Odprawa emerytalna a ponowne zatrudnienie u tego samego pracodawcy

Kiedy pracownikowi przysługuje odprawa emerytalna?

Podstawową zasadę określa art. 92¹ Kodeksu pracy. Pracownikowi spełniającemu warunki uprawniające do emerytury albo renty z tytułu niezdolności do pracy, którego stosunek pracy ustał w związku z przejściem na emeryturę albo rentę, przysługuje odprawa pieniężna w wysokości jednomiesięcznego wynagrodzenia. Pracownik, który otrzymał taką odprawę, nie może ponownie nabyć do niej prawa.

W praktyce oznacza to trzy warunki. Po pierwsze, pracownik musi pozostawać w stosunku pracy, a więc być zatrudniony na podstawie umowy o pracę, powołania, wyboru, mianowania albo spółdzielczej umowy o pracę. Po drugie, musi spełniać warunki do emerytury lub renty. Po trzecie, stosunek pracy musi ustać w związku z przejściem na to świadczenie.

Aktualnie powszechny wiek emerytalny wynosi 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn. Samo osiągnięcie tego wieku nie powoduje jednak automatycznej wypłaty odprawy. Konieczne jest jeszcze ustanie stosunku pracy. Przy planowaniu daty zakończenia zatrudnienia warto odróżnić samo nabycie uprawnień emerytalnych od takich instytucji jak ochrona przedemerytalna, która dotyczy pracowników znajdujących się przed osiągnięciem wieku emerytalnego.

Czy trzeba definitywnie zakończyć pracę?

Nie. Przepisy wymagają ustania konkretnego stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę, ale nie nakazują pracownikowi trwałego wycofania się z rynku pracy. Pracownik może po rozwiązaniu umowy podjąć nową pracę, także u dotychczasowego pracodawcy, jeżeli strony zawrą nową umowę.

Kluczowe jest to, aby doszło do rzeczywistego rozwiązania dotychczasowej umowy o pracę. Jeżeli zatrudnienie formalnie trwa nadal, a pracownik jedynie składa wniosek do ZUS o emeryturę, odprawa z art. 92¹ Kodeksu pracy co do zasady jeszcze nie przysługuje. Jeżeli natomiast umowa zostaje rozwiązana, pracownik przechodzi na emeryturę, a następnie następnego dnia zostaje ponownie zatrudniony, sama krótka przerwa nie jest podstawą do odmowy wypłaty odprawy. Jeżeli ponowne zatrudnienie ma dotyczyć wolnego stanowiska urzędniczego w samorządzie, dochodzi jeszcze kwestia procedury naboru; osobno omawiamy powrót na stanowisko urzędnicze po przejściu na emeryturę.

W znaczeniu prawnym można przejść na emeryturę tylko raz w życiu. Jeżeli więc pracownik otrzyma odprawę emerytalną, późniejsze zatrudnienie emeryta nie da mu prawa do kolejnej odprawy emerytalnej na podstawie Kodeksu pracy. Odrębną kwestią jest wypowiedzenie po nabyciu emerytury, ponieważ samo osiągnięcie wieku emerytalnego nie powinno być traktowane jako automatyczna i dowolna przyczyna zwolnienia.

Jednodniowa przerwa a prawo do odprawy

Twierdzenie pracodawcy, że przerwa w zatrudnieniu musi trwać tyle miesięcy, za ile została naliczona odprawa, nie wynika z Kodeksu pracy. Odprawa emerytalna nie jest ekwiwalentem za okres pozostawania bez pracy. Jest jednorazowym świadczeniem związanym z ustaniem stosunku pracy i przejściem pracownika na emeryturę lub rentę.

Jeżeli w dniu rozwiązania umowy pracownik spełnia warunki do emerytury, a zakończenie zatrudnienia pozostaje z tym przejściem w związku czasowym, przyczynowym albo funkcjonalnym, roszczenie o odprawę powstaje z mocy prawa. Pracodawca nie może przenieść wypłaty na bliżej nieokreślony moment ostatecznego zakończenia pracy tylko dlatego, że strony planują nową umowę po krótkiej przerwie.

W razie sporu znaczenie będą miały dokumenty i rzeczywisty przebieg zdarzeń: porozumienie o rozwiązaniu umowy, świadectwo pracy, wniosek do ZUS, decyzja o emeryturze, oświadczenia stron oraz data nawiązania nowej umowy. Im wyraźniej z dokumentów wynika, że rozwiązanie poprzedniego stosunku pracy nastąpiło w związku z przejściem na emeryturę, tym mniejsze ryzyko sporu.

Kiedy odprawa powinna zostać wypłacona?

Odprawa powinna być wypłacona wtedy, gdy roszczenie stało się wymagalne, czyli zasadniczo przy ustaniu stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę. W praktyce wypłata następuje najczęściej razem z ostatnim wynagrodzeniem albo niezwłocznie po przedstawieniu dokumentów potwierdzających prawo do emerytury, jeżeli pracodawca nie miał ich wcześniej.

Pracownik nie powinien zgadzać się na nieformalne zawieszenie wypłaty bez jasnego dokumentu. Jeżeli prawo do odprawy już powstało, ewentualna późniejsza zmiana przepisów nie powinna pozbawiać pracownika nabytego roszczenia. Trzeba jednak pilnować terminu przedawnienia.

Zgodnie z art. 291 § 1 Kodeksu pracy roszczenia ze stosunku pracy przedawniają się z upływem 3 lat od dnia, w którym stały się wymagalne. Po upływie tego terminu pracodawca może podnieść zarzut przedawnienia, co w praktyce może uniemożliwić skuteczne dochodzenie odprawy przed sądem pracy.

