Co oznacza zajęcie pasa drogowego i kiedy płaci się opłatę?

Zajęcie pasa drogowego a „zajęcie pasa jezdni”

W przepisach ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych nie funkcjonuje samodzielna instytucja „zajęcia pasa jezdni”. Ustawa posługuje się pojęciem pasa drogowego. Zgodnie z art. 4 pkt 1 ustawy o drogach publicznych pas drogowy to wydzielony liniami granicznymi grunt wraz z przestrzenią nad i pod jego powierzchnią, w którym jest zlokalizowana droga oraz obiekty budowlane i urządzenia techniczne związane z prowadzeniem, zabezpieczeniem i obsługą ruchu, a także urządzenia związane z potrzebami zarządzania drogą. Zbliżonym zagadnieniem jest zajęcie pasa drogowego a spór o granice działki.

Jezdnia jest natomiast tylko częścią drogi. Art. 4 pkt 5 ustawy o drogach publicznych określa jezdnię jako część drogi przeznaczoną do ruchu pojazdów. Jeżeli więc roboty kanalizacyjne obejmują jezdnię, pobocze, chodnik, zatokę, rów, skarpę albo teren zielony w granicach pasa drogowego, prawnie mówimy o zajęciu pasa drogowego, nawet gdy potocznie używa się określenia „zajęcie pasa jezdni”.

W praktyce znaczenie ma nie tylko to, czy zamknięto fragment jezdni dla ruchu. Liczy się także to, czy wykonawca korzysta z pasa drogowego w celu innym niż budowa, przebudowa, remont, utrzymanie lub ochrona drogi. Budowa kanalizacji sanitarnej, deszczowej, wodociągu albo innego urządzenia obcego co do zasady mieści się w reżimie art. 40 ustawy o drogach publicznych.

Kiedy potrzebne jest zezwolenie zarządcy drogi?

Art. 40 ust. 1 ustawy o drogach publicznych stanowi, że zajęcie pasa drogowego na cele niezwiązane z budową, przebudową, remontem, utrzymaniem i ochroną dróg wymaga zezwolenia zarządcy drogi, wydanego w drodze decyzji administracyjnej. W przypadku robót kanalizacyjnych zezwolenie jest więc potrzebne zarówno wtedy, gdy prace prowadzone są w samej jezdni, jak i wtedy, gdy zajęty zostaje chodnik, pobocze, zatoka postojowa albo inny fragment pasa drogowego.

Art. 40 ust. 2 ustawy o drogach publicznych wskazuje podstawowe rodzaje zajęcia pasa drogowego, w szczególności:

• prowadzenie robót w pasie drogowym,
• umieszczenie w pasie drogowym liniowych urządzeń obcych,
• umieszczenie urządzeń obcych innych niż liniowe, obiektów budowlanych albo reklam,
• zajęcie pasa drogowego na prawach wyłączności w innych celach.

Przy inwestycji kanalizacyjnej często występują dwa odrębne elementy: najpierw czasowe zajęcie pasa drogowego na prowadzenie robót, a następnie pozostawienie w pasie drogowym urządzenia, na przykład przewodu kanalizacyjnego. Każdy z tych elementów może być objęty innym sposobem naliczania opłaty.

Jak liczy się opłatę za zajęcie pasa drogowego?

Zgodnie z art. 40 ust. 3 ustawy o drogach publicznych za zajęcie pasa drogowego pobiera się opłatę. Sposób jej obliczenia zależy od rodzaju zajęcia. Przy robotach kanalizacyjnych najczęściej znaczenie mają art. 40 ust. 4 i art. 40 ust. 5 ustawy o drogach publicznych.

Stawki opłat nie są jednakowe w całym kraju. Dla dróg gminnych, powiatowych i wojewódzkich ustala je organ stanowiący właściwej jednostki samorządu terytorialnego, na zasadach z art. 40 ust. 8 ustawy o drogach publicznych. Dla dróg krajowych zastosowanie mają stawki określone w przepisach wykonawczych. Dlatego przy weryfikacji naliczenia opłaty trzeba sprawdzić nie tylko decyzję zarządcy drogi, ale także właściwą uchwałę rady gminy, rady powiatu albo sejmiku województwa, ewentualnie przepisy dotyczące dróg krajowych.

