Dziedziczenie po mężu Niemcu a podatek w Polsce

Czy spadek po mężu-Niemcu trzeba zgłosić w Polsce?

Tak, może istnieć taki obowiązek. Zgodnie z art. 2 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn, nabycie własności rzeczy znajdujących się za granicą lub praw majątkowych wykonywanych za granicą podlega podatkowi w Polsce, jeżeli w chwili otwarcia spadku nabywca był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej.

Otwarcie spadku następuje z chwilą śmierci spadkodawcy, co wynika z art. 924 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny, a spadkobierca nabywa spadek z tą chwilą na podstawie art. 925 Kodeksu cywilnego. Samo to, że majątek obejmował wyłącznie nieruchomości w Niemczech, nie zamyka więc drogi do opodatkowania w Polsce.

Jeżeli zatem w dniu śmierci męża była Pani obywatelką polską albo miała miejsce stałego pobytu w Polsce, polska ustawa podatkowa co do zasady znajduje zastosowanie także do spadku położonego w Niemczech.

Kto jest podatnikiem i kiedy powstaje obowiązek podatkowy?

Podatnikiem jest spadkobierca. Wynika to wprost z art. 5 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Przy dziedziczeniu obowiązek podatkowy powstaje co do zasady z chwilą przyjęcia spadku – art. 6 ust. 1 pkt 1 tej ustawy. Jednocześnie art. 6 ust. 4 stanowi, że jeżeli nabycie niezgłoszone do opodatkowania stwierdzono następnie pismem, obowiązek podatkowy powstaje z chwilą sporządzenia pisma, a jeżeli pismem takim jest orzeczenie sądu – z chwilą uprawomocnienia się orzeczenia.

W sprawach zagranicznych znaczenie ma więc to, jaki dokument potwierdza nabycie spadku. Niemiecki Erbschein jest urzędowym dokumentem potwierdzającym prawa spadkobiercy w prawie niemieckim. Dla oceny polskich obowiązków podatkowych liczy się jednak nie sama nazwa dokumentu, lecz jego charakter oraz to, czy na jego podstawie można przyjąć powstanie obowiązku podatkowego według art. 6 ust. 4 ustawy.

Jeżeli sprawa dotyczy zdarzeń sprzed wielu lat, konieczna bywa analiza konkretnej daty zgonu, daty wydania Erbschein, ewentualnych wcześniejszych zgłoszeń i późniejszych czynności wobec organów podatkowych. Od tego może zależeć, czy nadal aktualny jest obowiązek zgłoszenia, czy też urząd może badać skutki przedawnienia zobowiązania podatkowego.

Zobacz również: sprawa spadkowa - przebieg i koszty

Zwolnienie z podatku dla małżonka

Małżonek należy do kręgu osób objętych pełnym zwolnieniem przewidzianym w art. 4a ust. 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn. Przepis ten obejmuje m.in. małżonka, zstępnych, wstępnych, pasierba, rodzeństwo, ojczyma i macochę.

Aby skorzystać ze zwolnienia, co do zasady trzeba zgłosić nabycie własności rzeczy lub praw majątkowych właściwemu naczelnikowi urzędu skarbowego na formularzu SD-Z2 w terminie 6 miesięcy. W przypadku dziedziczenia termin liczy się od dnia uprawomocnienia się orzeczenia sądu stwierdzającego nabycie spadku albo od zarejestrowania aktu poświadczenia dziedziczenia – art. 4a ust. 1 pkt 1 ustawy.

W praktyce przy zagranicznych dokumentach spadkowych może powstać pytanie, czy termin należy liczyć od zagranicznego orzeczenia, od dokumentu równoważnego, czy od chwili, gdy nabycie zostało formalnie wykazane w Polsce. To zależy od charakteru danego dokumentu i stanu faktycznego.

Jeżeli warunki zwolnienia nie zostały spełnione, nabycie przez małżonka podlega opodatkowaniu jak dla I grupy podatkowej. Grupy podatkowe określa art. 14 ust. 3 ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Kiedy zgłoszenie nie jest potrzebne?

