Prześladowanie przez byłą partnerkę – co zrobić krok po kroku

W opisanej sytuacji trzeba działać dwutorowo: po pierwsze zabezpieczyć dowody i zgłosić przestępstwa, po drugie podjąć działania cywilne i techniczne wobec obraźliwych publikacji internetowych.

Znaczenie ma konkretny stan faktyczny: treść wiadomości, ich częstotliwość, to czy wywołują u Pana poczucie zagrożenia lub istotnie naruszają prywatność, a także czy wpis w Google dotyczy Pana, firmy lub członka rodziny i jakie wywołał skutki.

Jak zakwalifikować zachowanie byłej partnerki

W pierwszej kolejności trzeba oddzielić kilka możliwych naruszeń, bo każde z nich daje inne instrumenty prawne.

Jeżeli nękanie ma charakter intensywny, długotrwały i wpływa na Pana codzienne funkcjonowanie, warto przeczytać także materiał: uporczywe nękanie – co zrobić krok po kroku.

Kiedy mamy do czynienia ze stalkingiem

Zgodnie z art. 190a § 1 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny, kto przez uporczywe nękanie innej osoby lub osoby jej najbliższej wzbudza u niej uzasadnione okolicznościami poczucie zagrożenia, poniżenia lub udręczenia albo istotnie narusza jej prywatność, podlega karze pozbawienia wolności od 6 miesięcy do lat 8.

W praktyce ważne są cztery elementy:

• działanie musi być uporczywe, czyli powtarzalne i kontynuowane mimo sprzeciwu;
• musi wywoływać skutek wskazany w przepisie, np. poczucie zagrożenia, udręczenie albo istotne naruszenie prywatności;
• ocena musi być obiektywnie uzasadniona okolicznościami, a nie wyłącznie subiektywna;
• dowody powinny pokazywać częstotliwość, intensywność i treść kontaktów.

Jeżeli była partnerka wysyła setki wiadomości o różnych porach dnia i nocy, żąda kontaktu, włącza w konflikt Pana rodzinę i eskaluje nacisk mimo wyraźnego zerwania relacji, to taki stan faktyczny może spełniać przesłanki z art. 190a § 1 Kodeksu karnego.

Zgodnie z art. 190a § 4 Kodeksu karnego ściganie czynu z § 1 następuje na wniosek pokrzywdzonego. W zawiadomieniu trzeba więc wyraźnie napisać, że wnosi Pan o ściganie sprawczyni.

Groźby, zniewagi i wymuszanie kontaktu

Jeżeli w wiadomościach pojawiają się groźby popełnienia przestępstwa na Pana szkodę lub na szkodę osoby najbliższej, może mieć zastosowanie art. 190 § 1 Kodeksu karnego. Przepis wymaga, aby groźba wzbudziła uzasadnioną obawę, że będzie spełniona.

Jeżeli wiadomości zawierają wyłącznie obelgi i wyzwiska, w grę może wchodzić zniewaga z art. 216 § 1 albo § 2 Kodeksu karnego. Z kolei publiczne pomawianie o kradzież lub nieuczciwość może być oceniane jako zniesławienie z art. 212 § 1 albo § 2 Kodeksu karnego, zwłaszcza gdy dzieje się za pomocą internetu.

Ważne: przestępstwa z art. 212 i 216 Kodeksu karnego co do zasady są ścigane z oskarżenia prywatnego. Oznacza to, że zamiast zwykłego aktu oskarżenia prokuratora zwykle potrzebny jest prywatny akt oskarżenia do sądu. Mimo to w praktyce warto najpierw złożyć zawiadomienie na policji lub w prokuraturze, bo sprawa może zawierać również czyny ścigane publicznie, zwłaszcza stalking albo groźby.

Komentarz w Google – jak go usuwać

Wpis typu „złodzieje” jest szczególnie niebezpieczny, jeżeli pojawia się przy wizytówce firmy i może wpływać na jej reputację. W takiej sytuacji należy działać równolegle.

1. Zabezpieczyć dowód – zrobić zrzuty ekranu z datą, godziną, widoczną nazwą profilu, adresem URL i treścią opinii.
2. Zgłosić opinię do Google jako naruszającą zasady publikacji, w szczególności jako treść zniesławiającą, nieprawdziwą lub nękającą.
3. Wezwać autorkę do usunięcia wpisu i zaniechania dalszych publikacji.
4. Rozważyć pozew o ochronę dóbr osobistych albo prywatny akt oskarżenia, jeżeli treść jest jednoznacznie pomawiająca.

Na gruncie prawa cywilnego podstawą są art. 23 i art. 24 § 1 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny. Dobre imię, cześć, prywatność i wizerunek przedsiębiorcy lub osoby fizycznej podlegają ochronie. Przy naruszeniu można żądać:

• zaniechania naruszeń,
• usunięcia skutków naruszenia, np. przeprosin lub usunięcia wpisu,
• zadośćuczynienia pieniężnego albo zapłaty odpowiedniej sumy na cel społeczny na podstawie art. 448 Kodeksu cywilnego, jeżeli spełnione są przesłanki odpowiedzialności.

Nie jest trafne założenie, że bez wykazania dużych szkód „nie ma naruszenia”. Już samo bezprawne godzenie w cześć lub dobre imię może uzasadniać ochronę z art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego. Natomiast rozmiar skutków ma znaczenie zwłaszcza dla wysokości roszczeń i oceny krzywdy.

Czy można zakazać byłej partnerce kontaktu z rodziną

Nie istnieje prosty pozasądowy mechanizm, który „odbiera prawo do kontaktu” z osobami dorosłymi. Można jednak żądać ochrony przed konkretnymi naruszeniami.

Na gruncie cywilnym, na podstawie art. 24 § 1 Kodeksu cywilnego, można domagać się zaniechania bezprawnych działań wobec Pana lub członków rodziny, jeśli naruszają ich dobra osobiste, np. prywatność, spokój, cześć. W praktyce zaczyna się od pisemnego wezwania do zaprzestania naruszeń.

Na gruncie karnym, jeżeli dojdzie do wszczęcia postępowania, możliwe są środki zapobiegawcze i później środki karne lub obowiązki probacyjne, zależnie od etapu i wyniku sprawy. Ich zastosowanie zależy jednak od decyzji organów i sądu, a nie od samego żądania pokrzywdzonego.

Jeżeli problem dotyczy także naruszania prywatności w internecie lub groźby ujawnienia korespondencji, pomocny może być również materiał: groźba ujawnienia prywatnej korespondencji i zdjęć.

Jak zabezpieczyć dowody, żeby nie osłabić sprawy

Przy tego typu sporach dowody są kluczowe. Najlepiej przygotować jeden uporządkowany pakiet materiałów:

• zrzuty ekranu wiadomości z pełną datą, godziną i numerem lub nazwą konta;
• eksport maili w oryginalnym formacie, a nie tylko wydruki treści;
• link do opinii w Google i zrzuty ekranu całej wizytówki;
• spis zdarzeń w porządku chronologicznym;
• wskazanie świadków, np. członków rodziny, którzy otrzymywali kontakt lub widzieli wpisy;
• nagrania połączeń lub wiadomości głosowych, jeżeli zostały legalnie utrwalone przez uczestnika rozmowy.

Nie należy kasować wiadomości ani odpowiadać emocjonalnie. Dobrze jest wysłać jedno jasne oświadczenie, że nie życzy Pan sobie dalszego kontaktu poza ewentualnym kontaktem przez pełnomocnika w sprawie konkretnie wskazanych roszczeń, a następnie ograniczyć odpowiedzi do minimum.

Jak napisać zawiadomienie na policję lub do prokuratury

W piśmie warto powołać przede wszystkim art. 190a § 1 i § 4 Kodeksu karnego, a zależnie od treści także art. 190 § 1 Kodeksu karnego. Zawiadomienie powinno zawierać:

• dane pokrzywdzonego;
• opis zachowań z datami lub przedziałem czasu;
• wskazanie, że działania są uporczywe i mimo sprzeciwu trwają nadal;
• opis skutków: stres, brak snu, obawa, zakłócenie życia prywatnego, problemy zawodowe;
• wniosek o ściganie sprawczyni;
• listę załączników i świadków.

Jeżeli wiadomości zawierają groźby zgłoszenia na policję w sprawie rzekomo nieoddanych rzeczy, samo takie stwierdzenie nie zawsze jest bezprawne. Istotne jest to, czy chodzi o zwykłą zapowiedź skorzystania z prawa, czy o element nękania, szantażu lub świadomie fałszywych oskarżeń. Tę ocenę trzeba oprzeć na dokładnej treści komunikatów.

Wezwanie do zaniechania naruszeń i pozew cywilny

Przed pozwem warto wysłać formalne wezwanie do:

• natychmiastowego zaprzestania kontaktu niemającego uzasadnienia prawnego,
• usunięcia komentarzy i wpisów,
• powstrzymania się od kontaktowania z rodziną i pracodawcą w celu wywierania presji,
• złożenia oświadczenia o sprostowaniu, jeżeli rozpowszechniono nieprawdziwe informacje.

Jeżeli to nie pomoże, można wytoczyć powództwo na podstawie art. 24 § 1 i art. 448 Kodeksu cywilnego. W zależności od sprawy można żądać także zabezpieczenia roszczenia na czas procesu na zasadach określonych w art. 730 § 1 i art. 730(1) § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, np. przez zakaz określonych publikacji do czasu prawomocnego zakończenia sprawy. Dopuszczalność takiego zabezpieczenia zawsze zależy od konkretnych okoliczności i sposobu sformułowania żądania.

Fałszywe oskarżenia o kradzież lub „nieoddanie rzeczy”

Jeżeli była partnerka twierdzi, że przetrzymuje Pan jej rzeczy, warto oddzielić dwa porządki. Jeżeli rzeczywiście istnieje spór o konkretne przedmioty, trzeba go rozwiązać rzeczowo, najlepiej pisemnie, z wykazem rzeczy i propozycją sposobu wydania. Jeżeli natomiast zarzuty są całkowicie zmyślone i służą wyłącznie presji, mogą wzmacniać ocenę zachowania jako nękania albo bezprawnego naruszenia dóbr osobistych.

W praktyce dobrze jest wysłać krótką odpowiedź: proszę wskazać konkretnie, jakie rzeczy, kiedy miały zostać pozostawione i na jakiej podstawie twierdzi Pani, że znajdują się u mnie. Taka wiadomość porządkuje sytuację dowodowo i ogranicza pole do późniejszych manipulacji.

FAQ

Czy policja przyjmie zgłoszenie, jeśli mam tylko wiadomości i screeny?

Tak. Wiadomości, e-maile, historia połączeń i zrzuty ekranu są typowymi dowodami w sprawach o stalking i groźby. Warto je uporządkować chronologicznie i dołączyć listę załączników.

Czy jeden obraźliwy wpis w Google wystarczy do sprawy?

Może wystarczyć do żądania usunięcia i ochrony dóbr osobistych, jeżeli treść jest jednoznacznie bezprawna. W sprawie karnej lub przy roszczeniach finansowych duże znaczenie będzie mieć również zasięg wpisu i jego skutki.

Czy mogę żądać zakazu kontaktu?

Nie jako prostego prywatnego „zakazu” poza postępowaniem. Można jednak żądać zaniechania naruszeń, zgłosić stalking, a w postępowaniu karnym lub cywilnym dążyć do rozstrzygnięć realnie ograniczających dalsze naruszenia.

Czy mam odpowiadać na wiadomości byłej partnerki?

Najbezpieczniej wysłać jedno spokojne, jasne stanowisko i nie wdawać się w spór. Dalsze emocjonalne odpowiedzi często utrudniają później wykazanie, że kontakt był jednostronnym nękaniem.

Czy fałszywy zarzut kradzieży to zawsze przestępstwo?

Nie zawsze. Znaczenie ma forma wypowiedzi, krąg odbiorców, zamiar sprawcy i to, czy doszło do pomówienia, fałszywego zawiadomienia albo nękania. Każdy przypadek trzeba ocenić na podstawie konkretnej treści i dowodów.

Źródła

• art. 23, art. 24 § 1, art. 448 ustawy z 23 kwietnia 1964 r. – Kodeks cywilny
• art. 190 § 1, art. 190a § 1 i § 4, art. 212 § 1 i § 2, art. 216 § 1 i § 2 ustawy z 6 czerwca 1997 r. – Kodeks karny
• art. 730 § 1 i art. 730(1) § 1 ustawy z 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego
• wyrok Sądu Najwyższego z 29 października 1971 r., II CR 455/71
• wyrok Sądu Najwyższego z 8 października 1987 r., II CR 269/87