Rejestracja jachtu do odpłatnych rejsów po jeziorach

Opisany problem trzeba dziś ocenić według aktualnych przepisów, a nie według dawnych zasad rejestracji jachtów w PZŻ. W praktyce przy zarobkowym organizowaniu rejsów po jeziorach znaczenie mają równolegle przepisy o żegludze śródlądowej, przepisy o rejestracji jachtów i innych jednostek pływających do 24 m oraz – zależnie od konkretnego modelu działalności – przepisy dotyczące bezpieczeństwa żeglugi i przewozu osób.

Najważniejsze jest odróżnienie dwóch sytuacji: prywatnego używania jachtu do sportu lub rekreacji oraz wykorzystywania go do działalności gospodarczej polegającej na odpłatnym przewozie osób albo odpłatnym wykonywaniu rejsów. To rozróżnienie wpływa zarówno na rejestrację jednostki, jak i na wymagania wobec armatora oraz prowadzącego jacht.

Czy urząd może żądać rejestracji jachtu do odpłatnych rejsów?

Co do zasady tak – jeżeli jacht jest wykorzystywany do działalności zarobkowej polegającej na przewozie osób po wodach śródlądowych, urząd może badać, czy jednostka powinna być wpisana do właściwego rejestru i czy spełnia wymagania bezpieczeństwa. Wynika to z art. 1 ust. 1 i 3 oraz art. 18 ustawy z 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej. Ustawa obejmuje nie tylko żeglugę na śródlądowych drogach wodnych, ale także – w zakresie wskazanym w ustawie – statki służące do zarobkowego przewozu osób na innych wodach śródlądowych.

Jednocześnie nie każda odpłatna aktywność na jachcie oznacza automatycznie, że jednostka musi być traktowana jak klasyczny statek pasażerski. Organ powinien ustalić konkretny stan faktyczny: rodzaj jednostki, jej długość, dopuszczalną liczbę osób, rodzaj napędu, dokumenty techniczne oraz rzeczywisty sposób eksploatacji.

Jeżeli urząd żąda określonych dokumentów lub odmawia wpisu, powinien to zrobić w formie przewidzianej prawem. W razie decyzji administracyjnej stosuje się m.in. art. 107 § 1 i § 3 ustawy z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego, czyli obowiązek wskazania podstawy prawnej i uzasadnienia decyzji. Od decyzji co do zasady służy odwołanie na podstawie art. 127 § 1 i art. 129 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Jakie przepisy są dziś najważniejsze?

W aktualnym stanie prawnym podstawowe znaczenie mają przede wszystkim:

• ustawa z 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej,
• ustawa z 12 kwietnia 2018 r. o rejestracji jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m,
• rozporządzenia wykonawcze dotyczące rejestracji, oznakowania i wymogów bezpieczeństwa,
• w określonych sytuacjach także ustawa z 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne.

Dawny model, w którym dla wielu jednostek praktycznie wystarczał wpis prowadzony przez związek sportowy, został zastąpiony systemem państwowego rejestru jachtów i innych jednostek pływających do 24 m. Zgodnie z art. 2 ust. 1 oraz art. 3 ust. 1 ustawy o rejestracji jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m obowiązkowi rejestracji podlegają m.in. jachty i jednostki pływające używane do amatorskiego połowu ryb, uprawiania sportu lub rekreacji, jeżeli spełniają ustawowe kryteria. Przy działalności zarobkowej sama kwalifikacja jako jednostki rekreacyjnej często nie rozwiązuje sprawy, bo równolegle dochodzą wymogi żeglugowe i przewozowe.

Jeżeli sprawa dotyczy korzystania z wód, pomostów, przystani lub urządzeń wodnych, pomocne może być również Prawo wodne, ale nie należy automatycznie przenosić wymogów z tej ustawy na każdy odpłatny rejs jachtem.

Czy jacht bez silnika wymaga uprawnień motorowodnych?

Zasadniczo nie, jeżeli rzeczywiście mamy do czynienia z jachtem żaglowym bez napędu mechanicznego albo z jachtem wyposażonym wyłącznie w pomocniczy napęd, a wymagania wobec prowadzącego wynikają z przepisów właściwych dla jachtu żaglowego. Kwalifikacje trzeba jednak zawsze oceniać według aktualnych przepisów i konkretnej jednostki.

Na wodach śródlądowych zasada jest taka, że prowadzenie statku używanego zarobkowo wymaga kwalifikacji odpowiadających rodzajowi statku i żeglugi. Podstawę stanowi art. 35 ust. 1 ustawy o żegludze śródlądowej, zgodnie z którym statek musi mieć załogę o składzie i kwalifikacjach zapewniających bezpieczeństwo żeglugi. Jeżeli urząd twierdzi, że potrzebne są uprawnienia do jednostki motorowej, powinien wykazać, z jakiego przepisu to wynika i czy dana jednostka jest w świetle dokumentacji oraz stanu technicznego jednostką z napędem mechanicznym.

W praktyce rozstrzygające będą dokumenty jachtu: karta bezpieczeństwa, dane techniczne, dokument rejestracyjny, ewentualne oględziny oraz informacja, czy silnik jest zamontowany i jaki ma charakter. Jeżeli jednostka nie ma napędu mechanicznego albo ma jedynie napęd pomocniczy, organ nie powinien opierać swoich wymagań na założeniu sprzecznym z dokumentacją.

Czy sam odpłatny rejs oznacza statek pasażerski?

Nie zawsze. Sam fakt pobierania wynagrodzenia za rejs nie przesądza jeszcze automatycznie o każdej kwalifikacji prawnej jednostki. Kluczowe są szczegóły konkretnego modelu działalności. W praktyce urząd bada, czy mamy do czynienia z zarobkowym przewozem osób, jaką liczbę osób wolno przewozić, jakie parametry ma jednostka i jakie przepisy techniczne mają do niej zastosowanie.

W żegludze śródlądowej ustawodawca posługuje się pojęciem statku pasażerskiego, a odrębne znaczenie mają też statki używane do sportu lub rekreacji. Definicje ustawowe zawiera art. 5 ustawy o żegludze śródlądowej. Jeżeli jacht służy do odpłatnego przewozu klientów, urząd może uznać, że nie jest to już wyłącznie prywatna rekreacja armatora. To jednak nie zwalnia organu z obowiązku precyzyjnego wykazania, dlaczego jednostka ma zostać zakwalifikowana akurat jako statek pasażerski, a nie inna jednostka wykorzystywana komercyjnie.

Praktycznie najważniejsze są tu: dopuszczalna liczba pasażerów i wpisane w dokumentacji ograniczenia. Bez zbadania tych danych nie da się przesądzić, czy urząd ma rację.

Czy operat wodnoprawny jest potrzebny do organizacji rejsów?

Co do zasady nie tylko z tego powodu, że ktoś organizuje odpłatne rejsy. Operat wodnoprawny jest instytucją z ustawy z 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne i służy postępowaniom dotyczącym zgód wodnoprawnych. Podstawę stanowią art. 389 i nast. oraz art. 407 tej ustawy. Operat jest wymagany wtedy, gdy dla danej czynności lub urządzenia wodnego potrzebna jest zgoda wodnoprawna, np. przy wykonaniu urządzenia wodnego, szczególnym korzystaniu z wód albo określonych inwestycjach ingerujących w środowisko wodne.

Jeżeli więc Pana działalność polega wyłącznie na wykonywaniu rejsów istniejącym jachtem, bez budowy pomostu, przystani, urządzeń wodnych, bez szczególnego korzystania z wód w rozumieniu ustawy i bez innej ingerencji wymagającej zgody wodnoprawnej, samo żądanie operatu może być bezpodstawne. Inaczej byłoby jednak wtedy, gdy działalność obejmuje np. własną infrastrukturę nad wodą, korzystanie z urządzeń wodnych bez tytułu prawnego, pobór wód albo inne czynności objęte Prawem wodnym.

To oznacza, że odpowiedź zależy od stanu faktycznego. Sam przewóz osób jachtem to za mało, by automatycznie wymagać operatu.

Jakie dokumenty zwykle mają znaczenie w sporze z urzędem?

W praktyce warto zgromadzić:

• dokument rejestracyjny jednostki,
• dane techniczne jachtu, w tym długość kadłuba, rodzaj napędu, maksymalną liczbę osób na pokładzie,
• dokument potwierdzający tytuł prawny do jednostki,
• informację o sposobie prowadzenia działalności i ofercie dla klientów,
• posiadane kwalifikacje prowadzącego i członków załogi,
• korespondencję z urzędem, najlepiej pisemną.

Jeżeli organ wymaga dokumentu, który nie wynika wprost z przepisów, należy poprosić o wskazanie dokładnego przepisu i trybu, w jakim żądanie jest kierowane. To szczególnie ważne, gdy urząd miesza wymagania z różnych reżimów prawnych.

Podobne problemy występują także przy sporach z podmiotami gospodarującymi wodą lub infrastrukturą wodną, np. gdy działa spółka wodna i nie jest jasne, z czego dokładnie wynikają obowiązki finansowe albo administracyjne.

Jak wygląda procedura, gdy urząd odmawia wpisu albo żąda dodatkowych formalności?

Jeżeli sprawa kończy się decyzją administracyjną, organ musi wskazać podstawę prawną, ustalić stan faktyczny i uzasadnić stanowisko. W zależności od rodzaju sprawy zastosowanie znajdzie ustawa szczególna, a w zakresie procedury – Kodeks postępowania administracyjnego.

