Wykorzystywanie i upublicznianie zdjęć bez zgody osoby

Użycie zdjęć w sądzie a ich rozsyłanie poza postępowaniem

Trzeba odróżnić dwie sytuacje. Pierwsza to przedstawienie zdjęć lub nagrań jako dowodu w sprawie o rozwód, podział majątku albo innej sprawie rodzinnej. Druga to rozsyłanie tych samych materiałów osobom trzecim, np. współpracownikom, rodzinie, znajomym lub publikowanie ich w mediach społecznościowych.

W postępowaniu cywilnym strony mogą przedstawiać twierdzenia i dowody na poparcie swoich racji. Wynika to z art. 3 oraz art. 232 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego. Jeżeli więc druga strona używa zdjęć wyłącznie jako materiału dowodowego i mają one znaczenie dla sprawy, samo dołączenie ich do akt nie musi jeszcze oznaczać bezprawnego naruszenia Pani praw.

Inaczej należy ocenić przekazywanie tych materiałów osobom, które nie mają żadnego związku ze sprawą. Takie działanie co do zasady nie służy ochronie praw w procesie, lecz może prowadzić do naruszenia dóbr osobistych, o których mowa w art. 23 Kodeksu cywilnego, w szczególności wizerunku, czci, dobrego imienia i prywatności. Zgodnie z art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego osoba, której dobro osobiste zostało zagrożone lub naruszone, może żądać zaniechania tego działania oraz usunięcia jego skutków.

Prawo do wizerunku – kiedy potrzebna jest zgoda

Ochrona wizerunku wynika nie tylko z przepisów o dobrach osobistych, ale także z art. 81 ust. 1 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych. Zgodnie z tym przepisem rozpowszechnianie wizerunku wymaga zezwolenia osoby na nim przedstawionej, chyba że zachodzi jeden z wyjątków z art. 81 ust. 2 tej ustawy.

Najczęstsze wyjątki to sytuacja, gdy osoba otrzymała umówioną zapłatę za pozowanie i nie zastrzegła ograniczeń, albo gdy chodzi o osobę powszechnie znaną w związku z pełnieniem funkcji publicznych. Wyjątkiem jest także przedstawienie osoby jako szczegółu całości, takiej jak zgromadzenie, krajobraz czy publiczna impreza. Te wyjątki zwykle nie obejmują prywatnych zdjęć pary ani nagrań o charakterze osobistym.

Jeżeli więc wspólne zdjęcia były rozsyłane do osób z pracy lub upubliczniane bez Pani zgody, można zasadnie powoływać się na naruszenie art. 81 ust. 1 ustawy o prawie autorskim i prawach pokrewnych oraz art. 23 i art. 24 Kodeksu cywilnego.

Naruszenie prywatności i dobrego imienia

W praktyce w takich sprawach bardzo często naruszany jest nie tylko sam wizerunek, ale także prywatność. Prywatność jako dobro osobiste podlega ochronie na podstawie art. 23 Kodeksu cywilnego. Jeżeli zdjęcia pokazują relację osobistą, czułość, sytuacje domowe, wyjazdy, korespondencję lub inne elementy życia prywatnego, ich rozsyłanie może być uznane za bezprawne nawet wtedy, gdy nie są to materiały intymne.

Jeżeli dodatkowo zdjęciom towarzyszą komentarze mające Panią poniżyć, ośmieszyć lub przedstawić w złym świetle, może dojść także do naruszenia czci i dobrego imienia, również chronionych przez art. 23 Kodeksu cywilnego. Ocena zawsze zależy od konkretnych materiałów, kręgu odbiorców oraz kontekstu ich wykorzystania.

Jakich roszczeń możesz dochodzić

Jeżeli doszło do bezprawnego naruszenia, może Pani skorzystać z kilku roszczeń jednocześnie.

• Na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego może Pani żądać zaniechania naruszeń, np. zaprzestania rozsyłania zdjęć.
• Na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego może Pani żądać usunięcia skutków naruszenia, np. usunięcia zdjęć z telefonu, komunikatorów, poczty elektronicznej lub mediów społecznościowych oraz złożenia przeprosin o odpowiedniej treści i formie.
• Na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego może Pani żądać zadośćuczynienia pieniężnego za krzywdę albo zapłaty odpowiedniej sumy na wskazany cel społeczny.

W aktualnym orzecznictwie przyjmuje się, że przy art. 448 Kodeksu cywilnego zasadniczo konieczne jest przypisanie sprawcy winy. Wysokość zadośćuczynienia zależy od skali naruszenia, liczby odbiorców, charakteru materiałów, czasu trwania naruszeń oraz skutków psychicznych i reputacyjnych dla pokrzywdzonej osoby.

Czy w grę wchodzi odpowiedzialność karna

Tak, ale tylko w określonych sytuacjach. Jeżeli ktoś utrwala lub rozpowszechnia wizerunek nagiej osoby albo osoby w trakcie czynności seksualnej bez jej zgody, może odpowiadać z art. 191a § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny. Przepis ten dotyczy materiałów intymnych, a nie każdego prywatnego zdjęcia.