Do kiedy nalicza się opłatę: do podbudowy czy do asfaltu?

Nie ma jednej uniwersalnej normy, która w każdym przypadku przesądzałaby, że opłatę pobiera się wyłącznie do wykonania podbudowy albo zawsze do ułożenia warstwy asfaltowej. Decydujące znaczenie mają: treść decyzji zezwalającej na zajęcie pasa drogowego, faktyczny zakres zajęcia, zatwierdzona organizacja ruchu, warunki odtworzenia nawierzchni oraz sposób odbioru pasa drogowego.

Jeżeli decyzja wydana na podstawie art. 40 ust. 1 ustawy o drogach publicznych określa okres zajęcia od dnia rozpoczęcia robót do dnia odtworzenia nawierzchni i odbioru pasa drogowego, zarządca drogi może naliczać opłatę do dnia spełnienia tych warunków. Wynika to także z § 2 ust. 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 czerwca 2004 r. w sprawie określenia warunków udzielania zezwoleń na zajęcie pasa drogowego, zgodnie z którym zezwolenie na zajęcie pasa drogowego w celu prowadzenia robót powinno określać sposób zabezpieczenia zajmowanego pasa oraz warunki przywrócenia pasa drogowego do poprzedniego stanu użyteczności.

§ 2 ust. 3 tego rozporządzenia przewiduje, że w warunkach przywrócenia pasa drogowego określa się między innymi zakres i technologię robót przywracających stan użyteczności, sposób odbioru odcinka pasa drogowego oraz zasady usuwania usterek i wad technicznych powstałych w ciągu 24 miesięcy od daty odbioru pasa drogowego. Jeżeli z decyzji wynika, że stan użyteczności zostanie przywrócony dopiero po wykonaniu docelowej nawierzchni asfaltowej, samo wykonanie podbudowy może nie wystarczyć do zakończenia okresu odpłatnego zajęcia.

Inaczej można oceniać sytuację, w której po wykonaniu podbudowy pas został faktycznie dopuszczony do ruchu, zabezpieczenia usunięto, nie ma wyłącznego korzystania z terenu przez wykonawcę, a dalsze asfaltowanie ma odbyć się później jako oddzielne, krótkotrwałe zajęcie. Wtedy opłata za roboty powinna odpowiadać rzeczywistemu okresowi i powierzchni zajęcia. W razie sporu kluczowe będą protokoły odbioru, dokumentacja fotograficzna, zatwierdzona organizacja ruchu i korespondencja z zarządcą drogi.

Co powinna zawierać decyzja i wniosek o zajęcie pasa?

Wniosek o zezwolenie na zajęcie pasa drogowego powinien odpowiadać wymaganiom rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 czerwca 2004 r. Zgodnie z § 1 ust. 1 tego rozporządzenia we wniosku podaje się między innymi cel zajęcia pasa drogowego, lokalizację i powierzchnię zajętego pasa oraz planowany okres zajęcia. Przy robotach zwykle załącza się także plan sytuacyjny, zatwierdzony projekt organizacji ruchu, a gdy prace prowadzone są etapami, harmonogram robót.

Decyzja zarządcy drogi powinna określać w szczególności okres zajęcia, powierzchnię, cel, wysokość opłaty oraz warunki techniczne i organizacyjne. Przy robotach istotne są zwłaszcza warunki odtworzenia nawierzchni i odbioru pasa drogowego, ponieważ to one często rozstrzygają, czy opłata kończy się na etapie wykonania podbudowy, czy dopiero po położeniu warstwy ścieralnej asfaltu i odbiorze.

Jeżeli adresat nie zgadza się z decyzją, może wnieść odwołanie na podstawie art. 127 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego. Termin na wniesienie odwołania wynosi 14 dni od doręczenia decyzji, co wynika z art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego. Odwołanie wnosi się za pośrednictwem organu, który wydał decyzję, zgodnie z art. 129 § 1 Kodeksu postępowania administracyjnego.

Przekroczenie terminu albo powierzchni zajęcia

Jeżeli wykonawca zajmie większą powierzchnię pasa drogowego niż wskazana w decyzji, pozostanie w pasie po upływie terminu albo rozpocznie roboty bez zezwolenia, naraża się na karę pieniężną. Art. 40 ust. 12 ustawy o drogach publicznych przewiduje karę w wysokości 10-krotności opłaty ustalanej za zajęcie pasa drogowego. Kara może więc być znacznie wyższa niż zwykła opłata.

W praktyce przedłużenie prac powinno zostać zgłoszone zarządcy drogi z odpowiednim wyprzedzeniem. Jeżeli wiadomo, że asfaltowanie albo odbiór nie odbędą się w terminie wskazanym w decyzji, bezpiecznym rozwiązaniem jest wystąpienie o zmianę zezwolenia lub wydanie kolejnego zezwolenia, zamiast faktycznego pozostawania w pasie drogowym bez podstawy administracyjnej.

Jak sprawdzić, czy opłata została naliczona prawidłowo?

Aby ocenić prawidłowość opłaty, należy zestawić ze sobą kilka dokumentów: decyzję zezwalającą na zajęcie pasa drogowego, uchwałę lub przepisy określające stawki, projekt organizacji ruchu, harmonogram robót, protokół odbioru pasa oraz faktyczną dokumentację z placu budowy. Najczęstsze błędy dotyczą zawyżonej powierzchni zajęcia, naliczania opłaty za dni, w których pas nie był już faktycznie zajęty, albo nieuwzględnienia zmiany zakresu robót.

Jeżeli decyzja jest jeszcze nieostateczna, podstawowym środkiem jest odwołanie. Jeżeli decyzja stała się ostateczna, sytuacja wymaga indywidualnej analizy, ponieważ możliwe działania zależą od tego, czy zachodzą przesłanki wznowienia postępowania, stwierdzenia nieważności, zmiany decyzji albo dochodzenia korekty w innym trybie przewidzianym przez Kodeks postępowania administracyjnego.

FAQ

Czy „pas jezdni” i „pas drogowy” oznaczają to samo?

Nie. Pas drogowy jest pojęciem szerszym z art. 4 pkt 1 ustawy o drogach publicznych. Obejmuje nie tylko jezdnię, ale także inne elementy drogi w jej granicach, na przykład chodnik, pobocze, rów, skarpę, zieleń czy przestrzeń pod powierzchnią gruntu.

Czy opłatę zawsze płaci się do położenia asfaltu?

Nie zawsze. Jeżeli decyzja wymaga odtworzenia nawierzchni asfaltowej i odbioru pasa, opłata może być naliczana do tego momentu. Jeżeli jednak pas został wcześniej skutecznie przywrócony do ruchu i odebrany, a asfaltowanie ma być osobnym etapem, opłata powinna odpowiadać rzeczywistemu zajęciu.

Czy zajęcie krótsze niż jeden dzień jest bezpłatne?

Nie. Art. 40 ust. 4 ustawy o drogach publicznych wyraźnie stanowi, że zajęcie pasa drogowego przez okres krótszy niż 24 godziny traktuje się jak zajęcie przez 1 dzień.

Czy można odwołać się od decyzji o opłacie?

Tak. Od decyzji zarządcy drogi przysługuje odwołanie na zasadach Kodeksu postępowania administracyjnego. Zgodnie z art. 129 § 2 Kodeksu postępowania administracyjnego termin wynosi 14 dni od doręczenia decyzji.

Co grozi za zajęcie pasa bez zezwolenia?

Art. 40 ust. 12 ustawy o drogach publicznych przewiduje karę pieniężną w wysokości 10-krotności opłaty należnej za zajęcie pasa drogowego. Kara może dotyczyć także przekroczenia terminu albo zajęcia większej powierzchni niż wskazana w decyzji.

Źródła

• art. 4 pkt 1 i pkt 5, art. 40 ust. 1-6, ust. 8 oraz ust. 12 ustawy z dnia 21 marca 1985 r. o drogach publicznych,
• § 1 oraz § 2 rozporządzenia Rady Ministrów z dnia 1 czerwca 2004 r. w sprawie określenia warunków udzielania zezwoleń na zajęcie pasa drogowego,
• art. 127 § 1 i § 2 oraz art. 129 § 1 i § 2 ustawy z dnia 14 czerwca 1960 r. Kodeks postępowania administracyjnego.