Wniosek o przysposobienie dziecka przez męża matki

Kiedy zgoda biologicznego ojca nie jest potrzebna

W opisanej sytuacji decydujące znaczenie ma nie biologiczne pochodzenie dziecka, lecz to, czy dany mężczyzna jest ojcem w sensie prawnym. Zgoda rodziców na przysposobienie wynika z art. 118 § 1 ustawy z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy. Zgody tej nie wymaga się od osoby, która nie ma statusu rodzica w rozumieniu prawa.

Jeżeli dziecko nie pochodzi z małżeństwa, a ojcostwo nie zostało ustalone przez:

• domniemanie pochodzenia dziecka od męża matki – art. 62 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• uznanie ojcostwa – art. 73 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,
• sądowe ustalenie ojcostwa – art. 84 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego,

to taki mężczyzna nie jest ojcem dziecka w znaczeniu prawnym. Sam wpis imienia ojca w akcie urodzenia nie zastępuje ustalenia ojcostwa w jednej z ustawowych form.

Dlatego w sprawie przysposobienia przez męża matki sąd co do zasady nie będzie wymagał zgody biologicznego ojca, jeżeli jego ojcostwo nie zostało skutecznie ustalone.

W praktyce trzeba jednak zawsze sprawdzić aktualny odpis zupełny aktu urodzenia dziecka i upewnić się, czy nie doszło wcześniej do uznania ojcostwa albo do wydania wyroku ustalającego ojcostwo.

Wniosek o przysposobienie – gdzie złożyć

Sprawę rozpoznaje sąd opiekuńczy, czyli sąd rejonowy, wydział rodzinny i nieletnich. Właściwość miejscową ustala się co do zasady według miejsca zamieszkania osoby, której postępowanie dotyczy, a więc najczęściej dziecka – art. 569 § 1 ustawy z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego.

Wniosek składa przysposabiający, czyli w tym przypadku mąż matki dziecka. Postępowanie toczy się w trybie nieprocesowym.

Jeżeli przygotowujesz pismo od podstaw, pomocny może być także materiał: wniosek o przysposobienie.

Jakie warunki musi spełniać przysposobienie

Podstawową przesłanką jest dobro dziecka. Wynika to z art. 114¹ § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, zgodnie z którym przysposobić można osobę małoletnią tylko dla jej dobra. Sąd bada więc nie tylko dokumenty, ale też faktyczne relacje rodzinne, stabilność związku, sytuację dziecka oraz to, czy przysposobienie rzeczywiście utrwali istniejącą więź rodzinną.

Zgodnie z art. 114 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego między przysposabiającym a przysposabianym powinna istnieć odpowiednia różnica wieku. Ustawa nie wskazuje sztywnej liczby lat – sąd ocenia to indywidualnie.

Jeżeli dziecko ukończyło 13 lat, do przysposobienia potrzebna jest jego zgoda – art. 118 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Młodsze dziecko powinno zostać wysłuchane, jeżeli pozwalają na to jego rozwój, stan zdrowia i stopień dojrzałości – art. 576 § 2 Kodeksu postępowania cywilnego w związku z zasadą ochrony dobra dziecka.

Przy przysposobieniu przez małżonka rodzica najczęściej mamy do czynienia z przysposobieniem pełnym, ale zakres skutków może zależeć od treści orzeczenia i konkretnego stanu sprawy. Szerzej o konsekwencjach prawnych przeczytasz w materiale: skutki przysposobienia.

Jakie dokumenty zwykle dołącza się do wniosku

Zakres załączników może się różnić zależnie od praktyki sądu i sytuacji rodzinnej, ale najczęściej do wniosku dołącza się:

• odpis zupełny aktu urodzenia dziecka,
• odpis skrócony albo zupełny aktu małżeństwa matki i jej męża,
• zgodę matki na przysposobienie, jeżeli nie jest zawarta bezpośrednio we wniosku albo ma być złożona do protokołu na rozprawie,
• dokumenty potwierdzające sytuację osobistą, rodzinną i majątkową przysposabiającego, np. zaświadczenie o zatrudnieniu i zarobkach, PIT, oświadczenie o kosztach utrzymania rodziny,
• odpisy wniosku i załączników dla uczestników postępowania, zgodnie z art. 128 § 1 Kodeksu postępowania cywilnego,
• ewentualnie inne dokumenty wskazujące na więź z dzieckiem, np. wspólne miejsce zamieszkania, opiekę, leczenie, edukację.

Sąd może także zlecić wywiad kuratora lub zażądać opinii specjalistów, jeśli uzna to za potrzebne dla oceny dobra dziecka.

Czy wniosek podlega opłacie

Wniosek o przysposobienie jest zwolniony od opłaty sądowej na podstawie art. 95 ust. 1 pkt 1 ustawy z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, który obejmuje sprawy z zakresu stosunków między rodzicami i dziećmi, w tym sprawy opiekuńcze o charakterze rodzinnym. Jeżeli w konkretnej sprawie sąd wezwie do uzupełnienia braków formalnych lub złożenia dodatkowych odpisów, nie oznacza to jeszcze obowiązku uiszczenia opłaty od samego wniosku.

Nazwisko dziecka po przysposobieniu

Kwestię nazwiska reguluje przede wszystkim art. 122 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego oraz przepisy ustawy z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego dotyczące wpisów i wzmianek w akcie urodzenia.

Jeżeli dziecko zostaje przysposobione przez męża matki, sąd orzeka o skutkach przysposobienia, a następnie w rejestrze stanu cywilnego dokonuje się odpowiednich wpisów. W praktyce dziecko może nosić nazwisko związane z nową sytuacją rodzinną.

Niezależnie od samego przysposobienia istnieje też odrębna możliwość nadania dziecku nazwiska męża matki przez oświadczenia przed kierownikiem USC. Wynika to z art. 90 § 1-3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Jeżeli dziecko ukończyło 13 lat, potrzebna jest również jego zgoda.

To rozwiązanie bywa przydatne wtedy, gdy rodzina chce najpierw ujednolicić nazwisko dziecka, a dopiero później podejmuje decyzję o adopcji. Trzeba jednak ocenić, czy w danej sprawie wystarczy zmiana nazwiska, czy potrzebne jest pełne uregulowanie więzi prawnej przez przysposobienie.

Jeżeli w tle sprawy pojawia się pytanie, czy obecny mąż może przysposobić dziecko mimo problemów z byłym partnerem lub ojcem dziecka, zobacz także: były mąż zrzec się + przysposobienie.

Jakie skutki wywołuje przysposobienie

Z chwilą uprawomocnienia się postanowienia sądu powstaje stosunek prawny podobny do więzi między rodzicem a dzieckiem. Wynika to z art. 121 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego. Przysposobiony nabywa prawa i obowiązki wynikające z pokrewieństwa wobec przysposabiającego, a przysposabiający wobec dziecka. Szerszy katalog skutków dla władzy rodzicielskiej, alimentów i dziedziczenia opisujemy w materiale o konsekwencjach prawnych adopcji dziecka partnerki.

W przypadku przysposobienia przez męża matki szczególnie ważne są skutki dotyczące:

• władzy rodzicielskiej i obowiązków wychowawczych,
• dziedziczenia ustawowego,
• nazwiska dziecka,
• alimentów i innych obowiązków rodzinnych.

W zależności od rodzaju przysposobienia i treści orzeczenia mogą też pojawić się pytania o dalszy obowiązek alimentacyjny biologicznego ojca. Ten problem został omówiony w osobnym materiale: adopcja a alimenty.

FAQ

Czy sam brak płacenia alimentów oznacza, że zgoda ojca nie jest potrzebna?

Nie. O tym, czy zgoda jest wymagana, rozstrzyga przede wszystkim status ojca w sensie prawnym oraz przesłanki z art. 118 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego, a nie sam brak alimentów.

Czy dziecko musi być obecne w sądzie?

Jeżeli dziecko ukończyło 13 lat, jego zgoda jest co do zasady konieczna. Młodsze dziecko może zostać wysłuchane, jeżeli pozwala na to jego dojrzałość i dobro sprawy.

Czy można zmienić nazwisko dziecka bez adopcji?

Tak, w pewnych sytuacjach możliwe jest nadanie dziecku nazwiska męża matki na podstawie art. 90 § 1-3 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego przez zgodne oświadczenia przed kierownikiem USC.

Czy sąd zawsze wyznacza rozprawę?

W sprawach o przysposobienie sąd zwykle przeprowadza postępowanie dowodowe i bada sytuację rodzinną. Praktyka może się różnić, ale najczęściej uczestnicy są wzywani do osobistego stawiennictwa.

Czy po przysposobieniu dziecko dziedziczy po mężu matki?

Tak, co do zasady przysposobienie tworzy więź prawną analogiczną do relacji rodzic–dziecko, w tym również w sferze dziedziczenia ustawowego, zgodnie z art. 121 § 1 Kodeksu rodzinnego i opiekuńczego.

Źródła

• Ustawa z dnia 25 lutego 1964 r. – Kodeks rodzinny i opiekuńczy, w szczególności art. 62 § 1, art. 73 § 1, art. 84 § 1, art. 90 § 1-3, art. 114 § 1, art. 114¹ § 1, art. 118 § 1, art. 121 § 1, art. 122.
• Ustawa z dnia 17 listopada 1964 r. – Kodeks postępowania cywilnego, w szczególności art. 569 § 1, art. 576 § 2, art. 128 § 1.
• Ustawa z dnia 28 lipca 2005 r. o kosztach sądowych w sprawach cywilnych, art. 95 ust. 1 pkt 1.
• Ustawa z dnia 28 listopada 2014 r. – Prawo o aktach stanu cywilnego.