Czy komornik musi powoływać biegłego przy spisie inwentarza

Spis inwentarza po przyjęciu spadku z dobrodziejstwem inwentarza

Przyjęcie spadku z dobrodziejstwem inwentarza oznacza, że spadkobierca odpowiada za długi spadkowe tylko do wartości stanu czynnego spadku ustalonego w wykazie inwentarza albo w spisie inwentarza. Wynika to z art. 1031 § 2 Kodeksu cywilnego. Ograniczenie to może jednak odpaść, jeżeli spadkobierca podstępnie pominie składniki majątku albo poda nieistniejące długi.

Spis inwentarza jest czynnością urzędową wykonywaną przez komornika. We wniosku o sporządzenie spisu inwentarza może wystąpić między innymi osoba, która uprawdopodobni, że jest spadkobiercą, uprawniony do zachowku, zapisobierca, wykonawca testamentu albo wierzyciel posiadający pisemny dowód należności przeciwko spadkodawcy. Wniosek można złożyć do sądu spadku albo bezpośrednio do właściwego komornika.

W praktyce spis inwentarza jest szczególnie ważny wtedy, gdy w spadku są kredyty, hipoteki, pożyczki, zadłużona nieruchomość, przedsiębiorstwo albo spór między spadkobiercami i wierzycielami. Jeżeli problem dotyczy szerszej sytuacji rodzinnej i zadłużenia, pomocny może być także materiał o tym, jak wygląda odpowiedzialność za długi członka rodziny.

Czy komornik zawsze musi powołać biegłego

Nie. Komornik nie ma obowiązku powoływania biegłego do każdego elementu spadku. Przy prostych ruchomościach, typowych przedmiotach domowych, dokumentach, środkach na rachunku bankowym czy łatwych do zweryfikowania zobowiązaniach często wystarczą dokumenty, informacje z urzędów, banków, ksiąg wieczystych, umów albo dane rynkowe.

Inaczej wygląda sytuacja przy składnikach, których wartość wymaga wiedzy specjalistycznej. Dotyczy to przede wszystkim nieruchomości, przedsiębiorstwa, udziałów w firmie, specjalistycznych maszyn, rzeczy o wartości kolekcjonerskiej, dzieł sztuki albo majątku, którego realna wartość jest sporna. W takich przypadkach powołanie biegłego może być nie tylko uzasadnione, lecz w praktyce konieczne, aby spis inwentarza był rzetelny.

W przypadku nieruchomości trzeba pamiętać, że przy sporządzaniu spisu inwentarza stosuje się odpowiednio przepisy art. 947–949 Kodeksu postępowania cywilnego. Aktualne brzmienie art. 948 K.p.c. wskazuje, że podstawą oszacowania nieruchomości jest operat szacunkowy sporządzony przez biegłego uprawnionego do określania wartości nieruchomości zgodnie z ustawą o gospodarce nieruchomościami. Można także wykorzystać operat sporządzony na potrzeby obrotu rynkowego w okresie roku przed terminem opisu i oszacowania, jeżeli jego treść odpowiada wymogom oszacowania nieruchomości w egzekucji z nieruchomości.

Hipoteka, kredyt i wartość nieruchomości w spisie inwentarza

To, że nieruchomość jest obciążona kredytem albo hipoteką, nie oznacza automatycznie, że komornik może pominąć jej wycenę. W spisie inwentarza komornik powinien wykazać zarówno przedmioty należące do spadku i ich wartość, jak i długi spadkowe ze wskazaniem ich wysokości. Wartość aktywów i wartość zadłużenia są więc ujmowane w spisie, ale nie należy ich mylić.

Przykładowo mieszkanie warte 500 000 zł i obciążone kredytem 470 000 zł nadal jest składnikiem majątku o określonej wartości rynkowej. Dopiero po zestawieniu aktywów i długów można ustalić wartość stanu czynnego spadku. Jeżeli kredyt przewyższa wartość nieruchomości, może to ograniczyć realną wartość spadku, ale sama nieruchomość nadal wymaga prawidłowego opisania i oszacowania.

Jeżeli problem dotyczy nie tylko spisu inwentarza, ale także sporu współwłaścicieli co do dalszej sprzedaży odziedziczonej nieruchomości, warto porównać zasady opisane w materiale o tym, czym skutkuje brak zgody na cenę sprzedaży.

