Zmiana miejsca zamieszkania dziecka po rozwodzie

Zmiana miejsca zamieszkania dziecka a zgoda drugiego rodzica

W sprawach dotyczących dziecka trzeba odróżnić dwie kwestie: miejsce pobytu dziecka, które często wskazuje sąd rodzinny w wyroku rozwodowym, oraz miejsce zamieszkania dziecka w rozumieniu prawa cywilnego. Zgodnie z art. 26 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny miejscem zamieszkania dziecka pozostającego pod władzą rodzicielską jest miejsce zamieszkania rodziców albo tego z rodziców, któremu wyłącznie przysługuje władza rodzicielska lub któremu powierzono wykonywanie władzy rodzicielskiej. Jeżeli władza rodzicielska przysługuje na równi obojgu rodzicom mającym osobne miejsca zamieszkania, miejscem zamieszkania dziecka jest miejsce zamieszkania tego z rodziców, u którego dziecko stale przebywa.

Jeżeli w wyroku rozwodowym wskazano, że miejscem pobytu dziecka jest każdorazowe miejsce pobytu ojca, oznacza to, że sąd powierzył bieżącą pieczę nad dzieckiem ojcu i związał miejsce pobytu dziecka z jego miejscem pobytu. Taki zapis ma duże znaczenie praktyczne. Nie oznacza jednak, że każdy wyjazd z dzieckiem, w każdej odległości i bez względu na skutki dla kontaktów z matką, szkoły czy leczenia, jest automatycznie wyłączną decyzją ojca.

Zgodnie z art. 97 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy, jeżeli władza rodzicielska przysługuje obojgu rodzicom, każde z nich jest obowiązane i uprawnione do jej wykonywania. Natomiast art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego stanowi, że o istotnych sprawach dziecka rodzice rozstrzygają wspólnie, a w braku porozumienia między nimi rozstrzyga sąd opiekuńczy.

Przeprowadzka dziecka o 500 km, połączona zwykle ze zmianą szkoły, środowiska, lekarzy, organizacji kontaktów oraz kosztów dojazdów, może zostać uznana za istotną sprawę dziecka. Dlatego bezpiecznym rozwiązaniem jest uzyskanie pisemnej zgody drugiego rodzica albo, w razie sporu, złożenie wniosku do sądu rodzinnego o rozstrzygnięcie istotnej sprawy dziecka.

Gdy spór o miejsce pobytu dotyczy starszego nastolatka, szczególnego znaczenia nabiera również jego stanowisko. Praktyczny wariant takiej sprawy opisujemy w materiale o sytuacji, gdy 16-letnie dziecko chce mieszkać z drugim rodzicem.

Czy zapis w wyroku rozwodowym wystarcza do przeprowadzki z dzieckiem?

Jeżeli wyrok rozwodowy zawiera sformułowanie, że miejscem pobytu dziecka jest każdorazowe miejsce pobytu ojca, ojciec ma silny argument, że dziecko powinno mieszkać tam, gdzie on faktycznie mieszka. W praktyce taki zapis ogranicza ryzyko zarzutu, że ojciec samowolnie zmienił osobę sprawującą codzienną pieczę nad dzieckiem.

Trzeba jednak pamiętać, że matka nadal ma pełną władzę rodzicielską, jeżeli sąd jej nie ograniczył, nie zawiesił ani nie pozbawił. Oznacza to, że może współdecydować o istotnych sprawach dziecka na podstawie art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Może więc sprzeciwić się przeprowadzce, jeżeli wykaże, że narusza ona dobro dziecka, utrudnia kontakty albo została zaplanowana bez uwzględnienia potrzeb dziecka.

Najbardziej ryzykowna jest przeprowadzka dokonana nagle, bez poinformowania drugiego rodzica i bez zaproponowania realnego planu kontaktów. W takiej sytuacji drugi rodzic może wystąpić do sądu z wnioskiem o zabezpieczenie, zmianę miejsca pobytu dziecka, zmianę kontaktów albo zmianę sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej.

Jak uzyskać zgodę sądu na przeprowadzkę dziecka?

Jeżeli drugi rodzic nie wyraża zgody na przeprowadzkę, rodzic planujący wyjazd powinien złożyć do sądu opiekuńczego wniosek o rozstrzygnięcie istotnej sprawy dziecka. Podstawą materialnoprawną takiego żądania jest art. 97 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Właściwość sądu opiekuńczego określa art. 569 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego: wyłącznie właściwy jest sąd opiekuńczy miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie ma dotyczyć, a w braku miejsca zamieszkania - sąd miejsca jej pobytu.

We wniosku należy konkretnie wskazać, czego rodzic się domaga, na przykład zgody na zmianę miejsca pobytu dziecka do określonego miasta, zgody na zapisanie dziecka do wskazanej szkoły oraz ustalenia zasad realizacji kontaktów po przeprowadzce. Wniosek powinien być oparty na dobru dziecka, ponieważ zgodnie z art. 95 § 3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego władza rodzicielska powinna być wykonywana tak, jak wymaga tego dobro dziecka i interes społeczny.

W praktyce warto dołączyć dokumenty potwierdzające stabilność planowanej zmiany: umowę najmu albo dokument własności mieszkania, informację o szkole, potwierdzenie zatrudnienia, plan opieki medycznej, propozycję kontaktów z drugim rodzicem oraz propozycję podziału kosztów podróży dziecka.

Zmiana sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej

Drugi rodzic może złożyć wniosek o zmianę orzeczenia dotyczącego władzy rodzicielskiej i sposobu jej wykonywania. Podstawą jest art. 106 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym jeżeli wymaga tego dobro dziecka, sąd opiekuńczy może zmienić orzeczenie o władzy rodzicielskiej i sposobie jej wykonywania zawarte w wyroku orzekającym rozwód, separację albo unieważnienie małżeństwa, albo ustalającym pochodzenie dziecka.

Samo przeniesienie się do innego miasta nie oznacza automatycznie, że sąd zmieni miejsce pobytu dziecka na miejsce pobytu drugiego rodzica. Sąd bada całość sytuacji: dotychczasową więź z każdym z rodziców, stabilność opieki, wiek dziecka, szkołę, zdrowie, relacje społeczne, realność kontaktów oraz motywację rodzica planującego przeprowadzkę.

Jeżeli przeprowadzka wynika z obiektywnych powodów, na przykład pracy, konieczności zapewnienia mieszkania albo wsparcia rodziny, a rodzic przedstawia rozsądny plan utrzymania kontaktów z drugim rodzicem, sąd może uznać ją za zgodną z dobrem dziecka. Jeżeli jednak przeprowadzka służy głównie ograniczeniu kontaktów z drugim rodzicem, może zostać oceniona negatywnie.

Kontakty z dzieckiem po przeprowadzce

Prawo i obowiązek utrzymywania kontaktów z dzieckiem wynika z art. 113 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że niezależnie od władzy rodzicielskiej rodzice oraz dziecko mają prawo i obowiązek utrzymywania ze sobą kontaktów. Z kolei art. 113 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wskazuje, że kontakty obejmują w szczególności przebywanie z dzieckiem, odwiedziny, spotkania, zabieranie dziecka poza miejsce stałego pobytu oraz bezpośrednie porozumiewanie się, utrzymywanie korespondencji i korzystanie z innych środków porozumiewania się na odległość.

Jeżeli po przeprowadzce dotychczasowe kontakty są nierealne, każde z rodziców może żądać ich zmiany. Podstawą jest art. 113⁵ Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym sąd opiekuńczy może zmienić rozstrzygnięcie w sprawie kontaktów, jeżeli wymaga tego dobro dziecka.

W praktyce przy dużej odległości sądy często zastępują częste krótkie spotkania rzadszymi, ale dłuższymi kontaktami, na przykład całymi weekendami, częścią ferii, częścią wakacji oraz regularnymi rozmowami telefonicznymi lub wideorozmowami. Istotne jest, aby plan kontaktów nie był tylko teoretyczny, lecz rzeczywiście możliwy do wykonania.

Czy przeprowadzka dziecka może obniżyć alimenty?

Obowiązek alimentacyjny rodziców wobec dziecka wynika z art. 133 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem rodzice obowiązani są do świadczeń alimentacyjnych względem dziecka, które nie jest jeszcze w stanie utrzymać się samodzielnie, chyba że dochody z majątku dziecka wystarczają na pokrycie kosztów jego utrzymania i wychowania.

Zakres alimentów określa art. 135 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego: zależy on od usprawiedliwionych potrzeb dziecka oraz od zarobkowych i majątkowych możliwości zobowiązanego rodzica. Zmiana wysokości alimentów jest możliwa na podstawie art. 138 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, jeżeli nastąpiła zmiana stosunków.

Przeprowadzka dziecka sama w sobie nie powoduje automatycznego obniżenia alimentów. Matka może jednak argumentować, że po przeprowadzce ponosi znaczne i stałe koszty kontaktów, na przykład bilety, paliwo, noclegi albo koszty odbioru dziecka. Sąd oceni, czy te wydatki rzeczywiście zmieniają jej możliwości majątkowe oraz czy nie powinny zostać uwzględnione raczej w sposobie organizacji kontaktów niż w obniżeniu alimentów.

Jednocześnie przeprowadzka może zwiększyć koszty utrzymania dziecka, na przykład przez wyższy czynsz, koszty nowej szkoły, dojazdy, terapię albo zajęcia dodatkowe. W takim przypadku rodzic sprawujący codzienną opiekę może wykazywać, że alimenty powinny pozostać na dotychczasowym poziomie albo nawet zostać podwyższone. Każda sprawa wymaga porównania aktualnych potrzeb dziecka i realnych możliwości finansowych obojga rodziców.

Co zrobić przed przeprowadzką z dzieckiem?

Najbezpieczniej zacząć od pisemnego poinformowania drugiego rodzica o planowanej przeprowadzce. W piśmie warto wskazać planowany adres, termin, przyczynę przeprowadzki, szkołę lub przedszkole, propozycję kontaktów oraz sposób podziału kosztów przejazdów. Sama informacja nie zastępuje zgody, ale pokazuje, że rodzic działa transparentnie i z uwzględnieniem dobra dziecka.

Jeżeli drugi rodzic zgadza się na przeprowadzkę, warto sporządzić krótkie porozumienie. Powinno ono określać nie tylko zgodę na zmianę miejsca pobytu dziecka, ale także kontakty, święta, ferie, wakacje, kontakt zdalny i koszty podróży. Przy poważniejszych zmianach rodzice mogą następnie złożyć do sądu zgodny wniosek o zmianę kontaktów albo zatwierdzenie nowego sposobu wykonywania władzy rodzicielskiej.

Jeżeli drugi rodzic odmawia zgody, a przeprowadzka jest trwała i daleka, warto rozważyć wniosek do sądu przed faktycznym wyjazdem. Zmniejsza to ryzyko zarzutu działania metodą faktów dokonanych.

FAQ

Źródła

• Art. 26 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. - Kodeks cywilny.
• Art. 95 § 3, art. 97 § 1-2, art. 106, art. 113 § 1-2, art. 113⁵, art. 133 § 1, art. 135 § 1 oraz art. 138 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. - Kodeks rodzinny i opiekuńczy.
• Art. 569 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. - Kodeks postępowania cywilnego.
• Art. 23 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych.