Nieobecność nauczyciela na dyżurze a bójka uczniów

Bójka uczniów podczas przerwy a odpowiedzialność szkoły

Wypadek ucznia na przerwie trzeba oceniać nie tylko przez pryzmat tego, kto fizycznie uderzył lub popchnął poszkodowanego, ale także przez to, czy szkoła prawidłowo zorganizowała opiekę nad uczniami. Przerwa międzylekcyjna nie jest czasem prywatnym uczniów poza zakresem odpowiedzialności szkoły. Uczniowie nadal pozostają pod opieką placówki, a dyżury nauczycieli mają służyć zapewnieniu realnego nadzoru.

Nie oznacza to jednak automatycznie, że każda bójka na korytarzu powoduje pełną odpowiedzialność konkretnego nauczyciela. Trzeba ustalić, czy nauczyciel miał dyżur w tym czasie i miejscu, czy został o tym prawidłowo poinformowany, czy bójka była nagła, czy wcześniej występowały sygnały konfliktu, czy inni pracownicy mogli zareagować oraz czy ewentualny brak dyżurującego pozostawał w normalnym związku przyczynowym z urazem ucznia.

W praktyce podobne sprawy dotyczą szerszego zagadnienia odpowiedzialności szkoły za bezpieczeństwo uczniów na terenie placówki i podczas aktywności organizowanych lub tolerowanych przez szkołę.

Obowiązki szkoły, dyrektora i nauczyciela

Aktualnie podstawą oceny obowiązków szkoły nie jest już dawny art. 5 ustawy o systemie oświaty, lecz przede wszystkim Prawo oświatowe, Karta Nauczyciela oraz rozporządzenie w sprawie bezpieczeństwa i higieny w szkołach. Organ prowadzący szkołę ma zapewnić warunki działania szkoły, w tym bezpieczne i higieniczne warunki nauki, wychowania i opieki. Dyrektor odpowiada za organizację pracy szkoły, w tym za zapewnienie bezpieczeństwa uczniom i nauczycielom podczas zajęć organizowanych przez szkołę.

Nauczyciel ma natomiast obowiązek rzetelnie wykonywać zadania związane z powierzonym stanowiskiem oraz podstawowymi funkcjami szkoły: dydaktyczną, wychowawczą i opiekuńczą. Wprost obejmuje to zadania związane z zapewnieniem bezpieczeństwa uczniom w czasie zajęć organizowanych przez szkołę. Dyżur na przerwie jest typowym elementem takich zadań opiekuńczych.

Jeżeli w szkole funkcjonuje grafik dyżurów, regulamin dyżurów albo zarządzenie dyrektora, trzeba sprawdzić, czy nauczyciel był z nimi skutecznie zapoznany. Znaczenie mogą mieć podpisy pod grafikiem, sposób publikacji zmian, komunikaty w dzienniku elektronicznym, zastępstwa, nagłe polecenia służbowe oraz to, czy w szkole istniała procedura reagowania na nieobsadzony dyżur.

Czy nieobecność nauczyciela na dyżurze oznacza jego winę?

Nieobecność na dyżurze jest poważną okolicznością, ale nie powinna być oceniana w oderwaniu od całej organizacji pracy szkoły. Dla odpowiedzialności istotne są przede wszystkim: bezprawność zachowania, wina, szkoda oraz związek przyczynowy między brakiem nadzoru a szkodą. Jeżeli bójka trwała kilka sekund i była całkowicie nagła, zakres odpowiedzialności może wyglądać inaczej niż w sytuacji, w której konflikt był znany, uczniowie wcześniej sobie grozili, a w miejscu zdarzenia przez dłuższy czas nie było żadnego nadzoru.

Jeżeli nauczyciel faktycznie nie pełnił dyżuru, nie należy budować obrony na twierdzeniu przeciwnym. Najbezpieczniejszym działaniem jest szybkie, pisemne i rzeczowe sprostowanie informacji przekazanej dyrekcji, a jeżeli oświadczenie zostało złożone policji – także wyjaśnienie, że wcześniejsza wypowiedź wynikała z pomyłki co do grafiku, a nie z zamiaru zatajenia faktów.

W sprawach o naruszenie obowiązków nauczycielskich może pojawić się także odpowiedzialność dyscyplinarna, zwłaszcza gdy zachowanie nauczyciela narusza obowiązki z Karty Nauczyciela albo godność zawodu.

Odpowiedzialność cywilna za uraz ucznia

Jeżeli uczeń doznał uszkodzenia ciała lub rozstroju zdrowia, roszczenia mogą obejmować zwrot kosztów leczenia, rehabilitacji, dojazdów, opieki, a w poważniejszych przypadkach także rentę i zadośćuczynienie za krzywdę. Podstawą są przede wszystkim przepisy Kodeksu cywilnego o czynach niedozwolonych, w tym art. 415, art. 430, art. 444 i art. 445 K.c.