W praktyce warto działać w tej kolejności:

1. złożyć wniosek lub uzupełnienie wniosku na piśmie,
2. zażądać wskazania konkretnych braków formalnych i podstawy prawnej,
3. przedstawić dokumentację techniczną jachtu,
4. w razie decyzji odmownej wnieść odwołanie w terminie 14 dni od doręczenia decyzji – art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego,
5. jeżeli decyzja II instancji będzie niekorzystna, rozważyć skargę do wojewódzkiego sądu administracyjnego na zasadach ustawy z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.

Nie warto poprzestawać na ustnych informacjach z urzędu. Dopiero pisemne stanowisko pokazuje, czy organ opiera się na właściwych przepisach, czy też błędnie utożsamia prywatny jacht żaglowy z innym typem jednostki.

Konsekwencje braku wymaganej rejestracji lub naruszenia obowiązków

Zignorowanie obowiązków może prowadzić do sankcji administracyjnych oraz do odpowiedzialności wykroczeniowej. Ustawa o żegludze śródlądowej przewiduje naruszenia związane m.in. z obowiązkami rejestracyjnymi i bezpieczeństwem żeglugi. Dokładna podstawa odpowiedzialności zależy od tego, jaki obowiązek został naruszony i w jakim stanie faktycznym.

Poza odpowiedzialnością publicznoprawną trzeba pamiętać o ryzyku cywilnym. Jeżeli podczas odpłatnego rejsu dojdzie do szkody, brak właściwych dokumentów, wymaganej obsady czy rejestracji może pogorszyć sytuację armatora także w sporze odszkodowawczym lub z ubezpieczycielem.

Co w tej sprawie jest najbardziej prawdopodobne?

Na podstawie opisanego stanu faktycznego najbardziej prawdopodobne są trzy wnioski:

1. Jeżeli jacht jest wykorzystywany odpłatnie do przewozu klientów, urząd ma podstawy, by badać legalność takiej działalności i wymogi rejestracyjne.
2. Jeżeli jacht nie ma napędu mechanicznego albo ma tylko napęd pomocniczy, żądanie kwalifikacji właściwych dla jednostki motorowej może okazać się bezpodstawne, ale trzeba to wykazać dokumentami.
3. Żądanie operatu wodnoprawnego będzie zasadne tylko wtedy, gdy z działalnością wiąże się czynność objęta przepisami Prawa wodnego wymagająca zgody wodnoprawnej.

Największe znaczenie ma dziś nie to, że kiedyś wystarczał wpis w organizacji sportowej, lecz to, jak jednostka jest używana obecnie i jakie obowiązki wynikają z aktualnego systemu rejestracji oraz z ustawy o żegludze śródlądowej.

FAQ

Czy sam wpis działalności gospodarczej pozwala organizować rejsy po jeziorze?

Nie. Wpis działalności to za mało. Trzeba jeszcze spełnić wymagania wynikające z ustawy o żegludze śródlądowej, przepisów o rejestracji jednostki oraz przepisów bezpieczeństwa właściwych dla konkretnego jachtu i rodzaju przewozu.

Czy jacht używany odpłatnie nadal może być traktowany jako rekreacyjny?

To zależy od konkretnego stanu faktycznego i przepisów stosowanych do danej jednostki. W praktyce odpłatne przewożenie klientów zwykle wyklucza traktowanie sprawy wyłącznie jak prywatnej rekreacji właściciela.

Czy urząd może wymagać operatu wodnoprawnego bez podania podstawy prawnej?

Nie powinien. Organ musi wskazać, z jakiego przepisu ustawy Prawo wodne wynika obowiązek uzyskania zgody wodnoprawnej i operatu. Bez tego żądanie jest co najmniej wątpliwe.

Ile jest czasu na odwołanie od decyzji urzędu?

Co do zasady 14 dni od doręczenia decyzji, zgodnie z art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Czy brak silnika kończy spór o wymagane uprawnienia?

Nie zawsze, ale jest to bardzo ważny argument. Trzeba go potwierdzić dokumentacją techniczną jednostki i dopilnować, aby urząd odniósł się do niej wprost.

Źródła

• ustawa z 21 grudnia 2000 r. o żegludze śródlądowej,
• ustawa z 12 kwietnia 2018 r. o rejestracji jachtów i innych jednostek pływających o długości do 24 m,
• ustawa z 20 lipca 2017 r. – Prawo wodne,
• ustawa z 14 czerwca 1960 r. – Kodeks postępowania administracyjnego,
• ustawa z 30 sierpnia 2002 r. – Prawo o postępowaniu przed sądami administracyjnymi.