Czy przepisy zakładowe mogą przewidywać wyższą odprawę?

Tak. Art. 92¹ Kodeksu pracy określa ustawowe minimum. W układzie zbiorowym pracy, regulaminie wynagradzania, pragmatyce służbowej, statucie lub umowie o pracę mogą występować korzystniejsze zasady, na przykład odprawa w wysokości dwu-, trzy- albo sześciomiesięcznego wynagrodzenia. W niektórych grupach zawodowych wysokość odprawy wynika z przepisów szczególnych.

Jeżeli pracodawca twierdzi, że wysokość odprawy uzasadnia dłuższą przerwę w zatrudnieniu, warto poprosić o wskazanie konkretnego przepisu wewnętrznego albo szczególnego. Sama większa odprawa nie oznacza automatycznie obowiązku pozostawania bez pracy przez odpowiadającą jej liczbę miesięcy.

Co zrobić, gdy pracodawca odmawia wypłaty?

Najpierw warto złożyć pisemny wniosek o wypłatę odprawy emerytalnej. W piśmie należy wskazać datę rozwiązania stosunku pracy, informację o spełnieniu warunków emerytalnych, podstawę prawną, czyli art. 92¹ Kodeksu pracy, oraz termin płatności. Do pisma można dołączyć kopię decyzji ZUS albo potwierdzenie złożenia wniosku o emeryturę, jeżeli decyzja nie została jeszcze wydana.

Jeżeli pracodawca nadal odmawia, pracownik może dochodzić odprawy przed sądem pracy. W sprawach o odprawę istotne jest wykazanie, że ustanie zatrudnienia pozostawało w związku z przejściem na emeryturę, a pracownik wcześniej nie otrzymał odprawy emerytalnej lub rentowej z tytułu zatrudnienia pracowniczego.

FAQ

Czy jednodniowa przerwa wystarczy do wypłaty odprawy emerytalnej?

Tak, jeżeli doszło do rzeczywistego rozwiązania stosunku pracy i ustanie zatrudnienia pozostaje w związku z przejściem na emeryturę. Przepisy nie przewidują minimalnej długości przerwy między poprzednią a nową umową.

Czy pracodawca może wypłacić odprawę dopiero po ostatecznym zakończeniu pracy?

Nie powinien tak postępować, jeżeli prawo do odprawy powstało już przy wcześniejszym rozwiązaniu umowy. Ponowne zatrudnienie nie oznacza, że pracodawca może dowolnie odroczyć wypłatę świadczenia.

Czy odprawa emerytalna przysługuje tylko raz?

Tak. Pracownik, który otrzymał odprawę emerytalną albo rentową na podstawie art. 92¹ Kodeksu pracy, nie może ponownie nabyć do niej prawa. Dotyczy to także sytuacji, gdy po odprawie podejmie kolejną pracę.

Czy trzeba mieć decyzję ZUS przed dniem rozwiązania umowy?

Najbezpieczniej jest dysponować decyzją albo przynajmniej potwierdzeniem spełnienia warunków i złożenia wniosku. Brak decyzji w dniu rozwiązania umowy nie zawsze przekreśla odprawę, ale może utrudnić wykazanie prawa do świadczenia i opóźnić wypłatę.

Czy odprawa może być wyższa niż jednomiesięczne wynagrodzenie?

Tak. Kodeks pracy przewiduje minimum, ale korzystniejsze zasady mogą wynikać z regulaminu wynagradzania, układu zbiorowego, umowy o pracę albo przepisów szczególnych dotyczących danej grupy zawodowej.

Ile czasu ma pracownik na dochodzenie odprawy?

Co do zasady 3 lata od dnia wymagalności roszczenia. W typowej sytuacji termin ten liczy się od dnia ustania stosunku pracy w związku z przejściem na emeryturę albo od dnia, w którym pracownik wykazał pracodawcy spełnienie warunków do odprawy.

Podsumowanie

Opinia pracodawcy, że przerwa w zatrudnieniu musi odpowiadać liczbie miesięcy odprawy, nie ma oparcia w ogólnej regulacji Kodeksu pracy. Jeżeli pracownik osiągnął wiek emerytalny, spełnia warunki do emerytury, rozwiązuje stosunek pracy w związku z przejściem na emeryturę i wcześniej nie otrzymał odprawy emerytalnej lub rentowej, powinien otrzymać odprawę. Ponowne zatrudnienie, nawet po krótkiej przerwie, nie odbiera prawa, które już powstało.

Nie warto jednak pozostawiać sprawy w zawieszeniu. Pracownik powinien zadbać o prawidłowe dokumenty, pisemne wskazanie związku rozwiązania umowy z przejściem na emeryturę oraz terminowe dochodzenie roszczenia. Jeżeli równolegle pojawiają się inne rozwiązania, na przykład likwidacja stanowiska, stan nieczynny albo porozumienie stron, znaczenie może mieć świadomy wybór formy zakończenia stosunku, ponieważ od podstawy rozwiązania mogą zależeć również inne świadczenia.

Źródła

1. Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. Kodeks pracy, w szczególności art. 92¹ oraz art. 291 § 1 – tekst aktu w ISAP.
2. ZUS, informacja o powszechnym wieku emerytalnym – 60 lat dla kobiet i 65 lat dla mężczyzn.
3. Wyrok Sądu Najwyższego z 4 lutego 2011 r., II PK 149/10 – związek ustania stosunku pracy z przejściem na emeryturę.