Odmowa bycia kuratorem osoby częściowo ubezwłasnowolnionej

Kurator osoby częściowo ubezwłasnowolnionej - kiedy sąd go ustanawia?

Jeżeli osoba pełnoletnia została częściowo ubezwłasnowolniona, sąd opiekuńczy ustanawia dla niej kuratora. Wynika to bezpośrednio z art. 181 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Częściowe ubezwłasnowolnienie dotyczy osoby pełnoletniej, która potrzebuje pomocy do prowadzenia swoich spraw z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych, w szczególności pijaństwa lub narkomanii, jeżeli jej stan nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego - tak stanowi art. 16 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.

Zakres zadań kuratora osoby częściowo ubezwłasnowolnionej nie zawsze jest taki sam. Zgodnie z art. 181 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego kurator jest powołany do reprezentowania tej osoby i do zarządu jej majątkiem tylko wtedy, gdy sąd opiekuńczy tak postanowi. W pozostałym zakresie jego rola polega przede wszystkim na wspieraniu osoby częściowo ubezwłasnowolnionej i współdziałaniu przy czynnościach, które wymagają zgody przedstawiciela ustawowego.

Do kurateli stosuje się odpowiednio przepisy o opiece, jeżeli przepisy szczególne nie regulują danej kwestii. Podstawą jest art. 178 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Dlatego przy wyborze kuratora sąd bierze pod uwagę m.in. zasady dotyczące wyboru opiekuna, w tym art. 148, art. 149 i art. 152 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Czy można odmówić bycia kuratorem?

Jeżeli sąd dopiero pyta, czy zgadza się Pan na objęcie funkcji kuratora, należy odpowiedzieć, że nie wyraża Pan zgody, i wskazać konkretne okoliczności. Na tym etapie nie chodzi jeszcze o zwolnienie z funkcji, lecz o przekonanie sądu, że nie powinien Pana ustanawiać kuratorem.

Najważniejszą podstawą argumentacji jest art. 148 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym opiekunem nie może być ustanowiona osoba, co do której zachodzi prawdopodobieństwo, że nie wywiąże się należycie z obowiązków opiekuna. Przepis ten ma odpowiednie zastosowanie do kuratora na podstawie art. 178 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

W opisanej sytuacji warto powołać się w szczególności na:

• wieloletni brak kontaktu z ojcem,
• zerwanie więzi rodzinnych i emocjonalnych,
• przemoc fizyczną lub psychiczną w przeszłości, jeżeli rzeczywiście miała miejsce,
• traumę i brak możliwości utrzymywania bezpośrednich relacji,
• brak wiedzy o aktualnych sprawach zdrowotnych, osobistych i majątkowych ojca,
• odległość między miejscem zamieszkania Pana i ojca, jeżeli utrudniałaby wykonywanie obowiązków.

Nie wystarczy napisać, że nie chce Pan być kuratorem. Lepiej wskazać, że z przyczyn obiektywnych i osobistych nie daje Pan gwarancji należytego wykonywania funkcji. Sąd powinien brać pod uwagę przede wszystkim dobro osoby częściowo ubezwłasnowolnionej, a nie samo formalne pokrewieństwo.

Jak napisać odpowiedź do sądu?

Odpowiedź powinna być krótka, ale konkretna. Należy wskazać sygnaturę sprawy, sąd, swoje dane oraz jednoznaczne stanowisko: brak zgody na ustanowienie kuratorem. W piśmie można wnieść, aby sąd nie ustanawiał Pana kuratorem osoby częściowo ubezwłasnowolnionej i rozważył inną osobę albo rozwiązanie organizacyjne odpowiednie w danym stanie faktycznym.

Przykładowe sformułowanie:

Jeżeli posiada Pan dokumenty potwierdzające przemoc, interwencje Policji, leczenie psychologiczne, założenie Niebieskiej Karty, orzeczenia sądowe albo inne dowody, można je dołączyć. Jeżeli takich dokumentów nie ma, warto mimo to opisać okoliczności własnymi słowami. W postępowaniu opiekuńczym sąd ocenia całokształt sytuacji.

Czy sąd może wyznaczyć tylko 3 dni na odpowiedź?

Tak, sąd może wyznaczyć krótki termin, zwłaszcza gdy trzeba szybko zabezpieczyć interesy osoby częściowo ubezwłasnowolnionej. Termin wskazany w wezwaniu sądu jest terminem sądowym. Zgodnie z art. 166 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego przewodniczący może z ważnej przyczyny przedłużyć lub skrócić termin sądowy na wniosek zgłoszony przed upływem terminu.

Jeżeli nie jest Pan w stanie przygotować odpowiedzi w ciągu 3 dni, powinien Pan przed upływem tego terminu złożyć choćby krótkie pismo z wnioskiem o przedłużenie terminu i podaniem przyczyny, np. choroby, wyjazdu, konieczności uzyskania dokumentów albo skonsultowania sprawy. Jeżeli jednak może Pan od razu napisać, że nie wyraża zgody i wskazać podstawowe powody, praktycznie lepiej zrobić to niezwłocznie.

Brak odpowiedzi nie jest najlepszym rozwiązaniem. Sąd może wtedy uznać, że nie przedstawił Pan przeszkód, które przemawiałyby przeciwko Pana kandydaturze. Jeżeli termin został przekroczony bez winy, można rozważyć wniosek o przywrócenie terminu na zasadach z art. 168-172 Kodeksu postępowania cywilnego, ale wymaga to uprawdopodobnienia braku winy w uchybieniu terminowi.

Co jeśli sąd mimo odmowy ustanowi kuratora?

Jeżeli sąd już ustanowi Pana kuratorem, sytuacja jest poważniejsza. Zgodnie z art. 152 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego każdy, kogo sąd opiekuńczy ustanowi opiekunem, obowiązany jest opiekę objąć, ale z ważnych powodów sąd opiekuńczy może zwolnić go od tego obowiązku. Przepis ten stosuje się odpowiednio do kuratora na podstawie art. 178 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Dodatkowo art. 169 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje, że z ważnych powodów sąd opiekuńczy zwolni opiekuna na jego żądanie. Również ten przepis może mieć odpowiednie zastosowanie do kuratora. Oznacza to, że jeżeli postanowienie o ustanowieniu Pana kuratorem zostało już wydane, należy złożyć wniosek o zwolnienie z funkcji, opisując te same ważne powody: przemoc w rodzinie, brak kontaktu, brak więzi, brak możliwości wykonywania obowiązków i potencjalne zagrożenie dla dobra osoby ubezwłasnowolnionej.

Od postanowienia sądu opiekuńczego rozstrzygającego istotę sprawy w postępowaniu nieprocesowym co do zasady przysługuje apelacja na podstawie art. 518 Kodeksu postępowania cywilnego. W praktyce trzeba każdorazowo sprawdzić pouczenie zawarte w doręczonym postanowieniu, ponieważ terminy i tryb zaskarżenia zależą od tego, jakie orzeczenie doręczono i czy występuje potrzeba złożenia wniosku o uzasadnienie.

Czy za odmowę grozi grzywna?

Art. 598 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego stanowi, że sąd opiekuńczy może wymierzyć grzywnę osobie, która uchyla się od objęcia opieki. Na podstawie art. 178 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przepis ten może być stosowany odpowiednio także do kuratora.

Trzeba jednak odróżnić dwie sytuacje. Jeżeli sąd dopiero pyta, czy zgadza się Pan kandydować na kuratora, samo wyrażenie braku zgody i podanie ważnych powodów nie powinno być traktowane jak uchylanie się od obowiązku. Inaczej może być wtedy, gdy sąd już prawomocnie ustanowił Pana kuratorem, a Pan bez żadnego formalnego wniosku nie obejmuje funkcji albo ignoruje zarządzenia sądu.

Art. 598 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego przewiduje także możliwość wymierzenia grzywny opiekunowi, który nie wykonuje zarządzeń sądu opiekuńczego. Jeżeli zarządzenie zostanie wykonane, grzywna jeszcze nieuiszczona może zostać umorzona. Również ten mechanizm może mieć odpowiednie znaczenie przy kurateli.

Jakie argumenty są najbardziej przekonujące?

Sąd nie powinien ustanawiać kuratora wyłącznie dlatego, że kandydat jest dzieckiem osoby częściowo ubezwłasnowolnionej. Art. 149 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje, że opiekun powinien być ustanowiony spośród krewnych lub innych osób bliskich, jeżeli nie ustanowiono osoby wskazanej w art. 149 § 1 tego aktu. Przepis ten stosuje się odpowiednio, a więc z uwzględnieniem specyfiki kurateli. Pokrewieństwo jest ważne, ale nie rozstrzyga automatycznie.

Najsilniejsze są argumenty pokazujące, że powierzenie Panu funkcji nie służyłoby dobru osoby częściowo ubezwłasnowolnionej. Dotyczy to zwłaszcza sytuacji, w której relacja jest całkowicie zerwana, obciążona przemocą i brakiem zaufania. Kurator powinien realnie pomagać w prowadzeniu spraw, a nie pozostawać w konflikcie z osobą, której ma pomagać.

FAQ

Źródła

• Art. 16 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Art. 148, art. 149, art. 152, art. 169, art. 178 oraz art. 181 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 166, art. 168-172, art. 518 oraz art. 598 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.