Kto płaci za biegłego i spis inwentarza

Aktualnie opłata sądowa od wniosku o sporządzenie spisu inwentarza wynosi 100 zł, jeżeli wniosek składany jest do sądu. Z kolei opłata komornicza od wniosku o sporządzenie spisu inwentarza wynosi 400 zł. Nie jest już aktualna dawna informacja o opłacie liczonej jako 10% przeciętnego miesięcznego wynagrodzenia za każdą rozpoczętą godzinę.

Oprócz opłat mogą pojawić się wydatki. Do wydatków komorniczych należą między innymi należności biegłych, koszty uzyskania dokumentów, korespondencji, przejazdów albo innych czynności niezbędnych do prawidłowego wykonania spisu. Dlatego całkowity koszt sprawy może być znacznie wyższy niż sama opłata sądowa i komornicza, zwłaszcza gdy trzeba wycenić nieruchomość, przedsiębiorstwo albo nietypowe ruchomości.

Jeżeli osoba zobowiązana do kosztów nie jest w stanie ich ponieść bez uszczerbku dla koniecznego utrzymania siebie i rodziny, może złożyć wniosek o zwolnienie od kosztów. W zależności od etapu i rodzaju kosztów wniosek może dotyczyć kosztów sądowych albo kosztów komorniczych. Wniosek powinien być dobrze udokumentowany, zwłaszcza gdy chodzi o dochody, wydatki, majątek, osoby na utrzymaniu i bieżące zobowiązania.

Jak kwestionować koszty albo czynności komornika

Jeżeli spadkobierca uważa, że powołanie biegłego jest zbędne, zakres opinii jest zbyt szeroki albo komornik nie uwzględnił istotnych dokumentów, powinien reagować pisemnie. Warto przedstawić komornikowi posiadane operaty, zaświadczenia bankowe, umowy kredytowe, dokumenty księgowe, wyciągi z ksiąg wieczystych, dowody zapłaty długów oraz inne materiały wpływające na wartość aktywów i pasywów spadku.

Na postanowienie w przedmiocie sporządzenia spisu inwentarza przysługuje zażalenie. Natomiast na czynności komornika co do zasady przysługuje skarga na czynności komornika. Termin na wniesienie skargi wynosi zasadniczo tydzień od dnia dokonania czynności, a gdy osoba nie była przy niej obecna ani nie została o niej zawiadomiona — od dnia zawiadomienia albo dowiedzenia się o czynności. Termin ten jest krótki, dlatego nie warto czekać z reakcją. Szerzej o takim środku zaskarżenia piszemy w materiale o zażaleniu na postanowienie o spisie inwentarza.

Trzeba jednak odróżnić kwestionowanie zbędnych kosztów od samego faktu, że wycena jest niekorzystna. Jeżeli w skład spadku wchodzi nieruchomość, przedsiębiorstwo albo sporny majątek, sąd i komornik mogą uznać, że bez specjalistycznej opinii spis nie będzie wiarygodny.

FAQ

Podsumowanie

Komornik nie zawsze musi powoływać biegłego przy spisie inwentarza, ale przy nieruchomości wycena specjalistyczna co do zasady jest konieczna, ponieważ podstawą oszacowania jest operat szacunkowy. Przy przedsiębiorstwie, udziałach, maszynach czy rzeczach o nietypowej wartości powołanie biegłego również może być uzasadnione. Koszty spisu obejmują opłaty oraz wydatki, w tym wynagrodzenie biegłego, lecz w razie trudnej sytuacji finansowej można ubiegać się o zwolnienie od kosztów. Jeżeli czynność komornika jest zbędna, zbyt szeroka albo błędna, należy reagować pisemnie i pilnować terminów zaskarżenia.

Źródła

1. Ustawa z dnia 23 kwietnia 1964 r. Kodeks cywilny, w szczególności art. 1015, art. 1031 i art. 1031¹ — tekst jednolity w ELI
2. Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 637–638¹², art. 767 oraz art. 947–950 — tekst jednolity w ELI
3. Ustawa z dnia 28 lutego 2018 r. o kosztach komorniczych, w szczególności art. 6, art. 40 i art. 45 — tekst jednolity w ELI
4. Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, w szczególności art. 49 — akt w ELI