Nie zawsze brak zgłoszenia oznacza problem. Zgodnie z art. 4a ust. 4 pkt 1 ustawy o podatku od spadków i darowizn obowiązek zgłoszenia nie obejmuje przypadków, gdy wartość majątku nabytego łącznie od tej samej osoby po tej samej osobie w okresie 5 lat, poprzedzających rok ostatniego nabycia, doliczona do wartości rzeczy i praw majątkowych ostatnio nabytych, nie przekracza kwoty wolnej określonej dla I grupy podatkowej.

Kwota wolna i skale podatkowe ulegają zmianom. Dlatego przy starych stanach faktycznych trzeba stosować przepisy obowiązujące w dacie powstania obowiązku podatkowego, a nie aktualne limity. To szczególnie ważne przy spadkach z lat wcześniejszych, w tym z 2014 r. lub wcześniej.

Czy podatek zapłacony w Niemczech zwalnia z obowiązków w Polsce?

Nie automatycznie. Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec z 14 maja 2003 r. w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku nie obejmuje podatku od spadków i darowizn. Oznacza to, że zapłata podatku spadkowego w Niemczech sama przez się nie wyłącza stosowania polskiej ustawy o podatku od spadków i darowizn.

W konkretnych sprawach pojawia się jednak zagadnienie uwzględnienia ciężarów lub podatków zapłaconych za granicą przy ustalaniu podstawy opodatkowania. Wymaga to zawsze analizy dokumentów, konstrukcji niemieckiego podatku i sposobu jego poniesienia. Nie da się tego bezpiecznie rozstrzygnąć wyłącznie na podstawie ogólnej informacji, że w Niemczech pobrano podatek.

Co zrobić w praktyce po otrzymaniu Erbschein?

Jeżeli sprawa nie została dotąd zweryfikowana w Polsce, warto ustalić przede wszystkim:

• datę śmierci spadkodawcy,
• czy w dniu otwarcia spadku miała Pani obywatelstwo polskie lub miejsce stałego pobytu w Polsce,
• jaką wartość miał odziedziczony majątek według stanu i cen właściwych dla celów podatkowych,
• czy było składane zgłoszenie SD-Z2 albo zeznanie SD-3,
• jaki charakter ma posiadany niemiecki dokument spadkowy,
• czy doszło już do ujawnienia nabycia przed polskim organem podatkowym.

Dopiero po takiej analizie można bezpiecznie ocenić, czy należy złożyć zgłoszenie, czynny żal nie będzie potrzebny, czy też sprawa wymaga wniosku o interpretację lub indywidualnej strategii procesowej.

Zobacz również: czy macocha dziedziczy po pasierbie bez przysposobienia

Tabela: najczęstsze warianty

FAQ

Czy sam Erbschein oznacza, że trzeba od razu zapłacić podatek w Polsce?

Nie zawsze. Erbschein może mieć znaczenie dla powstania obowiązku podatkowego, ale trzeba ocenić jego charakter prawny, datę wydania i to, czy spełniono warunki zwolnienia z art. 4a ustawy o podatku od spadków i darowizn.

Czy małżonek zawsze jest zwolniony z podatku od spadku?

Nie automatycznie. Zwolnienie dla małżonka wynika z art. 4a ust. 1 ustawy, ale co do zasady wymaga dochowania formalności, w szczególności zgłoszenia nabycia w odpowiednim terminie, chyba że zachodzi ustawowy wyjątek od obowiązku zgłoszenia.

Czy miejsce położenia nieruchomości ma decydujące znaczenie?

Nie. Dla zastosowania art. 2 ustawy o podatku od spadków i darowizn ważne jest także to, czy spadkobierca był obywatelem polskim albo miał miejsce stałego pobytu w Polsce w chwili otwarcia spadku.

Czy podatek zapłacony w Niemczech zamyka sprawę w Polsce?

Nie. Polska i Niemcy nie mają umowy obejmującej podatek od spadków i darowizn, więc rozliczenie niemieckie nie usuwa automatycznie obowiązków wobec polskiego urzędu skarbowego.

Źródła

• art. 2, art. 4a ust. 1 i ust. 4 pkt 1, art. 5, art. 6 ust. 1 pkt 1 i ust. 4, art. 14 ust. 3 ustawy z 28 lipca 1983 r. o podatku od spadków i darowizn
• art. 924 i art. 925 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• Umowa między Rzecząpospolitą Polską a Republiką Federalną Niemiec z 14 maja 2003 r. w sprawie unikania podwójnego opodatkowania w zakresie podatków od dochodu i od majątku