W zależności od sposobu działania możliwe jest też rozważenie innych przepisów karnych, np. art. 190a § 1 Kodeksu karnego, jeżeli zachowanie ma charakter uporczywego nękania, albo art. 212 Kodeksu karnego w razie pomawiającego rozpowszechniania treści. Trzeba jednak pamiętać, że ocena karna zawsze silnie zależy od stanu faktycznego i dostępnych dowodów.

Jeżeli dochodzi do publikacji w internecie lub nękania przez wiadomości, pomocny może być także materiał dotyczący nękania i prześladowania przez internet.

RODO – kiedy ma znaczenie, a kiedy nie

Samo powołanie się na RODO nie zawsze będzie najskuteczniejsze. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 ma zastosowanie do przetwarzania danych osobowych, w tym wizerunku, ale nie obejmuje czynności o czysto osobistym lub domowym charakterze, o czym stanowi art. 2 ust. 2 lit. c RODO.

Jeżeli jednak zdjęcia są rozpowszechniane szerzej, np. w miejscu pracy, w sieci lub w ramach działalności wykraczającej poza sferę prywatną, argumentacja oparta na ochronie danych osobowych może być dodatkowo pomocna. W praktyce w sporze między osobami fizycznymi najczęściej najsilniejszą podstawą pozostają jednak przepisy o ochronie dóbr osobistych i wizerunku.

Co zrobić krok po kroku

1. Ustal, jakie dokładnie materiały zostały użyte, gdzie i komu je przekazano.
2. Zabezpiecz dowody: screeny, wiadomości, e-maile, wpisy, dane świadków, daty i linki.
3. Wyślij wezwanie do zaprzestania naruszeń, usunięcia materiałów i powstrzymania się od dalszego rozpowszechniania.
4. Jeżeli materiały są w internecie, zgłoś naruszenie administratorowi serwisu lub platformy.
5. Przy poważniejszym naruszeniu skieruj pozew o ochronę dóbr osobistych i ewentualnie roszczenie o zadośćuczynienie.
6. Jeżeli materiały mają charakter intymny albo zachowanie przybrało formę nękania, rozważ zawiadomienie organów ścigania.

W sprawach o ochronę dóbr osobistych istotne jest precyzyjne sformułowanie żądań: czego ma zaniechać druga strona, jakie zdjęcia ma usunąć, jaka ma być treść przeprosin i jaka kwota zadośćuczynienia jest dochodzona.

Właściwość sądu i koszty

Sprawa o ochronę dóbr osobistych należy do właściwości sądu okręgowego na podstawie art. 17 pkt 1 Kodeksu postępowania cywilnego. Powództwo można wytoczyć co do zasady przed sąd właściwy dla miejsca zamieszkania pozwanego zgodnie z art. 27 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego, a przy roszczeniu związanym z czynem niedozwolonym także przed sąd miejsca, gdzie nastąpiło zdarzenie wywołujące szkodę, zgodnie z art. 35 Kodeksu postępowania cywilnego.

Wysokość opłat zależy od rodzaju żądania. Przy roszczeniu majątkowym, np. o zadośćuczynienie, co do zasady pobiera się opłatę stosunkową zgodnie z ustawą z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych. Przy roszczeniach niemajątkowych, np. o ochronę dóbr osobistych bez żądania zapłaty, stosuje się opłatę stałą przewidzianą w tej ustawie. Ponieważ stawki i zasady kosztowe bywają zależne od konstrukcji pozwu, warto je wyliczyć indywidualnie przed wniesieniem sprawy.

FAQ

Czy ktoś może bez mojej zgody pokazywać moje zdjęcia w sądzie?

Może próbować użyć ich jako dowodu, jeśli mają związek ze sprawą. Nie oznacza to jednak automatycznie prawa do ich dalszego rozsyłania poza postępowaniem.

Czy samo rozesłanie zdjęć do współpracowników narusza prawo?

Bardzo często tak, zwłaszcza gdy odbiorcy nie mają związku ze sprawą, a zdjęcia dotyczą życia prywatnego. Wtedy można powołać się na naruszenie wizerunku i dóbr osobistych.

Czy mogę żądać przeprosin i pieniędzy?

Tak. Na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego możesz żądać przeprosin lub innego usunięcia skutków naruszenia, a na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego także zadośćuczynienia lub zapłaty na cel społeczny.

Czy potrzebuję dowodów, zanim pójdę do sądu?

Tak, to bardzo ważne. Najlepiej zabezpieczyć screeny, wiadomości, listę odbiorców, linki, daty i dane świadków, bo bez tego trudniej wykazać skalę naruszenia.

Czy publikacja intymnych materiałów to przestępstwo?

Może nim być. Jeżeli chodzi o wizerunek nagiej osoby lub osoby podczas czynności seksualnej rozpowszechniony bez zgody, zastosowanie może mieć art. 191a § 1 Kodeksu karnego.

Źródła

• art. 23, art. 24 § 1, art. 448 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 3, art. 17 pkt 1, art. 27 § 1, art. 35, art. 232 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• art. 81 ust. 1 i 2 ustawy z 4 lutego 1994 r. o prawie autorskim i prawach pokrewnych
• art. 191a § 1, art. 190a § 1, art. 212 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 2 ust. 2 lit. c Rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2016/679 (RODO)
• ustawa z 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych