Wynagrodzenie kuratora za sprawowanie kurateli

Kuratela a ubezwłasnowolnienie brata

W opisanej sytuacji trzeba odróżnić trzy instytucje: kuratora dla osoby z niepełnosprawnością, kuratora dla osoby częściowo ubezwłasnowolnionej oraz opiekuna osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej. Każda z nich ma inną podstawę prawną i inne skutki dla samodzielności osoby, której dotyczy.

Jeżeli pełnoletni brat pracuje, pobiera rentę, rozumie znaczenie swoich decyzji i sam prowadzi swoje sprawy, sama choroba lub niepełnosprawność nie wystarcza do ubezwłasnowolnienia. Zgodnie z art. 13 § 1 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny osoba, która ukończyła 13 lat, może być ubezwłasnowolniona całkowicie tylko wtedy, gdy wskutek choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych nie jest w stanie kierować swoim postępowaniem. Dla osoby całkowicie ubezwłasnowolnionej ustanawia się opiekę na podstawie art. 13 § 2 Kodeksu cywilnego.

Ubezwłasnowolnienie częściowe dotyczy osoby pełnoletniej. Art. 16 § 1 Kodeksu cywilnego pozwala je orzec wtedy, gdy z powodu choroby psychicznej, niedorozwoju umysłowego albo innego rodzaju zaburzeń psychicznych stan osoby nie uzasadnia ubezwłasnowolnienia całkowitego, ale potrzebna jest jej pomoc do prowadzenia spraw. Dla osoby częściowo ubezwłasnowolnionej ustanawia się kuratelę na podstawie art. 16 § 2 Kodeksu cywilnego.

Sprawy o ubezwłasnowolnienie rozpoznaje sąd okręgowy, co wynika z art. 544 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Wniosek o ubezwłasnowolnienie mogą zgłosić osoby wymienione w art. 545 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, w tym małżonek, krewni w linii prostej, rodzeństwo oraz przedstawiciel ustawowy. To oznacza, że brat może złożyć taki wniosek, ale sąd bada przesłanki ustawowe, a nie interes majątkowy wnioskodawcy.

Kurator dla osoby z niepełnosprawnością

Osobną instytucją jest kurator dla osoby z niepełnosprawnością. Art. 183 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy przewiduje ustanowienie kuratora, jeżeli osoba z niepełnosprawnością potrzebuje pomocy do prowadzenia wszelkich spraw, spraw określonego rodzaju albo do załatwienia poszczególnej sprawy. Zakres obowiązków i uprawnień kuratora określa sąd opiekuńczy.

W praktyce kurator z art. 183 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego ma wspierać osobę, a nie przejmować za nią decyzje. Jeżeli sąd nie przyzna mu uprawnienia do reprezentowania osoby lub zarządu jej majątkiem, kurator nie może samodzielnie sprzedawać nieruchomości, zawierać umów w imieniu tej osoby ani podejmować za nią decyzji majątkowych. Zawsze trzeba sprawdzić treść postanowienia sądu oraz zaświadczenia wydanego kuratorowi.

Postępowanie w sprawie ustanowienia kuratora dla osoby z niepełnosprawnością toczy się przed sądem opiekuńczym. Art. 600 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego reguluje tryb ustanowienia takiego kuratora. W typowej sytuacji inicjatywa powinna pochodzić od osoby, która ma być objęta wsparciem, albo od podmiotu działającego za jej zgodą. Członek rodziny nie powinien traktować tej instytucji jako sposobu na przejęcie kontroli nad majątkiem krewnego.

Kto może zostać kuratorem?

Do sprawowania kurateli stosuje się odpowiednio przepisy o opiece, jeżeli przepisy o kurateli nie stanowią inaczej. Wynika to z art. 178 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Sąd bierze pod uwagę przede wszystkim dobro osoby, dla której kurator ma być ustanowiony, zakres potrzebnej pomocy, relacje rodzinne, konflikt interesów oraz rękojmię prawidłowego wykonywania obowiązków.

Jeżeli między rodzeństwem istnieje spór o nieruchomość spadkową, sąd powinien ostrożnie ocenić kandydaturę osoby, która może mieć własny interes w sprawie. W takim stanie faktycznym warto podnieść przed sądem, że kandydat na kuratora może pozostawać w konflikcie interesów z osobą, którą miałby wspierać. Sąd może wtedy rozważyć inną osobę, w tym osobę spoza najbliższej rodziny.

Jeżeli kuratela dotyczy osoby częściowo ubezwłasnowolnionej, zastosowanie ma art. 181 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Zgodnie z tym przepisem kurator osoby częściowo ubezwłasnowolnionej jest powołany do jej reprezentowania i zarządu jej majątkiem tylko wtedy, gdy sąd opiekuńczy tak postanowi. Nie każda kuratela oznacza więc automatyczne prawo do zarządzania nieruchomością.

Wynagrodzenie kuratora za sprawowanie kurateli

Podstawą prawną wynagrodzenia kuratora jest art. 179 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przepis ten stanowi, że organ państwowy, który ustanowił kuratora, przyzna mu na jego żądanie stosowne wynagrodzenie za sprawowanie kurateli. Oznacza to, że kurator nie ustala wynagrodzenia samodzielnie. Może złożyć wniosek, ale wysokość ocenia sąd albo organ, który go ustanowił.

Nie ma jednej urzędowej stawki wynagrodzenia za kuratelę. Sąd ocenia między innymi:

• zakres obowiązków kuratora określony w postanowieniu i zaświadczeniu,
• czas poświęcany na sprawy osoby objętej kuratelą,
• stopień trudności czynności, na przykład sprawy majątkowe, spadkowe, urzędowe, medyczne,
• częstotliwość podejmowanych działań,
• czy kurator zarządza majątkiem lub tylko pomaga w załatwieniu określonej sprawy,
• sytuację majątkową osoby, której kuratela dotyczy.

Zgodnie z art. 179 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego wynagrodzenie pokrywa się z dochodów lub z majątku osoby, dla której kurator został ustanowiony. Jeżeli ta osoba nie ma odpowiednich dochodów ani majątku, wynagrodzenie pokrywa ten, kto żądał ustanowienia kuratora. Ten element jest szczególnie ważny, gdy z wnioskiem występuje osoba trzecia kierująca się własnym interesem.

Art. 179 § 2 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przewiduje ograniczenie: wynagrodzenia nie przyznaje się, jeżeli nakład pracy kuratora jest nieznaczny, a sprawowanie kurateli czyni zadość zasadom współżycia społecznego. W praktyce ten przepis może mieć znaczenie przy osobach bliskich, zwłaszcza gdy obowiązki są sporadyczne i nie wymagają istotnego nakładu czasu.

Jak może wyglądać wynagrodzenie w praktyce?

Wynagrodzenie może mieć charakter okresowy albo jednorazowy. Wynika to z odpowiedniego stosowania zasad dotyczących opieki oraz z charakteru art. 179 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Wynagrodzenie okresowe może być zasadne, gdy kurator stale prowadzi wiele spraw, kontroluje rachunki, kontaktuje się z urzędami, reprezentuje osobę w postępowaniach lub faktycznie zarządza określonym majątkiem. Wynagrodzenie jednorazowe częściej pojawia się wtedy, gdy kurator został ustanowiony do jednej sprawy, na przykład podpisania dokumentu, odebrania świadczenia lub pomocy w konkretnym postępowaniu.

Jeżeli interesuje Cię zbliżona tematyka dotycząca opieki prawnej, przydatne może być omówienie zasad, na jakich przysługuje wynagrodzenie opiekuna. W sprawach, w których osoba pełniąca funkcję nie daje rękojmi prawidłowego działania, znaczenie może mieć także zwolnienie opiekuna.

Co można zrobić, gdy kurator ma być osobą skonfliktowaną?

Jeżeli kandydat na kuratora jest jednocześnie uczestnikiem sporu o nieruchomość, warto złożyć do sądu pisemne stanowisko. Należy opisać konflikt interesów, wskazać konkretne ryzyka oraz zaproponować inną osobę albo ustanowienie kuratora neutralnego. Sąd powinien badać, czy kandydat będzie działał w interesie osoby objętej kuratelą, a nie we własnym interesie majątkowym.

W sprawach dotyczących spadku i współwłasności trzeba też oddzielić kwestie rodzinne od majątkowych. Jeżeli brat jest współwłaścicielem nieruchomości i nie jest ubezwłasnowolniony, co do zasady sam wykonuje swoje prawa. Jeżeli natomiast sąd ustanowi kuratora z uprawnieniem do reprezentacji w określonej sprawie, należy sprawdzić, czy dane działanie mieści się w zakresie upoważnienia. Przy czynnościach przekraczających zwykły zarząd majątkiem mogą być potrzebne dodatkowe zgody sądu opiekuńczego, zależnie od rodzaju kurateli i treści orzeczenia.

FAQ

Podsumowanie

Wynagrodzenie kuratora za sprawowanie kurateli jest możliwe, ale nie jest automatyczne i nie ma jednej sztywnej stawki. O wysokości decyduje sąd albo organ ustanawiający kuratora, biorąc pod uwagę rzeczywisty zakres obowiązków, nakład pracy i źródło finansowania. W sprawach rodzinnych i spadkowych szczególnie ważne jest ustalenie, czy kandydat na kuratora nie pozostaje w konflikcie interesów z osobą, której ma pomagać.

Źródła

• art. 13, art. 16 ustawy z dnia 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 178 § 2, art. 179, art. 181 § 1, art. 183 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy
• art. 544 § 1, art. 545 § 1, art. 600 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• postanowienie Sądu Najwyższego z dnia 24 maja 1995 r., sygn. akt III CRN 22/95