W odniesieniu do nauczyciela będącego pracownikiem bardzo ważny jest art. 120 Kodeksu pracy. Jeżeli pracownik przy wykonywaniu obowiązków wyrządził szkodę osobie trzeciej, zobowiązany do naprawienia szkody wobec tej osoby jest pracodawca. Nie oznacza to bezkarności nauczyciela, ale przesuwa ciężar roszczenia cywilnego na szkołę, organ prowadzący albo podmiot prowadzący szkołę, zależnie od typu placówki. Następnie pracodawca może rozważać roszczenie regresowe wobec pracownika.

Regres nie jest nieograniczony. Przy winie nieumyślnej odpowiedzialność materialna pracownika wobec pracodawcy jest co do zasady ograniczona do wysokości trzymiesięcznego wynagrodzenia przysługującego w dniu wyrządzenia szkody. Pełna odpowiedzialność wchodzi w grę przede wszystkim przy szkodzie wyrządzonej umyślnie. Znaczenie ma także art. 117 K.p., zgodnie z którym pracownik nie odpowiada w takim zakresie, w jakim do powstania albo zwiększenia szkody przyczynił się pracodawca lub inna osoba.

Jeżeli sprawcą bójki jest inny uczeń, trzeba dodatkowo ocenić jego wiek i stopień rozeznania. Dziecku, które nie ukończyło 13 lat, nie można przypisać winy na zasadach ogólnych. Przy starszych uczniach odpowiedzialność sprawcy, rodziców, szkoły i ewentualnie ubezpieczyciela zależy od konkretnych okoliczności.

Co zrobić po omyłkowym oświadczeniu, że nauczyciel był na dyżurze?

Najgorszym rozwiązaniem jest czekanie, aż zapis z monitoringu sam ujawni rozbieżność. Jeżeli nauczyciel zorientował się, że omyłkowo powiedział dyrekcji lub policji, iż był na dyżurze, powinien niezwłocznie sprostować tę informację. Najlepiej zrobić to spokojnie, bez przerzucania winy i bez tworzenia wersji niezgodnych z faktami.

W piśmie do dyrektora warto wskazać, że po ponownym sprawdzeniu grafiku nauczyciel ustalił, iż pełnił dyżur na jednej przerwie, ale nie na tej, podczas której doszło do zdarzenia. Należy opisać, skąd wzięła się pomyłka, np. dwa następujące po sobie dyżury w podobnym miejscu, zmiany w planie, nieczytelny grafik albo przekonanie wynikające z rutyny. Jeżeli sprawą zajmuje się policja, trzeba przekazać sprostowanie również organowi prowadzącemu czynności.

Warto równocześnie zawnioskować o zabezpieczenie grafiku dyżurów, ewentualnych zmian w planie, nagrań monitoringu, notatek służbowych, protokołu powypadkowego i danych osób, które mogły widzieć przebieg zdarzenia. Nie należy samodzielnie usuwać, poprawiać ani dopisywać dokumentów po fakcie.

Monitoring szkolny jako dowód

Monitoring w szkole może być stosowany na zasadach określonych w Prawie oświatowym, w szczególności w art. 108a. Nagrania zawierające dane osobowe uczniów, nauczycieli lub innych osób szkoła przechowuje co do zasady przez okres nie dłuższy niż 3 miesiące od dnia nagrania, chyba że nagranie zostało zabezpieczone jako dowód w postępowaniu lub odrębne przepisy uzasadniają dłuższe przechowywanie.

Sąd cywilny nie przegląda automatycznie całego monitoringu z całej szkoły. Dowód z nagrania powinien być wskazany przez stronę, która chce się na niego powołać. W praktyce sąd może dopuścić nagranie z konkretnego miejsca i czasu, jeżeli ma ono znaczenie dla sprawy. Policja albo prokuratura mogą natomiast zabezpieczyć nagranie, gdy zachodzi podejrzenie popełnienia czynu zabronionego albo gdy materiał jest potrzebny do ustalenia przebiegu zdarzenia.

Rodzic poszkodowanego ucznia nie zawsze może po prostu otrzymać kopię nagrania, na którym widać inne dzieci. Szkoła musi uwzględnić przepisy o ochronie danych osobowych oraz dobra osobiste innych osób. Nie wyklucza to zabezpieczenia materiału na potrzeby postępowania, ale sposób udostępnienia powinien być zgodny z prawem.

Procedura powypadkowa w szkole

Jeżeli w wyniku bójki uczeń doznał urazu, szkoła powinna zastosować procedurę dotyczącą wypadków osób pozostających pod opieką szkoły. Pracownik, który powziął wiadomość o wypadku, powinien niezwłocznie zapewnić poszkodowanemu opiekę, sprowadzić fachową pomoc medyczną, a w miarę możliwości udzielić pierwszej pomocy. Dyrektor zawiadamia osoby i instytucje wskazane w rozporządzeniu, w szczególności rodziców lub opiekunów poszkodowanego ucznia, pracownika służby BHP, społecznego inspektora pracy, organ prowadzący i radę rodziców. Przy wypadku ciężkim, śmiertelnym lub zbiorowym zawiadamia się także prokuratora i kuratora oświaty.

Dyrektor powołuje zespół powypadkowy, który ustala okoliczności i przyczyny zdarzenia. Protokół powypadkowy sporządza się w terminie 21 dni od dnia zakończenia postępowania powypadkowego, a osoby uprawnione powinny mieć możliwość zapoznania się z materiałami i zgłoszenia zastrzeżeń. Dla nauczyciela ważne jest, aby w protokole znalazły się fakty, a nie uproszczona teza, że przyczyną zdarzenia była wyłącznie jego nieobecność.

Jeżeli bójka była poprzedzona groźbami, przemocą rówieśniczą albo wcześniejszymi zgłoszeniami rodziców, znaczenie ma także szersze bezpieczeństwo uczniów i reakcja szkoły na konflikt przed wypadkiem.

Odpowiedzialność dyscyplinarna i pracownicza nauczyciela

Za uchybienie godności zawodu nauczyciela lub obowiązkom określonym w Karcie Nauczyciela nauczyciel ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną. W aktualnym katalogu kar znajdują się: nagana z ostrzeżeniem, zwolnienie z pracy, zwolnienie z pracy z zakazem przyjmowania do pracy w zawodzie nauczyciela przez 3 lata od ukarania oraz wydalenie z zawodu nauczyciela.

Nie każde uchybienie musi od razu prowadzić do najsurowszych konsekwencji. Przy ocenie znaczenie mają stopień winy, skutki zdarzenia, dotychczasowa praca nauczyciela, sposób organizacji dyżurów przez szkołę, zachowanie po zdarzeniu oraz to, czy nauczyciel współpracował przy wyjaśnianiu sprawy. Od odpowiedzialności dyscyplinarnej trzeba odróżnić odpowiedzialność materialną wobec pracodawcy i ewentualne kary porządkowe za naruszenie organizacji pracy.

Jakie argumenty mogą ograniczać odpowiedzialność nauczyciela?

W opisanej sytuacji nie chodzi o udowadnianie, że nauczyciel był na dyżurze, jeżeli go tam nie było. Chodzi o rzetelne wykazanie, jaki był rzeczywisty wpływ tej nieobecności na zdarzenie i czy szkoła jako pracodawca prawidłowo zorganizowała nadzór.

Znaczenie mogą mieć zwłaszcza następujące okoliczności: nieczytelny lub zmieniany grafik dyżurów, brak potwierdzenia zapoznania się z grafikiem, brak systemu zastępstw za nieobsadzone dyżury, wcześniejsze sygnały konfliktu między uczniami, nagłość bójki, wiek uczniów, czas trwania zdarzenia, miejsce zdarzenia, reakcja innych pracowników szkoły oraz to, czy dyrekcja kontrolowała wykonywanie dyżurów.

Nie należy natomiast automatycznie powoływać się na 15-minutową przerwę z art. 134 Kodeksu pracy jako usprawiedliwienie nieobecności na dyżurze. Prawo do przerwy istnieje, ale organizacja pracy w szkole powinna godzić je z zapewnieniem opieki uczniom. Jeżeli nauczyciel miał w grafiku dyżur, powinien ustalić, czy mógł w tym czasie opuścić miejsce dyżuru i kto miał zapewnić zastępstwo.

Znaczenie wieku uczniów i nagłości zdarzenia

W orzecznictwie od dawna podkreśla się, że zakres nadzoru nad uczniami zależy między innymi od ich wieku, stopnia rozwoju, rodzaju aktywności i przewidywalności zagrożenia. Starszym uczniom pozostawia się więcej samodzielności niż małym dzieciom. Nie oznacza to jednak, że można zrezygnować z dyżurów albo pozostawić korytarz bez nadzoru, jeżeli szkoła sama taki dyżur przewidziała.

Wyrok Sądu Najwyższego z 19 czerwca 1974 r., sygn. II CR 289/74, nadal może być przywoływany jako argument, że forma nadzoru musi być dostosowana do wieku uczniów. Nie jest to jednak argument zwalniający z obowiązku stawienia się na wyznaczonym dyżurze. Może natomiast pomóc przy ocenie, czy nawet obecny nauczyciel mógł realnie zapobiec nagłemu zdarzeniu między starszymi uczniami.

FAQ

Czy nauczyciel zapłaci odszkodowanie bezpośrednio rodzicom ucznia?

Jeżeli nauczyciel jest pracownikiem i szkoda powstała przy wykonywaniu obowiązków, wobec poszkodowanego co do zasady odpowiada pracodawca na podstawie art. 120 Kodeksu pracy. Nauczyciel może jednak ponosić odpowiedzialność wobec pracodawcy w ramach regresu, a także odpowiedzialność dyscyplinarną.

Czy szkoła może żądać od nauczyciela zwrotu wypłaconego odszkodowania?

Tak, ale nie w każdym zakresie. Przy winie nieumyślnej odpowiedzialność pracownika jest zasadniczo ograniczona do trzymiesięcznego wynagrodzenia. Pełna odpowiedzialność może wchodzić w grę przy działaniu umyślnym.

Czy nauczyciel powinien sam powiedzieć, że jednak nie był na dyżurze?

Tak. Jeżeli wcześniejsze oświadczenie było nieprawdziwe, należy je jak najszybciej sprostować. Najlepiej zrobić to pisemnie, rzeczowo i z wyjaśnieniem przyczyny pomyłki. Zwlekanie może pogorszyć sytuację nauczyciela.

Czy sąd będzie sprawdzał cały monitoring w szkole?

Zwykle nie. Sąd przeprowadza dowody istotne dla sprawy, a więc najczęściej nagranie z określonego miejsca i czasu. Cały monitoring może zostać zabezpieczony technicznie, ale w procesie analizuje się materiał potrzebny do ustalenia faktów.

Jak długo szkoła może przechowywać nagrania z monitoringu?

Co do zasady nagrania zawierające dane osobowe przechowuje się nie dłużej niż 3 miesiące od dnia nagrania. Jeżeli nagranie jest dowodem w postępowaniu, powinno zostać zabezpieczone na czas potrzebny do prawidłowego zakończenia sprawy.

Czy przerwa pracownicza usprawiedliwia brak nauczyciela na dyżurze?

Nie automatycznie. Nauczyciel ma prawo do przerwy przewidzianej w Kodeksie pracy, ale jeżeli w tym samym czasie ma wyznaczony dyżur, szkoła powinna tak zorganizować pracę, aby pogodzić oba obowiązki. Samodzielne opuszczenie dyżuru bez ustalenia zastępstwa jest ryzykowne.

Czy starszy wiek uczniów zmniejsza odpowiedzialność szkoły?

Może wpływać na ocenę zakresu wymaganego nadzoru, ale nie wyłącza obowiązków szkoły. Starszym uczniom pozostawia się więcej samodzielności, jednak szkoła nadal musi organizować bezpieczne warunki pobytu i reagować na przewidywalne zagrożenia.

Czy bójka uczniów może być sprawą karną?

Tak, zwłaszcza gdy doszło do poważnych obrażeń albo czynu karalnego popełnionego przez nieletniego. Wtedy sprawą może zajmować się policja, prokuratura lub sąd rodzinny. Nie zastępuje to jednak cywilnej i szkolnej oceny odpowiedzialności za bezpieczeństwo uczniów.

Źródła

Stan prawny zweryfikowano na dzień 24 czerwca 2026 r.

• Ustawa z dnia 14 grudnia 2016 r. – Prawo oświatowe, w szczególności art. 10, art. 68 i art. 108a – ELI/Dziennik Ustaw.
• Ustawa z dnia 26 stycznia 1982 r. – Karta Nauczyciela, w szczególności art. 6, art. 75 i art. 76 – ISAP.
• Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, w szczególności art. 415, art. 426, art. 427, art. 430, art. 444 i art. 445 – ISAP.
• Ustawa z dnia 26 czerwca 1974 r. – Kodeks pracy, w szczególności art. 117, art. 119, art. 120, art. 122 i art. 134 – ISAP.
• Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu z dnia 31 grudnia 2002 r. w sprawie bezpieczeństwa i higieny w publicznych i niepublicznych szkołach i placówkach, w szczególności przepisy o wypadkach osób pozostających pod opieką szkoły – ELI/Dziennik Ustaw.
• Wyrok Sądu Najwyższego z dnia 19 czerwca 1974 r., II CR 289/74 – znaczenie wieku uczniów dla zakresu i formy nadzoru.