołu.

Jak napisać wniosek o sprostowanie protokołu?

Wniosek kieruje się do sądu, który prowadzi sprawę. Należy podać sygnaturę akt, oznaczyć strony, wskazać datę rozprawy i określić, czy chodzi o sprostowanie, uzupełnienie, czy oba żądania łącznie.

W treści pisma warto zachować układ:

• wskazanie daty posiedzenia i numeru strony albo fragmentu protokołu, którego dotyczy zastrzeżenie,
• przytoczenie obecnego brzmienia protokołu, jeżeli jest to możliwe,
• zaproponowanie prawidłowego brzmienia albo opisanie pominiętej czynności,
• krótkie uzasadnienie, dlaczego zapis jest błędny lub niepełny,
• wniosek o odsłuchanie nagrania, jeżeli posiedzenie było utrwalane elektronicznie,
• podpis strony albo pełnomocnika.

Jeżeli strona ma własne notatki z rozprawy, może się na nie powołać, ale trzeba pamiętać, że same notatki nie przesądzają jeszcze o zasadności wniosku. Najsilniejsze znaczenie ma nagranie posiedzenia, treść akt i okoliczności przebiegu rozprawy.

Co zrobić, gdy przewodniczący odmówi sprostowania protokołu?

Art. 160 § 1 zdanie drugie Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje, że od zarządzenia przewodniczącego strony mogą odwołać się do sądu w terminie tygodniowym od doręczenia im zarządzenia. Nie jest to zwykła apelacja od wyroku ani odrębne postępowanie przed sądem drugiej instancji. Chodzi o kontrolę zarządzenia w ramach tej samej sprawy.

W odwołaniu trzeba ponownie wskazać, na czym polega błąd protokołu, dlaczego odmowa była niezasadna i czego strona się domaga. Jeżeli protokół ma znaczenie dla apelacji albo dalszego postępowania dowodowego, warto to wyraźnie zaznaczyć.

W orzecznictwie podkreślano, że od rozstrzygnięcia w przedmiocie sprostowania protokołu nie przysługuje dalsze zażalenie do sądu drugiej instancji, jeżeli ustawa takiego środka nie przewiduje. Takie stanowisko wyrażono w postanowieniu Sądu Najwyższego z 7 października 1966 r., sygn. I CZ 104/66. Obecnie należy jednak posługiwać się aktualnym brzmieniem art. 160 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, który mówi o odwołaniu do sądu od zarządzenia przewodniczącego.

FAQ

Źródła

• art. 9 § 1, art. 157 § 1 i § 1¹, art. 158 § 1, art. 160 § 1 i § 2, art. 350 § 1 oraz art. 361 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. — Kodeks postępowania cywilnego, tekst aktu: ISAP Sejmu RP
• postanowienie Sądu Najwyższego z 7 października 1966 r., sygn. I CZ 104/66